Кіріспе

Қазақстандағы банк

BTA Банкі (толық атауы – BTA Банкі акционерлік қоғамы) – Қазақстанның Алматы қаласындағы кеңсесі бар банкі. Ол активтері бойынша үшінші ірі несие беруші банк еді. 2009 жылы BTA Банкі 5 миллиард АҚШ долларына жететін әлемдегі ең ірі қаржылық алаяқтықтың құрбаны болды.

Бірінші кезең

1925 жылы 15 қазанда Қазақстан ұлттық экономикасы Орталық Кеңесінің Президиумы "Промышленный" банкінің (Промбанк) бөлімін ашу туралы шешім қабылдады. Кеңес кезеңінде банк бірнеше рет қайта ұйымдастырылды. 1991 жылы ол мемлекеттік коммерциялық, өндірістік және құрылыс банкінің Қазақ Республикалық банкі ретінде қайта құрылды. 1991 жылы осы негізде Turanbank құрылды. 1992 жылы банк "Алем Банк Қазақстан" деп аталды, ол Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық қызмет банкі болып табылады. 1997 жылдың 15 қаңтарында "ТұранӘлем" банкі жекешелендіріліп, Қазақстан Республикасы Үкіметінің "Қазақстан акционерлік банкі "Тұранбанк" және "АлемБанк" акционерлік банкін қайта ұйымдастыру туралы" Жарлығына сәйкес жабық акционерлік қоғам құрылды. 1998 жылдың 1 қазанында "Банк ТуранАлем" ААҚ "Банк ТуранАлем" АҚ-ға, содан кейін "Банк ТуранАлем" АҚ болып қайта аталды. 2008 жылдың көктемінде банк ребрендингтен өтті, нәтижесінде банк атауы, логотипі және корпоративтік имиджі өзгерді. Осыдан кейін "БТА Банк" АҚ атауы енді аббревиатура ретінде қабылдана қоймады.

Қалпына келтіру

2009 жылы әлемдегі ең ірі қаржылық алаяқтықтардың бірі ретінде банктің 6 миллиард долларға дейінгі ақшалай қаражаты қолды болғаны белгілі болды. Банктің бұрынғы төрағасы Мұхтар Әблязовтің алаяқтық жасағаны айтылуда. Әблязов басшылығымен БТА активтерін мемлекеттік тәркілеуден қорғау үшін жасырғанын мәлімдеді. Қайтарып алуға тырысу үшін жеке тергеушілер жұмылдырылды, олар 2010 жылдың қазан айында Лондонның солтүстігіндегі жеке сақтау орнынан банкке қатысты құжаттар мен дискілерді тапты. БТА осы құжаттар мен дискілер арқылы операциялар жүргізген.

Банкроттық жағдай

BTA Банкі 2010 жылы АҚШ кредиторларынан банкроттықтан қорғануға өтініш берді, сондай-шама 11,6 миллиард долларлық қарызын қайта құрылымдау кезінде. Бұл қарыздар бұрынғы BTA Банкінің төрағасы Мұқтар Әблязовтың дұрыс басқармауы және жемқорлыққа қатыстылығы салдарынан туындаған.

Акционерлер мен басқару

BTA Банкінің ең ірі акционері – Ракишев Кенес Хамитовұлы. Оның 598 422 760 446 акциясы бар (шығарылған акцияның 93,28% немесе дауыс беретін жай акциялардың 97,79%). Бұрын Банктің акцияларының 58% Мұхтар Әблязов басқаратын қазақстандық кәсіпкерлер тобына, тағы 11% марқұм Ержан Татишевтің отбасына тиесілі болды, қалған үлестерін Еуропалық қайта құру және даму банкі, IFC және FMO иеленді. Ержан Татишев 2004 жылы қаза тапты. Банк Директорлар кеңесінің төрағасы – "Самұрық-Қазына" АҚ Басқарма төрағасының орынбасары (2013 жылдың 15 ақпанынан бастап) Елена Бахмутова. 2013 жылдың 5 тамызынан бастап Басқарма төрағасы Қадыржан Демтемов болды. 2014 жылдың 14 ақпанында Кенес Ракишев Директорлар кеңесінің төрағасы болып сайланды.