Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1944–1946 жылдары Одақтастардың оккупациясы және елдің уақытша үкіметі
1944–46 Allied occupation and interim government of the country
Француз Республикасының Уақытша үкіметі (PGFR; (GPRF)) 1944 жылдың 3 маусымынан 1946 жылдың 27 қазанына дейін, «Оверлорд» және «Драгун» операцияларынан кейін континенттік Франция азат етілгеннен кейін және Француз Төртінші Республикасы құрылғанға дейін, Бос Францияның уақытша үкіметі болды. Оның құрылуы уақытша Француз Республикасының ресми қайта орнатылуын және жаңадан құрылуын білдірді, бұл жойылған Француз Үшінші Республикасымен сабақтастықты қамтамасыз етті. Ол Францияның Ұлттық Азаттық Комитетінің (CFLN) орнын басып алды, ол Бос Франция күштері азат еткен Францияның теңізден тыс аумақтары мен елдің метрополиялық бөліктерінде (Алжир және Корсика) уақытша үкімет болған. 1944–1945 жылдары Францияның соғыс уақытындағы үкіметі ретінде оның басты мақсаттары Францияның оккупациясының салдарын жою және Германияға қарсы соғысты Одақтастардың бірі ретінде жалғастыру болды. Оның негізгі міндеті (соғыспен қатар) Төртінші Республикаға әкелген жаңа конституциялық тәртіпке дайындық жасау болды. Ол сонымен қатар бірнеше маңызды реформалар мен саяси шешімдер қабылдады, мысалы, әйелдерге дауыс беру құқығын беру, Ұлттық әкімшілік мектебін құру және Францияда әлеуметтік қамсыздандырудың негізін қалау.
The Provisional Government of the French Republic (PGFR; (GPRF)) was the provisional government of Free France between 3 June 1944 and 27 October 1946, following the liberation of continental France after Operations Overlord and Dragoon, and lasting until the establishment of the French Fourth Republic. Its establishment marked the official restoration and re establishment of a provisional French Republic, assuring continuity with the defunct French Third Republic. It succeeded the French Committee of National Liberation (CFLN), which had been the provisional government of France in the overseas territories and metropolitan parts of the country (Algeria and Corsica) that had been liberated by the Free French. As the wartime government of France in 1944–1945, its main purposes were to handle the aftermath of the occupation of France and continue to wage war against Germany as one of the major Allies. Its principal mission (in addition to the war) was to prepare the ground for a new constitutional order that resulted in the Fourth Republic. It also made several important reforms and political decisions, such as granting women the right to vote, founding the École nationale d'administration and laying the grounds of social security in France.
Жасау
PGFR ресми түрде CFLN-мен 1944 жылғы 3 маусымда құрылды, бұл Шарль де Голльдің Уинстон Черчилльдің шақыруымен Алжирден Лондонға келген күнінен бір күн бұрын және D күніне үш күн бұрын болды. CFLN өзінің алдындағы бір жыл бұрын де Голльдің (Comité national français, немесе CNF) және Анри Жироның ұйымдарының бірігуі арқылы құрылған еді. Оның ең маңызды міндеттерінің бірі – Францияның одақтас әскери басқаруға түсіп қалмауын қамтамасыз ету, Францияның тәуелсіздігін сақтау және одақтас әскерлерді майдандағы күреске босату болды. 1944 жылғы 25 тамызда Париж азат етілгеннен кейін, ол астанаға қайта оралып, 1944 жылғы 9 қыркүйекте голлистер, националистер, социалистер, коммунистер және анархистерді қамтитын жаңа "ұлттық бірауыздық" үкіметін құрды. Оның сыртқы саясаттағы мақсаттарының бірі – Германияда француз оккупациялық аймағын және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты орнын қамтамасыз ету болды. Бұл батыс майдандағы үлкен әскери үлес арқылы іске асырылды.
The PGFR was officially created by the CFLN on 3 June 1944, the day before Charles de Gaulle arrived in London from Algiers on Winston Churchill's invitation, and three days before D Day. The CFLN itself had been created exactly one year earlier through the uniting of de Gaulle's (Comité national français, or CNF) and Henri Giraud's organisations. Among its most immediate concerns were to ensure that France did not come under allied military administration, preserving the sovereignty of France and freeing allied troops for fighting on the front. After the liberation of Paris on 25 August 1944, it moved back to the capital, establishing a new "national unanimity" government on 9 September 1944, including Gaullists, nationalists, socialists, communists and anarchists. Among its foreign policy goals was to secure a French occupation zone in Germany and a permanent UNSC seat. This was assured through a large military contribution on the western front.
Соғыс
GPRF Рейнге және Германияға шабуылға қатысу үшін жаңа әскерлерді жинауға кірісті, француз ішкі күштерін тәжірибелі жауынгерлердің әскери кадрлары және адам күштері ретінде пайдаланып, Француз азаттық армиясының (Armée française de la Libération) өте үлкен және жылдам кеңеюіне мүмкіндік берді. Ленд-Лизинг арқасында, оккупация салдарынан туындаған экономикалық қиындықтарға қарамастан, ол жақсы жабдықталған және жақсы қамтамасыз етілген болатын. 1944 жылдың жазында 500 000 адамнан бастап, V E күніне қарай 1 300 000-нан астам әскерге жетті, осылайша ол Еуропадағы төртінші ірі одақтас армиясы атанды. Нормандия жорығына қатысып, Парижді азат еткен еркін француз күштерінің алғы шебі болған француздық 2-ші бронедивизиясы, 1944 жылдың 23 қарашасында Страсбургті азат етті, осылайша оның бас қолбасшысы генерал Леклерк шамамен төрт жыл бұрын берген Куфра сертін орындады. Ол баскан бөлім, итальяндық бекінісін басып алған кезде ротадан аспайтын мөлшерде болса, толық құрамы бар бронедивизияға айналды. Провансқа түскен еркін француз бірінші армиясының алдыңғы қатарындағы I корпус болды. Оның жетекші бөлімшесі, француздық 1-ші бронедивизиясы, Ронаға (1944 жылдың 25 тамызы), Рейнге (1944 жылдың 19 қарашасы) және Дунайға (1945 жылдың 21 сәуірі) жеткен алғашқы батыс одақтас бөлімі болды. 1945 жылдың 22 сәуірінде ол Баден-Вюртембергтегі Зигмаринген анклавын басып алды, онда Виши режимінің соңғы эмигранттары, соның ішінде маршал Филипп Петен, немістердің Хогенцоллерн әулетінің ежелгі қамалдарының бірінде қонақ етілді. Олар 1945 жылдың қаңтарында батыс майданындағы немістердің соңғы ірі шабуылы – «Нордвинд» операциясын тоқтатуға және 1945 жылдың қаңтар-ақпан айларында Колмар қалтасын жоюға, неміс XIX армиясының көп бөлігін тұтқындауға және жоюға қатысты.
The GPRF set about raising new troops to participate in the advance to the Rhine and the invasion of Germany, using the French Forces of the Interior as military cadres and manpower pools of experienced fighters to allow a very large and rapid expansion of the French Liberation Army (Armée française de la Libération). It was well equipped and well supplied despite the economic disruption brought by the occupation thanks to Lend Lease, and grew from 500,000 men in the summer of 1944 to over 1,300,000 by V E day, making it the fourth largest Allied army in Europe. The French 2nd Armoured Division, tip of the spear of the Free French forces that had participated in the Normandy Campaign and liberated Paris, went on to liberate Strasbourg on 23 November 1944, thus fulfilling the Oath of Kufra made by its commanding officer General Leclerc almost four years earlier. The unit under his command, barely above company size when it had captured the Italian fort, had grown into a full strength armoured division. The spearhead of the Free French First Army that had landed in Provence was the I Corps. Its leading unit, the French 1st Armoured Division, was the first Western Allied unit to reach the Rhône (25 August 1944), the Rhine (19 November 1944) and the Danube (21 April 1945). On 22 April 1945, it captured the Sigmaringen enclave in Baden Württemberg, where the last Vichy regime exiles, including Marshal Philippe Pétain, were hosted by the Germans in one of the ancestral castles of the Hohenzollern dynasty. They participated in stopping Operation Nordwind, the final German major offensive on the western front in January 1945, and in collapsing the Colmar Pocket in January–February 1945, capturing and destroying most of the German XIXth Army.
Виши режиміне қатысты ұстаным
1944 жылғы 25 тамызда Париждегі Готель де Вильде француздық Екінші және Үшінші республикалар жарияланған болатын. Де Голль жаңа республиканы жариялаудан түңғырған жоқ. Француз қарсылық қозғалысының өкілі Жорж Бидо де Голльге республиканы қайта жариялай алатынын айтқанда, генерал «Республика ешқашан тоқтаған емес, сондықтан жариялауға болмайды» деп жауап берді. Де Голль Соғыс министрлігіндегі кіші министр қызметін атқарган кезеңін Виши үкіметіне дейінгі және кейінгі үкіметтер арасындағы үзіліссіздіктің символы ретінде пайдаланды. 1944 жылдың қыркүйегінде уақытша үкіметтің алғашқы отырысын ашуға арналған сөз сөйлеуден бас тартты, республика қайта ұйымдастырылған күйінде жалғасатынын мәлімдеді. Теориялық тұрғыдан алғанда, Франция 1940 жылғы 17 маусымда Петен билікке келгенге дейінгі сәттерге оралды. Уақытша үкімет Виши режимін (ресми түрде «Француз мемлекеті») конституцияға қайшы деп санады, оның барлық әрекеттері заңды биліксіз және заңсыз деп танылды. 1944 жылғы 9 тамыздағы жарлық Виши үкіметі қабылдаған барлық «конституциялық, заңнамалық немесе регламенттік актілерді», сондай-ақ оларды іске асыруға қабылданған жарлықтарды күшсіз деп жариялады. Алайда, Виши қабылдаған барлық шешімдерді бірден жою іс жүзінде мүмкін болмағандықтан, нақты жарлықтар мен жарлықтарды жою үшін үкіметтің тікелей бекітуі қажет деп шешілді. 9 тамыздағы жарлық тек тізімде көрсетілген актілерді ғана жарамсыз деп таныды. Жарлықта нақты түрде күшін жойған актілер «уақытша қолданылуға» жалғаса беретіні айтылды. Көптеген актілер, соның ішінде Виши «конституциялық актілер» деп атаған барлық актілер, еврейлерге қарсы дискриминациялық актілер, «құпия қоғамдар» (мысалы, масондар) деп аталатын ұйымдарға қатысты актілер және арнайы соттар құрған актілер күшін жойды. Виши Франциясының қылмыстық әрекеттері тұрақты түрде мойындалса да, бұл көзқарас Франция мемлекетінің жауапкершілігін жоққа шығарды, 1940-1944 жылдар аралығында жасалған әрекеттер заңдылықтан айырылған конституцияға қайшы әрекеттер деп санайды. Атап айтқанда, Пьер Лаваль қолданған мәжбүрлеу шараларын сайлаудың конституциялық заңдылығын жоққа шығарған тарихшылар айыптады. Кейінгі жылдары де Голльдің ұстанымын президент Миттеран қайталады. «Мен Франция атынан кешірім сұрамаймын. Республиканың осыған қатысы жоқ. Франция жауапты емес деп санаймын», - деді ол 1994 жылдың қыркүйегінде. 1995 жылы президент болған Жак Ширак Вишидің іс-әрекеттері үшін ұжымдық кінәні мойындаған алғашқы француз көшбасшысы болды. 1942 жылғы шілдедегі Вель-д'Ив тұтқындауының жылдығында Франция «өтелмейтін» әрекет жасады деп мәлімдеді.
At the Hôtel de Ville, Paris on 25 August 1944, where the French Second Republic and French Third Republic had been declared, de Gaulle explicitly refused to declare a new republic. When Georges Bidault of the French Resistance said that de Gaulle could declare the restoration of the republic, the general replied that he could not, because the republic had never ceased to exist. De Gaulle used his old office as a junior cabinet minister at the Ministry of War as symbol of the continuity between the pre and post Vichy governments. He refused to make a speech to open the first meeting of the provisional government in September 1944, stating that the republic continued but in reorganized form. Theoretically, France returned to the moment just before midnight on 17 June 1940 when Pétain took power. The provisional government considered the Vichy regime (officially: "French State") to have been unconstitutional and all its actions therefore taken without legitimate authority and illegal. All "constitutional acts, legislative or regulatory" taken by the Vichy government, as well as decrees taken to implement them, were declared null and void by the Ordinance of 9 August 1944. However, since mass cancellation of all decisions taken by Vichy was impractical, it was decided that any repeal of specific ordinances or decrees was to be expressly acknowledged by the government. The 9 August ordinance only invalidated those it listed. The ordinance provided that acts not expressly noted as nullified in the ordinance were to continue to receive "provisional application". Many acts were explicitly repealed, including all acts that Vichy had called "constitutional acts", all acts that discriminated against Jews, all acts related to so called "secret societies" (e. g., Freemasons), and all acts that established special tribunals. While the criminal behavior of Vichy France was consistently acknowledged, this point of view denied any responsibility of the state of France, alleging that acts committed between 1940 and 1944 were unconstitutional acts devoid of legitimacy. In particular, coercive measures used by Pierre Laval have been denounced by those historians who hold that the vote did not, therefore, have constitutional legality. In later years, de Gaulle's position was reiterated by president Mitterrand. "I will not apologize in the name of France. The Republic had nothing to do with this. I do not believe France is responsible", he said in September 1994. Jacques Chirac, who became president in 1995, was the first French leader to accept collective guilt for Vichy's deeds, stating on the anniversary of the July 1942 Vel' d'Hiv Roundup that France had committed an "irreparable" act.
Саясат
GPRF-те Француз Коммунистік партиясы (PCF), өзін Төңкеріс кезіндегі рөлі үшін "75,000 атылғандар партиясы" деп атаған, Жұмысшылар Интернационалының француз бөлімі (SFIO, социалистік партия) және Жорж Бидо басқарған Христиан демократиялық Халықтық Республикалық Қозғалыс (MRP) арасындағы үшжақты одақ үстемдік құрды. Бұл үш саяси партия арасындағы одақ 1947 жылғы мамыр айындағы дағдарысқа дейін сақталды, сол кезде вице-премьер Морис Торез және тағы төрт коммунист министр Франция мен Италияда үкіметтен қуылды. Бұл, КСРО-ның ықпалына түскен елдер бас тартқан Маршалл жоспарының қабылдануымен бірге, осы елдерде "суық соғыстың" ресми басталуын білдірді. Ол Вьетнам Демократиялық Республикасының тәуелсіздігін мойындау арқылы отарлықтан құтылу процесін бастады, бірақ Кочинкинаны жаңа мемлекет құрамына қосудан бас тарту Бірінші Индокитай соғысына алып келді.
The GPRF was dominated by the tripartisme alliance between the French Communist Party (PCF), claiming itself to be the parti des 75,000 fusillés ("party of the 75,000 shot") because of its role in the Resistance, the French Section of the Workers' International (SFIO, socialist party) and the Christian democratic Popular Republican Movement (MRP), led by Georges Bidault. This alliance between the three political parties lasted until the May 1947 crisis during which Maurice Thorez, vice premier, and four other Communist ministers were expelled from the government, both in France and in Italy. Along with the acceptance of the Marshall Plan, refused by countries who had fallen under the influence of the USSR, this marked the official beginning of the Cold War in these countries. It started decolonisation by recognising the independence of the Democratic Republic of Vietnam, but the refusal to include Cochinchina in the new state led to the First Indochina War.
Іс-шаралар
GPRF тек 1944-1946 жылдары ғана белсенді болғанмен, оның ұзаққа созылған әсері болды, әсіресе барлық қарсылық қозғалыстарын, әсіресе коммунистік Ұлттық майданды (Француз қарсылығы) біріктірген Ұлттық Кеңес ұсынған еңбек заңдарын қабылдауға қатысты. Ұлттық майдан – Франк Тирлер және Партизандар (FTP) қарсылық қозғалысының саяси майданы болды. 1944 жылы Францияда алғаш рет әйелдерге дауыс беру құқығын берген де Голльдің жарлықтарынан басқа, GPRF түрлі еңбек заңдарын қабылдады, соның ішінде 11 қазан 1946 жылғы еңбек медицинасын құру туралы заң. Ол өз мақсаттарын іске асыру үшін комиссарларды тағайындады. Вишидің адал тарапкерлері GPRF-тің заңды тазарту (эпурация легаль) процесінде сотқа тартылды, ал олардың бірнешесі, соның ішінде 1942-1944 жылдары Виши премьер-министрі болған Пьер Лаваль, сатқындық үшін өлім жазасына кесілді. «Француз мемлекетінің басшысы» және Верденнің батыры маршал Филипп Петан да өлім жазасына кесілді, бірақ оның жазасы өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырылды. Мыңдаған ынтымақтастық жасағандар жергілікті қарсылық күштерінің «жабайы тазарту» (эпурация sauvage) деп аталатын шараларында жазаланды. Милиция және Легионерлік Орден қызметі сияқты ынтымақтастықшы жарымәскери және саяси ұйымдар да таратылды.
Although the GPRF was active only from 1944 to 1946, it had a lasting influence, in particular regarding the enacting of labour laws which were put forward by the National Council of the Resistance, the umbrella organisation which united all resistance movements, in particular the communist [[National Front (French Resistance). The Front National was the political front of the Francs Tireurs et Partisans (FTP) resistance movement. In addition to de Gaulle's edicts granting, for the first time in France, right of vote to women in 1944, the GPRF passed various labour laws, including the 11 October 1946 act establishing occupational medicine. It also appointed commissioners to fulfill its aims. Vichy loyalists were put on trial by the GPRF in legal purges (épuration légale), and a number were executed for treason, among them Pierre Laval, Vichy's prime minister in 1942–44. The Marshal Philippe Pétain, "Chief of the French State" and Verdun hero, was also condemned to death but his sentence was commuted to life. Thousands of collaborators were summarily executed by local Resistance forces in so called "savage purges" (épuration sauvage). Collaborationist paramilitary and political organizations, such as the Milice and the Legionary Order Service, were also disbanded.
Реформалар
Уақытша үкімет 1936 жылы Жан Зей бастаған ұлттық әкімшілік мектебін (École nationale d'administration) құру жобасын жаңартып, 1945 жылдың 9 қазанында құрылған мектептің жоғары білікті мемлекеттік қызметкерлерді тұрақты түрде дайындауын қамтамасыз етті. Бұл, әлеуметтік тегіне қарамастан, қабілетті адамдардың осындай лауазымдарға қол жеткізуіне мүмкіндік берді. Әйелдерге дауыс беру құқығы 1944 жылдың 21 сәуірінде CFLN арқылы берілді және 1944 жылдың 5 қазанында GPRF-пен бекітілді. Олар алғаш рет 1945 жылдың 29 сәуіріндегі жергілікті сайлауға қатысты. Үкімет әлеуметтік қамсыздандыру (Sécurité sociale, 1945 жылғы 19 қазандағы қаулы) және балаларға жәрдемақы (1946 жылғы 22 тамыздағы заң) туралы шешімдер қабылдады, бұл Франциядағы әлеуметтік мемлекеттің негізін қалады. Басшылыққа бағыныштылық принципімен жұмыс істей отырып, үкімет ірі мемлекеттік компанияларды құрды, мысалы Renault-ды мемлекеттік меншікке алды және EDF электр компаниясы мен Air France әуе компаниясын іске қосты.
The provisional government resumed the project started in 1936 by Jean Zay to create a national administration school (École nationale d'administration), which was founded on 9 October 1945, to ensure high ranking civil servants of consistent high quality, as well as allow gifted people to reach these functions regardless of social origin. The right to vote had been granted to women by the CFLN on 21 April 1944, and was confirmed by the GPRF with the 5 October 1944 decree. They went to the polls for the first time in the local elections of 29 April 1945. It passed decisions about Social Security (Sécurité sociale, decree of 19 October 1945), and child benefits (law of 22 August 1946), laying the foundations of the welfare state in France. In the dirigist spirit, it created large state owned companies, for instance by nationalising Renault and founding electricity company EDF and airline Air France.
Жаңа конституция
Де Голль басшылығымен GPRF-тің тағы бір маңызды мақсаты 1945 жылғы 21 қазанда өткен сайлауды ұйымдастыру арқылы халыққа үн беру мүмкіндігін беру болды. Сайлау қорытындысы бойынша Француз жұмысшыларының интернационалының француз бөлімі (SFIO), Француз коммунистік партиясы (PCF) және Халықтық республикалық қозғалысы (MRP) үштен екі дауысқа ие болып жеңіске жетті, ал референдумда сайлаушылардың 96 пайызы үшінші республиканы таратуға қолдау көрсетті. Жаңадан сайланған парламент конституциялық жиналыс ретінде жаңа төртінші республика үшін конституция жобасын жасауға кірісті. Күшті атқарушы билікті жақтаған Де Голль 1946 жылғы 20 қаңтарда коммунистік министрлермен келіспеушілікке байланысты отставкаға кетті. Солшылдар қолдаған, бірақ Де Голль және орталық пен оңшыл партиялар сынға алған алғашқы конституция жобасы 1946 жылғы 5 мамырда өткен референдумда қабылданбады, нәтижесінде парламент таратылды және Де Голльдің ізбасары, SFIO-дан Фэликс Гуэн отставкаға кетті. 1946 жылғы 2 маусымда жаңа сайлау өтті, ол MRP-нің күшеюімен және солшылдардың әлсіреуімен еректелді. Конституциялық жоба бірпалаталық жүйеден екіпалаталық жүйеге көшті. Жорж Бидо (MRP) төрағалығымен құрылған Төртінші Республиканың конституциясы 1946 жылғы 13 қазанда өткен референдумда қабылданып, бекітілді. 1946 жылғы 10 қарашада жаңа парламент палатасына өткен сайлаудан кейін, бұрынғы Халықтық фронттың басшысы Леон Блум 16 желтоқсанда соңғы уақытша үкіметтің төрағасы болды. Бір айдан кейін Винсент Ауриоль Блумның орнын басып, Республика Президенті болды, бұл Төртінші Республика институтарының жұмыс істеуге кіріскенін білдірді.
Another main objective of the GPRF under de Gaulle leadership was to give a voice to the people by organizing elections which took place on 21 October 1945. The polls saw the victory of the French Section of the Workers' International (SFIO), the French Communist Party (PCF) and the Popular Republican Movement (MRP), collecting three quarters of the votes, and the referendum had an outcome of 96% of voters in favour of abolishing the Third Republic. Becoming a constituent assembly, the newly elected parliament was charged with drafting a constitution for a new fourth republic. De Gaulle, favouring a stronger executive, resigned in disagreement with Communist ministers on 20 January 1946. A first draft constitution, supported by the left but denounced by de Gaulle and by centre and right wing parties, was rejected by a referendum on 5 May 1946 resulting in the dissolution of parliament and the resignation of de Gaulle's successor Félix Gouin of the SFIO. A new election for a v=sup was held on 2 June 1946, marked by a strengthening of the MRP and the decline of the left. The constitutional project then shifted from pursuing unicameralism to bicameralism. The constitution of the Fourth Republic, established under the chairmanship of Georges Bidault (MRP), was finally adopted by the 13 October 1946 referendum. Following the elections for a new Chamber of parliament held on 10 November 1946, former Popular Front leader Leon Blum became the Chairman of the last interim government on 16 December. One month later, Vincent Auriol succeeded Blum as President of the Republic, marking the entry into force of the institutions of the Fourth Republic.