Кіріспе

Майкл Марион Эмиль Анаклетус Пьер Савундранаягам (6 шілде 1923 – 21 желтоқсан 1976), көбінесе Эмиль Савундра деп танылатын, Шри-Ланкалық алаяқ. Оның Өрт, Автокөлік және Теңіз сақтандыру компаниясының банкротқа іріктелуі салдарынан Ұлыбританиядағы шамамен 400 000 автокөлік жүргізушісі сақтандырудан айырылды. Соғыстан кейінгі қара нарықта сауда жасаған Савундра халықаралық деңгейде парақорлық пен алаяқтыққа қатысты. Ол Ұлыбританияға көшіп келген соң, қарқынды дамып келе жатқан автокөлік нарығында төмен бағалы сақтандыру сатумен айналысты. Міндетті кепілдіктерді төлемеу арқылы ол зәулім өмір салтын қаржыландырып, әйгілі адамдармен араласты. Бұл баспасөздің назарын аударды, олар ірі алаяқтыққа қатысты айғақтарды жариялады. Дэвид Фростпен телеарнада сұхбаттасқанда Савундра алданып қалған клиенттеріне (студиядағы көрермендердің арасында да болғандарға) деген жек көрушілігін көрсетті және кез келген моральдық жауапкершіліктен бас тартты. Полиция оны тергеп жатқан кезде, ол жақын арада тұтқындалып, сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. Алты жылдан кейін босатылған Савундра екі жылдан соң есірткіге тәуелді болып қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Британдық Реж кезінде Сейлонның тамил заңгерлер отбасында туған Савундра Ұлыбританияға деген құрмет пен наразылық сезімдерін қатар ұстап өскен. Ол Цейлон инженерлеріндегі қызметін қысқа ғана уақытқа шектесе, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, ұшқыш куәлігі болғанына қарамастан, Корольдік әуе күштеріне қабылданудан бас тартылған. Савундра жас тамил әйеліне үйленді, ол оның отыз жылға созылған қиын өмірінде де адал болды. 1948 жылы Цейлон тәуелсіздік алғаннан кейін Савундра (24 жаста) аралда бизнес құруға тырысты. Осы шамада оның инсулинге тәуелді диабетке шалдыққаны анықталды, бұл оның өмірін қысқартуы мүмкін еді. Осы кезеңде, Корея соғысы аясында, Савундра Қытайға сатқаны сияқты көрінген, бірақ оның американдық байланыстарының жоқ екенін қамтамасыз еткен мұнай жүгін экономикалық саботаждауға жергілікті делдал ретінде пайдаланылды. АҚШ-тың соғыс күшін қолдау үшін осы тәсілді қолданғаннан кейін, ол осы процесті қайталады. 1954 жылы, 31 жасында Савундра Антверпендегі Kredietbank банкін жоқ болған күріш жүгімен алдағаны үшін сотталды және Бельгияда түрмеге қамалды. 1958 жылы ол Ганадағы минералдық мүдделер үшін американдық Camp Bird компаниясының өкілі ретінде қайта пайда болды. Савундра үкіметтің жоғары деңгейінде пара алумен айналысқан, және оның күнделіктерінде 1950 жылдары Ганадағы бизнес практикасы осылай болғанын жазған. Ол елден қуылды, себебі сот процесі жергілікті жерде ұятқа алып келуі мүмкін еді. Соғыстан кейінгі қара нарықтағы алаяқтықтармен таныс болған Савундра 1959 жылы Коста-Рика үкіметінің есебінен кофе бұршақтарымен алаяқтық жасады. Цейлондағы оның жалғыз қылмыстық құқық бұзушылығы – экономикалық алаяқтықтарынан түскен табысына негізделген кіріс салығын төлемеу болды. Савундра 1951-1965 жылдар аралығында аралдан тыс болды, және 42 жасында оралды.

Өрт, автокөлік және теңіз

1960 жылдардың басында Савундра Ұлыбританияға қоныс аударды, онда ол 1968 жылы сотталатын алаяқтық жасады. 1963 жылы ол Өрт, авто және теңіз сақтандыру компаниясын (FAM) құрды, ол Ұлыбританияда автомобиль иелігінің артуы және жол желілері дамып келе жатқан кезде өркендеген автокөлік сақтандыру саласын пайдаланды. FAM компаниясы IBM компаниясымен бірлесіп, компьютерлік технологияларды енгізу арқылы сақтандырудың төмен бағасын ұсынды. Савундра FAM-тің ақшалай қаражаты жетіспеуіне және Sunday Times журналистерінің компанияның тиісті кепілдіктердің болмауына байланысты құлдырауына дейін сәнді, жоғары өмір салтына ие болды. Оның қызметі Daily Express Cowes to Torquay жарысында моторлы қайықпен жарысқа қатысуды қамтиды, онда Савундраның бай және ықпалды тұлғалармен араласып жүрген көптеген суреттері бар. Алғашқы жарыста ол омыртқасын сындырып алды, ал жоғары қоғамның досы остеопат Стивен Уордқа жіберді. Савундра Кристин Килер мен Мэнди Райс Дэвиспен байланыс жасады және Уордтың сотта "үнді дәрігер" деп аталды (бірақ ол үнділік те емес, дәрігер де емес). Сол кездегі соғыс министрі, әйелдер, ресейлік қорғаныс атташесі, танымал актриса, Лордтар палатасының аға мүшесі және көптеген қоғам қайраткерлері туралы дау-дамай Савундраға көп көңіл бөлмеді. Алайда, Килер мен Райс Дэвис Савундраны атаған автобиографияларын жариялады; бұл Private Eye Савундраның Лондондағы іс-әрекетіне назар аудара бастаған кезде болуы мүмкін, бұл оның құлдырауына әкелді. Савундраның соңғы қарсыласы Дэвид Фрост Льюис Морлидің BBC-ге арналған Кристин Килер түсірілімінде суретке түседі. Савундра Ұлыбританияның жамандау туралы заңын пайдаланып, "Приват Эй" сияқты басылымдардың оның өмірі мен бизнес-тәжірибесі туралы мәлімдемелерді жариялауына кедергі келтірген алғашқы даулы бизнесмендердің бірі болды. 1968 жылғы сот процесінде куәлар оның FAM-ті 540 000 фунт стерлингтік бағалы қағаздармен және 870 000 фунт стерлингтік акциялармен қамтамасыз еткенін көрсететін құжаттарды ұсынғанын айтты; компания құлдыраған кезде мұндай бағалы қағаздар болған жоқ. Ол құлдыраған кезде FAM сақтандыру құжаттарын беруді жалғастырды; премиялардың тек бір бөлігі компанияның брокерлері (олардың кейбіреулері алаяқтықпен айналысқан) ұсынды. FAM, 1960 және 1970 жылдардың басында құлаған алты сақтандыру компаниясының біріншісі Савундраның арқасында белгілі болды. Vehicle and General компаниясы банкротқа ұшыраған компаниялардың ішіндегі ең ірісі болса да, FAM компаниясы өз клиенттері алдындағы міндеттемелерін қасақана орындамай отыр деген пікір қалыптасты. Савундраның істерін тергеген "Санди Таймс" тобы оның шамамен бір миллион фунт теңгенің "резервтері" жалған екенін хабарлады. Оның қорғаушыларының айтуынша (ол өзінің алаяқтық саудадағы тәжірибесіне назар аудармаған), ол жоғары тәуекел клиенттерін сақтандырды және ол талаптарды жабу үшін көбірек ресурстарды бөлу керектігін түсінген жоқ. Савундра FAM активтерін Лихтенштейндегі банкке аударған деген болғанымен, мұндай қаражат табылмады. 1966 жылы мамыр айында жүрек ауруынан кейін 42 жастағы Савундра өзінің FAM акцияларын FAM директорларына сатты. Стюарт де Куинси Уокердің басшылығымен компания тез құлдырап, шамамен 400 000 автокөлік жүргізушілерін сақтандырусыз қалдырды. Савундраны Хэмпстедтегі сарайын бірнеше күн бойы қоршап тұрған БАҚ қуып жүрді. Ол туған жері Цейлонға қашып кетті, онда оны туыстары баспанаға алды, ал Цейлон үкіметі британдықтардың экстрадиция туралы өтінішін қабылдамайтынын растаудан бас тартты. Желтоқсан айында Савундра Еуропаға оралды; ол Римде бір ай болды, оны британдық баспасөз әлі де қуып жүрді. 1967 жылдың қаңтарында ол Ұлыбританияға қайта оралды; 44 жасында ол арқадағы ауыру үшін петидинге тәуелді болды.

Фрост бағдарламасының дау-дамайлары

Савундраның бизнестік іс-әрекеттерінің алаяқтық сипаты 1967 жылы Дэвид Фросттың "The Frost Programme" лондондық шоуындағы телеинтервьюының нәтижесінде тағы да жария болды. Алдыңғы аптада Фрост келесі бағдарламасында FAM-ның сәтсіздігі және Савундра туралы әңгіме қосқанын хабарлаған еді. Савундра интервью алдында петидин инъекциясын жасады, Фросттың қатал сұрақтарына қарамастан, тыныш күйде болды. Фрост студиядағы көрермендерді Савундраны сөккенге шақырды. Өз тарапынан Савундра Фростты "Англиядағы ең шебер фехтовальщик" деп атады, сондай-ақ көрермендерді (оның ішінде оның клиенттері, сақтандыру компаниясының банкроттығының құрбандары) "шаруалар" деп атап, оқиғаға қатысты "моральдық жауапкершілік жоқ" екенін мәлімдеді. Фрост (Савундраның құрбандарына өкініш білдіретінін күткен) оның осы әрекеттеріне наразылық білдірді, ал бағдарлама көрермендердің "Ақылды істедің, Фрости!" деп шулаған дауысымен аяқталды. Интервью тез арада "телевизиядағы сот" деп аталды, бұл Редифьюжн басшылығының Савундраның әділ сотқа қатысу құқығы бұзылған деген алаңдаушылығын тудырды. Бағдарлама Фросттың Ұлыбританиядағы беделін белсенді интервьюер ретінде арттырды.

Түрмеге қамау және өлім

Савундра екі жылдық полиция тергеуінен кейін "Фрост" бағдарламасында сұхбат бергеннен кейін дереу тұтқындалды. 1968 жылдың наурыз айында ол сегіз жылға бас бостандығынан айырылып, 50 000 фунт стерлинг айыппұл төлеуге міндеттелді, немесе тағы екі жылға бас бостандығынан айырылу жазасы тағайындалды. Савундра ақырында түрме ауруханасына жатқызылды, онда ол қатты ауруды бақылау үшін есірткіге тәуелді болды. Түрмеде отырғанда, ол өзінің байлығын әлемнің әртүрлі клиникаларына емделуге жұмсағаны анықталды; клиникалардың деректері жиналып, салыстырылды. Савундра 1974 жылы Рождествоға дейін қысқа уақыт қалғанда түрмеден босатылды, бірақ ол әлі де есірткіге тәуелді болды. Ол 1976 жылдың 21 желтоқсанында 53 жасында Беркширдегі Виндзор қаласының жанындағы Олд-Виндзорда қайтыс болды. Ол өзінің жесірінен қалды, Савундра "зейнеткер банкир" ретінде тіркелген және Рим католик дінін ұстанған.

Танымал мәдениетте

"The Death List" телехикаясының "Иә, министр" эпизодында Кабинет министрі Джим Хакер бұрын Савундра үшін жазған мінездемесі баспасөзге тарап кетуі мүмкін деген ойдан қысқа уақытқа алаңдайды.