Жүйелік модельдеудегі анықтамалық модельдер

Кіріспе

Жүйелік, кәсіпорын және бағдарламалық жасақтама инженериясындағы эталондық модель – сарапшы немесе сарапшылар тобы жасаған, нақты анықталған ұғымдардың өзара байланысты жиынтығынан тұратын абстрактілі құрылым немесе салалық онтология. Оның мақсаты – түсіністік байланысты ынталандыру. Эталондық модель, бизнес-функциялардан жүйелік компоненттерге дейін, кез келген тұрақты идеяның құрамдас бөліктерін толық жиынтық ретінде бейнелей алады. Осы құрылымдық негізді бірлестіктің мүшелері арасында идеяларды нақты жеткізу үшін қолдануға болады. Эталондық модельдер әдетте ұғымдар жиынтығы түрінде бейнеленеді, олардың арасындағы қатынастар белгілі бір тәсілмен көрсетіледі.

Шолу

OASIS (Құрылымды ақпараттық стандарттарды дамыту ұйымы) бойынша анықтамалық модель – "кейбір ортаның нысандары арасындағы маңызды қатынастарды түсінуге және осы ортаны қолдайтын тұрақты стандарттарды немесе ережелерді әзірлеуге арналған абстрактілі құрылым. Анықтамалық модель – біріктіретін шағын ұғымдар жиырына негізделген, сондай-ақ білім беру және стандарттарды маманы емес адамдарға түсіндіру үшін негіз ретінде қолданылуы мүмкін. Анықтамалық модель тікелей стандарттарға, технологияларға немесе басқа нақты іске асыру егжей-тегжейлеріне байланысты емес, бірақ әртүрлі іске асыруларда біркелкі қолданылатын ортақ семантиканы қамтамасыз етуге тырысады". "Анықтамалық модель" ұғымына бірнеше түсінік кіреді. Осы түсініктердің әрқайсысы маңызды: Абстрактілі: Анықтамалық модель абстрактілі болып табылады. Ол белгілі бір орта туралы ақпарат береді. Анықтамалық модель нақты ортада кездесетін нақты нысандарды емес, осындай ортада кездесуі мүмкін нысандардың типін немесе түрін сипаттайды. Мысалы, нақты үйдің архитектурасын сипаттағанда (бұл белгілі бір түрдегі нақты орта), нақты сыртқы қабырғаның өлшемдері мен материалдары болуы мүмкін, бірақ қабырға ұғымы (нысан түрі) анықтамалық модельдің бөлігі болып табылады. Қабырғалары бар үй салу үшін қабырға туралы түсінікті білу қажет. Нысандар мен қатынастар: Анықтамалық модель нысандардың екі түрін де (барлық нәрселер) және олардың қатынастарын (олардың қалай байланысып, бір-бірімен өзара әрекеттесетіні және ортақ қасиеттерін көрсететіні) сипаттайды. Нысан түрлерінің тізімі ғана анықтамалық модель ретінде қызмет ету үшін жеткілікті ақпарат бермейді. Орта ішінде: Анықтамалық модель "барлық нәрсені" сипаттауға тырыспайды. Анықтамалық модель "ортадағы нысандарды" немесе проблемалық кеңістікті түсіндіру үшін қолданылады. Пайдалы болуы үшін анықтамалық модельде ол шешіп отырған мәселенің нақты сипаттамасы және мәселенің шешілуін көруі қажет мүдделі тараптардың қажеттіліктері болуы керек. Технологияға тәуелсіздік: Егер анықтамалық модель белгілі бір есептеу ортасында қолданылып жүрген технология немесе платформалар туралы болжам жасаса, оның пайдалылығы шектеулі болады. Анықтамалық модель әдетте, осы проблемалардың нақты шешімдерін емес, проблемалар класын түсінуді дамытуға арналған. Осылайша, ол тәжірибелі маманға әртүрлі ықтимал шешімдерді көруге және бағалауға көмектесу арқылы көмектесуі керек. Бұл бағдарламалық жасақтамалар жиынтығын сипаттайтын анықтамалық модельді әзірлеуге кедергі келтірмейді, өйткені проблемалық кеңістік "бағдарламалық жасақтамалар жиынтығын басқару қалай?" болуы мүмкін.

According to OASIS (Organization for the Advancement of Structured Information Standards) a reference model is "an abstract framework for understanding significant relationships among the entities of some environment, and for the development of consistent standards or specifications supporting that environment. A reference model is based on a small number of unifying concepts and may be used as a basis for education and explaining standards to a non specialist. A reference model is not directly tied to any standards, technologies or other concrete implementation details, but it does seek to provide a common semantics that can be used unambiguously across and between different implementations." There are a number of concepts rolled up into that of a 'reference model.' Each of these concepts is important:
Abstract: a reference model is abstract. It provides information about environments of a certain kind. A reference model describes the type or kind of entities that may occur in such an environment, not the particular entities that actually do occur in a specific environment. For example, when describing the architecture of a particular house (which is a specific environment of a certain kind), an actual exterior wall may have dimensions and materials, but the concept of a wall (type of entity) is part of the reference model. One must understand the concept of a wall in order to build a house that has walls. Entities and relationships: A reference model describes both types of entities (things that exist) and their relationships (how they connect, interact with one another, and exhibit joint properties). A list of entity types, by itself, doesn't provide enough information to serve as a reference model. Within an environment: A reference model does not attempt to describe "all things." A reference model is used to clarify "things within an environment" or a problem space. To be useful, a reference model should include a clear description of the problem that it solves, and the concerns of the stakeholders who need to see the problem get solved. Technology agnostic: A reference model's usefulness is limited if it makes assumptions about the technology or platforms in place in a particular computing environment. A reference model typically is intended to promote understanding a class of problems, not specific solutions for those problems. As such, it must assist the practitioner by aiding the process of imagining and evaluating a variety of potential solutions. That does not preclude the development of a reference model that describes a set of software applications, because the problem space may be "how to manage a set of software applications."

Анықтамалық модельдің қолданылуы

Анықтамалық модельдің көптеген қолданыс жолдары бар. Бір қолданысы – модельдегі объектілердің және олардың бір-бірімен байланыстарының стандарттарын жасау. Стандарттарды құру арқылы, стандартқа сәйкес жұмыс істейтін объектілерді жасау қажеттігі туған инженерлер мен әзірлеушілердің жұмысы жеңілдетіледі. Бағдарламалық құралдар стандартқа сай жазылуы мүмкін. Жақсы орындалған жағдайда, стандарт бағдарламалық құралдың маңызды қасиеттерін қолдайтын дизайн үлгілерін пайдалана алады, мысалы, бағдарламалық құралды үнемді түрде кеңейту мүмкіндігі. Анықтамалық модельдің тағы бір пайдасы – білім беру. Анықтамалық модельді қолдану арқылы бағдарламалық құралды әзірлеудегі жетекшілер үлкен мәселе кеңістігін түсінуге, шешуге және жетілдіруге болатын кішігірім мәселелерге бөлуге көмектеседі. Белгілі бір мәселелер жинағымен жаңадан танысқан әзірлеушілер әртүрлі мәселелердің қандай екенін тез үйрене алады және басқа салалар жақсы түсініліп, қатаң түрде жасалғанына сенім білдіре отырып, оларды шешуді сұраған мәселелерге назар аудара алады. Бағдарламалық құралды әзірлеушілердің өз жұмысына тиімді назар аударуы үшін сенім деңгейі маңызды. Анықтамалық модельдің үшінші пайдасы – адамдар арасындағы байланысты жақсарту. Анықтамалық модель мәселені өздігінен бар болатын нысандарға немесе "заттарға" бөледі. Бұл көбінесе көптеген адамдар бұрыннан бөлісетін түсініктерді нақты мойындау болып табылады, бірақ нақты түрде құрылған кезде, анықтамалық модель осы түсініктердің бір-бірінен қалай ерекшеленетінін және бір-бірімен қалай байланысты екенін анықтау арқылы пайдалы. Бұл осы түсініктерді қолданумен айналысатын адамдар арасындағы байланысты жақсартады. Төртінші пайдасы – нақты рөлдер мен жауапкершіліктерді анықтау. Ұйымдар мен олардың байланыстарының моделін құру арқылы ұйым нақты бір тұлғаларды немесе командаларды белгілеп, оларды нақты бір топ нысандарды қамтитын мәселені шешу үшін жауапты етеді. Мысалы, егер анықтамалық модель теңгерімді көрсеткіштер картасын құру үшін қажетті бизнес өлшемдерінің жиынтығын сипаттайтын болса, онда әрбір өлшемді нақты бизнес жетекшісіне беруге болады. Бұл жоғары басшыға әр топ мүшесін жоғары сапалы нәтижелерге жауапты етуге мүмкіндік береді. Бесінші пайдасы – әртүрлі нәрсені салыстыруға мүмкіндік беру. Мәселе кеңістігін негізгі түсініктерге бөлу арқылы анықтамалық модель осы мәселенің екі түрлі шешімін тексеру үшін пайдаланылуы мүмкін. Осылайша, шешімнің құрамдас бөліктерін бір-біріне қатысты талқылауға болады. Мысалы, егер анықтамалық модель бизнестің өз клиенттерімен байланыстарын қадағалауға көмектесетін компьютерлік жүйелерді сипаттайтын болса, онда анықтамалық модельді бизнес өзінің қажеттіліктеріне байланысты бес түрлі бағдарламалық өнімнің қайсысын сатып алу керектігін шешуге пайдалана алады. Осы мысалдағы анықтамалық модельді әрбір үміткер шешімдердің белгілі бір бизнес-процестердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қаншалықты жақсы конфигурациялануы мүмкін екенін салыстыру үшін қолдануға болады.

There are many uses for a reference model. One use is to create standards for both the objects that inhabit the model and their relationships to one another. By creating standards, the work of engineers and developers who need to create objects that behave according to the standard is made easier. Software can be written that meets a standard. When done well, a standard can make use of design patterns that support key qualities of software, such as the ability to extend the software in an inexpensive way. Another use of a reference model is to educate. Using a reference model, leaders in software development can help break down a large problem space into smaller problems that can be understood, tackled, and refined. Developers who are new to a particular set of problems can quickly learn what the different problems are, and can focus on the problems that they are being asked to solve, while trusting that other areas are well understood and rigorously constructed. The level of trust is important to allow software developers to efficiently focus on their work. A third use of a reference model is to improve communication between people. A reference model breaks up a problem into entities, or "things that exist all by themselves." This is often an explicit recognition of concepts that many people already share, but when created in an explicit manner, a reference model is useful by defining how these concepts differ from, and relate to, one another. This improves communication between individuals involved in using these concepts. A fourth use of a reference model is to create clear roles and responsibilities. By creating a model of entities and their relationships, an organization can dedicate specific individuals or teams, making them responsible for solving a problem that concerns a specific set of entities. For example, if a reference model describes a set of business measurements needed to create a balanced scorecard, then each measurement can be assigned to a specific business leader. That allows a senior manager to hold each of their team members responsible for producing high quality results. A fifth use of a reference model is to allow the comparison of different things. By breaking up a problem space into basic concepts, a reference model can be used to examine two different solutions to that problem. In doing so, the component parts of a solution can be discussed in relation to one another. For example, if a reference model describes computer systems that help track contacts between a business and their customers, then a reference model can be used by a business to decide which of five different software products to purchase, based on their needs. A reference model, in this example, could be used to compare how well each of the candidate solutions can be configured to meet the needs of a particular business process.