Кіріспе

1961 жылы түсірілген фильм - 1961 жылы Сатьяжит Рэй жазған және түсірген үнді деректі фильмі. Рэй бұл деректі фильмде 1958 жылдың басында жұмыс істей бастады. Ақ-қара түсті түсірілген фильм Рабиндранат Тагордың 1861 жылдың 7 мамырында туғанына 100 жыл толуына орай шықты. Рэй Тагордың өміріндегі даулы жайттардан аулақ болды, оны ақынның ресми бейнесі ретінде көрсетуді көздеді. Тагор ақын ретінде танымал болғанымен, Рэй Тагордың өлеңдерін пайдаланбады, себебі ол ағылшын тіліне жасалған аудармадан қанағаттанбады және "оқылғанда дұрыс әсер қалдырмайды" деп ойлады, сондай-ақ, адамдар бұл аудармалар негізінде Тагорды "үлкен ақын" деп санамайды деп санады. Тагор 1913 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алған алғашқы еуропалық емес адам болды. Тагордың бес шумақты "Брахмо" әнұранының бірінші шумағы "Жана Гана Мана" атауымен Үндістанның мемлекеттік әнұраны ретінде қабылданды. Тагордың тағы бір әні, "Амар Шонар Бангла" әнінің алғашқы он жолы 1972 жылы Бангладештің мемлекеттік әнұраны ретінде қабылданды. Сри-Ланканың мемлекеттік әнұраны "Сри-Ланка Мата" Тагордың шәкірті Ананда Самаракун жазған және әндеткен. Академиялық киноархив, Академия қорының бөлігі ретінде, Сатьяжит Рэйдің фильмдерін қайта жаңғыртуға бастама көтерді және 19 фильмді сәтті қайта жаңғыртты. "Рабиндранат Тагор" фильмі де қайта жаңғыртылды, бірақ түпнұсқасының күйрегенін анықтады. Фильмнің түпнұсқа сценарийі Рэйдің ұлы Сандип Рэй құрастырған "Original English Film Scripts Satyajit Ray" кітабына енгізілді. Ол сонымен қатар Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына қатысты. Тагор 1913 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алған алғашқы еуропалық емес адам болды. Ол өзінің бенгал өлеңдерінің ағылшын тіліне аудармаларын қамтитын "Гитанджали" (Ән сыйлау) өлеңдер жинағы үшін марапатталды. 1915 жылы Ұлыбритания королі Тагорға рыцарь атағын берді. Бірақ ол 1919 жылғы Джалианвалабагтағы қырғыннан кейін бұл атақтан бас тартты. 80 жасында Тагор 1941 жылдың 7 тамызында Калькуттадағы әулеттік үйінде қайтыс болды.

Қысқаша мазмұны

Сатьяжит Райдың баяндауымен фильм Рабиндранат Тагордың қоштасу рәсімімен басталады. Бұрынғы "Калкутта" деп аталған Калькутта қаласы туралы қысқаша айтылып, фильмде Дварканат Тагордан басталатын Тагор әулеті тарихы көрсетіледі. Дварканат Тагордың үлкен ұлы Дебендранат Тагордың үнді діни, әлеуметтік және білім беру реформаторы Раджа Раммохан Роймен байланысы туралы айтылады, оның он төрт баласының бірнешеуі таныстырылады, сосын бала Рабиндранат Тагордың дүниеге келуі суреттеледі, оны "Роби" деп лақаптайды. Фильм Робидің алғашқы оқу жылдары, әкесімен бірге Солтүстік Үндістанға саяхаты, әкесінің журналында оның алғашқы өлеңінің жариялануы және Лондонға жоғары білім алуға жасаған сәтсіз әрекеті туралы баяндайды. Деректі фильмде Тагордың алғашқы драмалық операсы – "Валмики Пратибха" (Валмикидің генийі) сахналары көрсетіледі, онда ол Рага негізіндегі әндермен қатар батыс классикалық музыкасын қолданып, абыз Валмикидің хикаясын айтқан және өзі басты рөлде ойнаған. Мриналини Девиге үйленгені туралы айта отырып, деректі фильмде оның Сантиникатан қаласында жаңа мектеп ашу мақсаты мен оның ерекше білім беру жүйесі, сондай-ақ әйелі мен балаларының қысқа мерзім ішінде қайтыс болуы және Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына қатысқаны түсіндіріледі. Содан кейін фильм 1912 жылы Тагордың Англияға сапары туралы айтады, онда оның "Гитанджали" өлеңдерінің ағылшын тіліне аудармасы ағылшын суретшісі Уильям Ротенштейнге таныстырылды, ол оларды ирланд ақыны В.Б. Йейтске көрсетті. Бұл "Гитанджалидің" Англияда жариялануына көмектесті, соның нәтижесінде Тагор 1913 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын және 1915 жылы рыцарь атағын алды. Тагордың Вишва-Бхарати университетін құруы туралы айта отырып, деректі фильмде оның 1919 жылғы Жаллианвала Багх трагедиясына жауап ретінде рыцарь атағынан бас тартқаны көрсетіледі. Фильм Тагордың мектебі үшін қаражат жинау мақсатымен жасаған әлемдік саяхаты, оның суреттері және 70 жылдық мерейтойында француз драматургі Ромен Роллан, неміс физигі Альберт Эйнштейн, грек ақыны Костис Паламас, үнді ғалымы Джагадиш Чандра Бос және үнді саяси қайраткері Мохандас Карамчанд Ганди сияқты әлемдік зиялылардың пікірлерін қамтыған "Тагордың Алтын кітабы" жарық көргені туралы да баяндайды. Деректі фильм Тагордың соңғы күндері, оның әлемдік өркениетке дағдарыс кезінде арнаған соңғы үндеуі және 1941 жылдың 7 тамызында 80 жасында туған жерінде қайтыс болғаны туралы айтумен аяқталады.

Қалпына келтіру

1992 жылы Сатьяжит Рай өмірінің бойындағы жетістіктері үшін Кино өнері мен ғылымы академиясының құрметті сыйлығымен марапатталғаннан кейін, академияның киноархиві – негізінен «фильмдерді сақтау, қалпына келтіру, құжаттау, көрсету және зерттеу» мақсатымен жұмыс істейтін академияның бөлімшесі – Рай фильмдерін қалпына келтіру және сақтау жөніндегі бастаманы қолға алды. Йозеф Линднер сақтау жөніндегі өкіл болып тағайындалды және 2010 жылдың қазанына дейін академия 19 фильмді табысты қалпына келтірді. Дегенмен, «Рабиндранат Тагор» деректі фильмінің күйрегені анықталды.

Медиада

Сатьяжит Рей өзінің «Сатьяжит Рей: Ішкі көз» атты биографиясында Рабиндранат Тагор туралы деректі фильм туралы былай деген: «Оның он немесе он екі минуты – мен жасаған ең әсерлі және күшті туындылардың бірі». «Ray Festival 2009» фестивалінде Сатьяжит Рей қоғамы 2009 жылдың 7 мамырында Рабиндранат Тагорды тағы үш деректі фильммен бірге – атап айтқанда, «Екі», «Ішкі көз» және «Сукумар Рей» фильмдерін көрсетті. Фильм сонымен қатар 51-ші Вальядолид халықаралық кинофестивалінде басқа жеті Сатьяжит Рей фильмдерімен бірге көрсетілді. Фильмнің түпнұсқа сценарийі Сатьяжит Рейдің ұлы Сандип Рей және Ray Society-дің бұрынғы бас директоры Адитинат Саркар құрастырған «Original English Film Scripts Satyajit Ray» атты кітапқа енгізілді, онда Сатьяжит Рейдің өзге фильмдерінің түпнұсқа сценарийлері де бар.