Сен-Дени шайқасы: Франция-Голландия соғысының соңғы ұрысы
Battle of Saint-Denis (1678)
Франко-голланд соғысының соңғы шайқасы – Сен-Дени шайқасы (1678). Ниймеген келісіміне қарамастан, Франция, Нидерланд және Испания арасындағы соңғы ұрыс. Вильгельм Оранский басқарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сен-Дени шайқасы – франко-голланд соғысының (1672–78) соңғы маңызды шайқасы болды. Ол 1678 жылдың 14 тамызында, Франция королі Людовик XIV Нидерланд Республикасымен Нимвеген шартын бекіткеннен кейін төрт күн өткенде, бірақ Испаниямен шартты аяқтамай тұрып өтті. Бұл шайқасты голланд және испан әскерлері француздың испандық Монс қаласын басып алуына бөгет қою үшін бастады, ол Франция мен Испан Нидерландының шекарасында орналасқан еді. Шайқастың нәтижесі даулы болды, екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Монс қаласын қоршауды сақтап тұру үшін шағын күш қалдырып, француз қолбасшысы Люксембург жақын маңдағы Сен-Дени және Касто ауылдарының маңына 40 000–50 000 сарбаз жинады. Оларға Оранье Вильгельм бастаған 35 000–45 000 сарбазды құраған голланд-испан әскері шабуыл жасады. Шайқастың басында одақтастар француздың қанаттарын басып алып, Люксембургті Сен-Дени аббаттығындағы штаб-пәтерінен ығыстырды, бірақ кейін бірнеше рет иесі ауысқан позициялармен бірнеше қарсы шабуылдарға ұшырады. Күн батқанға дейін шайқас жалғасты, Вильгельм әскерлерін қайта жинақтау үшін кері шегінді, ал француздар бастапқы шептің көп бөлігін басып алды. Бірақ Сен-Дениді жоғалту француздың позициясын тұрақсыз етті. Одақтастар ертеңгі таңда шабуылды қайта бастағанда, Люксембургтің түні бойы шегініп, Монс қаласын қоршаудан бас тартқанын көрді. Соның салдарынан, қала 17 қыркүйекте Людовик XIV-пен келісілген шарт бойынша испандықтардың қарамағында қалды.
The Battle of Saint Denis was the last major action of the Franco Dutch War (1672 78). It took place on 14 August 1678, four days after Louis XIV of France had agreed the Treaty of Nijmegen with the Dutch Republic, but before he finalised terms with Spain. The battle was initiated by the Dutch and Spanish forces to prevent the French capturing the Spanish held town of Mons, then on the border between France and the Spanish Netherlands. The result was disputed, as both sides claimed victory. Leaving a small force to maintain the siege of Mons, French commander Luxembourg concentrated 40,000 to 50,000 men around the nearby villages of Saint Dénis and Casteau, where they were attacked by a combined Dutch Spanish army of 35,000 to 45,000 men led by William of Orange. In the early stages, the Allies overran the French flanks and forced Luxembourg out of his headquarters in the abbey of Saint Dénis, but were then pushed back by a series of counter attacks, with many positions changing hands several times. Fighting continued late into the evening, when William pulled his troops back to regroup, leaving the French occupying most of their original lines. The exception was Saint Denis, whose loss left the French position untenable. When the Allies resumed their attack early next morning, they found Luxembourg had withdrawn overnight and abandoned the siege of Mons. As a result, the town remained Spanish under the treaty agreed with Louis XIV on 17 September.
Өмірбаян
Франция Испаниялық Нидерландты иеленуді өзінің қауіпсіздігі мен саудасы үшін өте маңызды деп санады және оның көп бөлігін Деволюция соғысында (1667-68) басып алды. 1648 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, Нидерланд Республикасы агрессивті және экспансионистік Франциядан гөрі әлсіреген Испанияны көрші ретінде қалауға басымдық берді. Осының салдарынан, Нидерланд жетекшілігіндегі Үштік одақ Франция королі XIV Людовикті 1668 жылғы Экс-ла-Шапель шарты арқылы басып алған жерлерінің көп бөлігін қайтаруға мәжбүр етті. Содан кейін Людовик Нидерландтықтардан жеңіліс арқылы уақытша жеңілдіктер алуға болатынын шешті. Бастапқыда Англия қолдаған Франко-Нидерланд соғысы 1672 жылдың мамыр айында басталды; француз әскерлері Нидерландтың көп бөлігін жылдам басып алды, бірақ шілде айына қарай Нидерландтың жағдайы тұрақталды. Сәттілік Людовиктің артық талаптар қоюына себеп болды, ал француз әскерлерінің ілгерілеуі Нидерландқа Бранденбург-Пруссиядан, император Леопольдтан және Испанияның II Карлынан қолдау әкелді. 1673 жылдың тамызында императорлық әскер Рейнландқа енді; бірнеше майданда соғысқа тап болған француздар Нидерландтағы басып алған жерлерінің көп бөлігін тастап, Граве мен Маастрихтке назар аударды. 1674 жылдың қаңтарында Дания французға қарсы коалицияға қосылды, ал ақпан айында Англия Вестминстер шарты арқылы соғыстан шықты. 1674 жылдың бірінші жартысында Людовик Франш-Контеді қайтаруға күш салды, бұл процесс маусым айының соңына дейін аяқталды, содан кейін француз әскерлері Конде әскеріне, Испаниялық Нидерландқа жіберілді. Екі тарап та 11 тамыздағы Сенеффе шайқасында ауыр шығынға ұшырады, бұл Людовиктің позициялық соғысқа басымдық беруін растады, одан кейін осы театрдың басым бөлігінде қоршау және маневрлер жүргізілді. 1676 жылы Нимвегенде басталған бейбіт келіссөздер 1677 жылдың қараша айында, Вильгельм Оранский өзінің туысқан қызы Мэриге, Англия королі II Карлдың немересіне үйленген кезде, үлкен қарқынға ие болды. 1678 жылдың наурыз айында ағылшын-нидерландтық қорғаныс одағы құрылды, бірақ ағылшын әскерлері мамыр айының соңына дейін маңызды көлемде келген жоқ. Бұл кешігу Людовикке келіссөздердегі жағдайын жақсартуға мүмкіндік берді, ол наурыз айының басында Ипр мен Гентті басып алып, 10 тамызда Нидерландпен бейбіт келісімге қол қойды.
France viewed possession of the Spanish Netherlands as essential for its security and trade and occupied much of it in the War of Devolution (1667 68). Having won its independence in 1648, the Dutch Republic preferred a weakened Spain as a neighbour, rather than an aggressive and expansionist France. As a result, the Dutch led Triple Alliance forced Louis XIV of France to return most of his gains in the 1668 Treaty of Aix la Chapelle. Thereafter, Louis decided the best way to force concessions from the Dutch was by first defeating them. Initially supported by England, the Franco Dutch War began in May 1672; French troops quickly overran much of the Netherlands, but by July the Dutch position had stabilised. Success encouraged Louis to make excessive demands, while concern at French advances brought the Dutch support from Brandenburg Prussia, Emperor Leopold, and Charles II of Spain. In August 1673, an Imperial army entered the Rhineland; facing war on multiple fronts, the French abandoned most of their Dutch gains to focus elsewhere, retaining only Grave and Maastricht. In January 1674, Denmark joined the anti French coalition, while in February England left the war via the Treaty of Westminster. In the first part of 1674, Louis focused on recapturing Franche Comté, a process completed by the end of June, after which French troops were transferred to Condé's army in the Spanish Netherlands. Both sides suffered heavy losses in the Battle of Seneffe on 11 August, which confirmed Louis' preference for positional warfare, with siege and manoeuvre dominating in this theatre thereafter. The peace talks that began at Nijmegen in 1676 were given a greater sense of urgency in November 1677 when William of Orange married his cousin Mary, Charles II of England's niece. An Anglo Dutch defensive alliance followed in March 1678, although English troops did not arrive in significant numbers until late May. The delay allowed Louis to improve his negotiating position by capturing Ypres and Ghent in early March, before signing a peace treaty with the Dutch on 10 August.
Шайқас
Француздық стратегияны Вобанның пре-карре жоспары, солтүстік шекараларын қорғау үшін қамалдардың қос желісі басқарды (Картаны қараңыз). Монс испандықтардың әлі де ұстап тұрған ең маңызды позициясы болды; Голландия Франциямен келісімге келсе де, Испания әлі мұны жасамаған еді, ал кешіктіру оны басып алуға мүмкіндік берді. Ипр мен Гентті қорғаған наурыз шабуылы кезінде де Монталдың француз күштері Монсты блокадалау үшін Сент-Гислейн мен Марвиллге орналасты. Маусымның соңында Людовик Люксембургке блокаданы жалғастыруды, бірақ қорғанысқа тұруды, әскерлерінің көпшілігін француз шекарасына қайтарып алуды тапсырды. Алайда одақтастар Монсты босатуға тырысқанда, ол ақыры Люксембургке шайқасқа қатысуға рұқсат берді, ол голландиялықтарды бейбітшілік орнатуға мәжбүрлеу үшін жеткілікті құрбандықтарға ұшырауға үміттенді. 12 тамызда Люксембург пен оның 40 000-50 000 саяхатшыдан тұратын әскері жақын маңдағы Сен-Денис және Касто ауылдарында, Сойниде орналасқан 35 000-45 000 голландтық және испандық күштерімен бірге, шамамен үш сағаттық жолмен орналасты. Вильям мен Виллаермоса голландтардың келісімге жақын екенін білгенімен, олар шабуыл жасауға шешім қабылдады, өйткені Испаниямен соғыс жалғасты және Монстың жоғалуы екеуіне де пайда әкелді. Люксембург Сен-Дени аббаттығында орналасқан, француз оң жағының алдындағы маңызды ашық позицияда, сол күні таңертең шартқа қол қойылғанын білді. Алайда, бұл дау тудырады және басқа тарихшылар бұл шайқаста олар бейбітшілік туралы ресми түрде келіскенін білмейтінін айтады. Оның мықты позициясы Люксембургтің Вильгельмнің шабуыл жасауын күтпегенін білдірді, бұл сенім оның барлаушыларымен күшейтілді. Ол одақтастардың басты мақсаты – Хайн өзенінің екінші жағалауындағы француз қоршау жұмыстарына шабуыл жасау деп есептегендіктен, оның желілеріне кез келген шабуыл жасау бұрылыс болуы керек деп ойлады. Нәтижесінде, сэр Александр Кольердің басшылығымен голландтық драгундар Сент-Денис маңындағы орманды биіктіктерді басып алып, француз форпостарын кері қайтарып жібергенде, Люксембург оларға көмектесу үшін ештеңе істеген жоқ. 14:00-де одақтас әскерлер өз орнында болды, ал Вильгельм Люксембургтің сол және оң жақ фланктеріне бір мезгілде шабуыл жасауға бұйрық берді. Сен-Дениді басқаратын Виллерой одақтастардың аббатханаға қарай алға жылжуын хабарлағанда, Люксембург өзінің артиллериясы мен багаж пойызына Сен-Гислендегі де Монталдың позицияларына қарай шегінуге бұйрық берді. 15:00-ге жуық голланд әскерлері граф Вальдектің қол астында Аббатхананы қатты шығынға қарамастан басып алды, Вильгельмнің хатшысы кейінірек 300-400-ге жуық өліктердің алдындағы жерге шашылып жатқанын атап өтті. Содан кейін олар француздарды майданнан өтетін өзенге қарай итермеледі, бірақ одақтастардың оны кесіп өтіп, Виллеройдың алдыңғы сызығын бұзуға тырысуы ақырында сәтсіз болды. Сонымен қатар, шотланд бригадасын қамтитын испандық және голландтық жаяу әскерлері Кастоға шабуыл жасап, ауылдың көп бөлігін басып алды. Люксембург бұл қалжың емес екенін түсінгеннен кейін, ол өзінің резервтерін бес сағаттан астам уақытқа созылған Касто үшін шайқасқа арнады, оның ішінде шіркеу, диірмен және замок бірнеше рет иелері ауысты. Екі жақ та қатал қолмен қол соғыста ауыр зардап шекті; Люксембург жараланды, ал Уильямды болашақ маршал Хендрик Оверкирк құтқарды, ол француз драгунды принстің кеудесіне тапаншасын соққылап өлтірді. Сағат 19:00-де Вильгельм Кастодағы жаяу әскеріне Испанияның ат әскері мен Кастодағы артқы бөлімнің қамқорлығымен кері шегінуге бұйрық берді, содан кейін олар да солай істеді, бірақ француз гугеноттарының полкі қаланы ұстады. Бұрынғы француздық офицер М. де Ла Рок Сервиердің қолбасшылығында олар Касто маңындағы шайқас аяқталғанда, сағат 21:00-ден кейін ғана аяқталғанға дейін күресті жалғастырды. Сол кезде күн мүлдем қараңғы болды, тіпті Сен-Дениде де, екі жақ та одан әрі алға баспаған жерде, өрт 22:00 шамасында сөнді. Француздардың құрбандықтары шамамен 4000 адам болды, оның ішінде 689 элиталық Gardes Francaises, одақтастардың барлығы шамамен 5000-ға тең немесе сәл жоғары. Басқа дереккөздер француздардың жалпы жоғалтуларын шамамен 2500 деп есептейді, ал одақтастардың жоғалтулары 3000-ға жуық. Британдық әскерлердің тек Оссори графының қолбасшылығындағы Голландиялық шотланд бригадасының алты полкі болды, олардың офицерлерінің 25% -ы қаза тапты немесе жараланды. Британдық экспедициялық күштердің қолбасшысы Джеймс Скотт, Мо...
French strategy was driven by Vauban's pré carré plan, a double line of fortresses to protect their northern borders (See Map). Mons was the most significant position still held by the Spanish; although the Dutch had agreed terms with France, Spain had not yet done so, and the delay provided an opportunity to capture it. During the March offensive that secured Ypres and Ghent, a French force under de Montal was based at Saint Ghislain and Marville to blockade Mons. In late June, Louis instructed Luxembourg to continue the blockade, but remain on the defensive, while pulling most of his troops back to the French border. However, when the Allies persisted in trying to relieve Mons, he finally authorised Luxembourg to accept battle, hoping to inflict enough casualties to force the Dutch to make peace. On 12 August, Luxembourg and his army of 40,000 50,000 was camped in the nearby villages of Saint Denis and Casteau, with a combined Dutch and Spanish force of 35,000 45,000 based at Soignies, about three hours march away. Although William and Villahermosa knew the Dutch were close to agreeing terms, they decided to attack, since the war with Spain continued and preventing the loss of Mons benefitted both of them. Luxembourg, who was based in the Abbey de St Denis, an important exposed position in front of the French right wing, reportedly learned the Treaty had been signed that same morning. However, this is disputed and other historians suggest neither he or William knew peace had been formally agreed when they fought the battle. His strong position meant Luxembourg did not anticipate an attack by William, a belief reinforced by his scouts. Believing the main Allied objective was to attack the French siege works on the other bank of the River Haine, he assumed any assault on his lines must be a diversion. As a result, when Dutch dragoons under Sir Alexander Colyear occupied the wooded heights around Saint Denis and drove back the French outposts, Luxembourg did nothing to assist them. By 14:00, the Allied troops were in position, and William ordered a simultaneous assault on Luxembourg's left and right flanks. When Villeroy, who was in charge of Saint Denis, reported the Allies were advancing on the Abbey, Luxembourg ordered his artillery and baggage train to withdraw towards de Montal's positions at Saint Ghislain. About 15:00, Dutch troops under Count Waldeck captured the Abbey despite heavy losses, William's secretary later noting some 300 to 400 corpses littering the ground in front. They then drove the French back to the creek, which ran through the battlefield, but Allied attempts to cross it and break Villeroy's front line ultimately failed. At the same time, Spanish and Dutch infantry, which included the Scots Brigade, attacked Casteau and captured most of the village. Once Luxembourg realised this was not a feint, he committed his reserves to the battle for Casteau, which lasted over five hours, during which the church, mill and chateau changed hands several times. Both sides suffered heavy casualties in fierce hand to hand fighting; Luxembourg was wounded, while William was reportedly saved by future Marshal Hendrik Overkirk, who killed a French dragoon with his pistol against the Prince's chest. Around 19:00, William ordered his infantry in Casteau to withdraw, covered by the Spanish cavalry and a rearguard in Casteau which then did the same, apart from a regiment of French Huguenots exiles holding the chateau. Commanded by a former French regular officer, M de La Roque Servière, they continued fighting until over run just after 21:00, when the fight around Casteau ended. By then it had become completely dark and even at Saint Dénis, where neither side had gained further ground, the fire died down around 22:00. French casualties were around 4,000 killed or wounded, including 689 in the elite Gardes Francaises, those of the Allies roughly equal or slightly higher at 5,000 in total. Other sources put French losses at about 2,500 in total, those of the Allies being in the region of 3,000. The only British troops involved were the six regiments of the Dutch Scots Brigade commanded by the Earl of Ossory, with some 25% of their officers killed or wounded. Although the commander of the British expeditionary force, James Scott, 1st Duke of Monmouth, was present with his staff and took part in a number of cavalry charges, his brigade was still en route from Ostend. Most of the French casualties were incurred by the thirteen infantry regiments who took part in the fighting around Casteau and St Denis and their effectiveness was much diminished. More importantly, however, the French had been unable to retake Saint Denis. This meant that the French positions were no longer tenable. The link with his besieging force was now seriously threatened and Luxembourg therefore decided not to await a second attack. Around 23:00, Luxembourg ordered his troops back over the River Hain to his rear and having destroyed the bridges behind them, rejoined the besieging force outside Mons. The Allies did not discover this until the next morning, but the hasty retreat meant Luxembourg left behind his wounded and part of the baggage train.
Салдары
Осы кезеңдегі көптеген шайқастар сияқты, екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Люксембург одақтастардың шабуылдарын сәтті тойтарғанын, аз шығынға ұшырағанын және бастапқы позицияларының көп бөлігін сақтап қалғанын алға тартты. Ал Вильгельм әскерін қайта ұйымдастыру үшін ғана кері шегінгенін айтты. Олар 15 тамыздың таңында шабуылды жаңартқанда, француздар шайқас алаңынан кетуге үлкергенін көрді. Сол кездегі қағидалар бойынша, екі тараптың талқылауға құқығы болды, бірақ бұл Вильгельмнің көпірлер жөнделген соң Монсқа қарай жорығын жаңартуына себеп болды. Ол келген кезде Люксембург қамалды көтеріп алып, француз шекарасының артына шегінгенін анықтады, яғни одақтастар қаланың испан қолында қалуын қамтамасыз етудегі стратегиялық мақсатына жетті. Осының салдарынан, нәтиже даулы болып қала береді: оны француздың жеңісі, одақтастардың шамалы жеңілісі, шешімсіз немесе одақтастардың жеңісі деп әртүрлі сипаттайды. 19 тамызда Испания мен Франция қару тоқтату туралы келісімге келді, ал 17 қыркүйекте ресми бейбітшілік шартына қол қойылды. Франция Шарлеруа, Гент және испандық Нидерландыдағы басқа да қалаларды қайтарды, бірақ Испания Ипр, Мобеж, Като-Камбре, Валенсиен, Сен-Омер және Кассельді Испания Францияға берді. Ипрден басқа, олардың барлығы қазіргі Францияның құрамында.
As with many other battles of the period, both sides claimed victory, Luxembourg doing so on the grounds he had successfully repulsed the Allied assaults, suffered fewer casualties and retained most of his original positions. In contrast, William argued he had pulled his troops back only to reorganise for another attempt, and when they resumed the attack early on the morning of 15 August, they found the French had abandoned the battlefield. Under the conventions then prevailing, both sides had a case but the immediate effect was that William resumed his march on Mons once the bridges had been repaired. On arrival, he found Luxembourg had already lifted the siege and retreated behind the French border, which meant the Allies achieved their strategic objective of ensuring the town remained in Spanish hands. As a consequence, the result is disputed; it has been described as a French victory, a narrow Allied defeat, inconclusive or an Allied victory. Spain and France agreed an armistice on 19 August, with a formal peace treaty signed on 17 September. France returned Charleroi, Ghent and other towns in the Spanish Netherlands, but Spain ceded Ypres, Maubeuge, Câteau Cambrésis, Valenciennes, Saint Omer and Cassel; with the exception of Ypres, all of these remain part of modern France.