Кіріспе
Сербиялық шахматшы Борислав Ивков (12 қараша 1933 – 14 ақпан 2022) – Сербияның шахмат үлкен шебері. Ол 1965 жылы әлем чемпионатына үміткер болды және 1967, 1970, 1973 және 1979 жылдары тағы төрт аймақаралық турнирде ойнады. Ивков үш рет Югославия чемпионы атанды (1958, 1963, 1972) және 1951 жылы әлемнің алғашқы жасөспірім чемпионы болды. Ол 1956 жылдан 1980 жылға дейін 12 рет Олимпиадада Югославия құрамасының құрамында өнер көрсетті, сондай-ақ алты рет Еуропа командалық чемпионатына қатысты. Ивков мансабында көптеген көрнекті жарыстарда жеңіске жетті; ең танымал турнирлік жеңістеріне 1955 жылғы Мар-дель-Плата, 1955 жылғы Буэнос-Айрес, 1961 жылғы Бевервик, 1965 жылғы Загреб, 1967 жылғы Сараево, 1974 жылғы Амстердам IBM және 1999 жылғы Мәскеу турнирлері кіреді. 1950 жылдардың ортасынан бастап 15 жылдан астам уақыт бойы ол Светазар Глигоричтен кейін Югославияның екінші бағалы ойыншысы болды. Ол "Шахматтағы 60 жылым" атты автобиографиясын жазды.
Borislav Ivkov (12 November 1933 – 14 February 2022) was a Serbian chess Grandmaster. He was a World championship candidate in 1965, and played in four more Interzonal tournaments, in 1967, 1970, 1973, and 1979. Ivkov was a three time Yugoslav Champion (1958 joint, 1963 joint, 1972) and was the first World Junior Champion in 1951. He represented Yugoslavia 12 times in Olympiad competition, from 1956 to 1980, and six times in European Team Championships. Ivkov won numerous top class events during his career; notable tournament triumphs include Mar del Plata 1955, Buenos Aires 1955, Beverwijk 1961, Zagreb 1965, Sarajevo 1967, Amsterdam IBM 1974, and Moscow 1999. For more than 15 years from the mid 1950s, he was the second ranking Yugoslav player, after Svetozar Gligorić. He wrote an autobiography, My 60 Years in Chess.
Ұлттық шебер, жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы
Ивков 1949 жылы 16 жасында 11/19 есебімен Загребте өткен Югославия чемпионатында ортақ 4-7 орынды алып, Ұлттық шебер атағын иеленді; жеңімпаз Светозар Глигорич болды. Ивковтың алғашқы халықаралық турнирі 1950 жылы Бледте өтті, онда ол 7½/14 есебімен 5-6 орындарды бөлісті; жеңімпаз Мигель Найдорф болды. Әлемнің үздік ойыншылары қатысқан бұл турнирде Ивков Херман Пилник, Милан Видмар аға және Вася Пирц сияқты белгілі ойыншыларды жеңді. Осы сәтті дебютінен кейін ол 1950 жылы АҚШ және Нидерландыға, ал 1951 жылы Батыс Германияға қарсы командалық матчтарда Югославия құрамасына шақырылды. Ивков 1951 жылы Бирмингемде өткен бірінші жасөспірімдер әлем чемпионатында жеңіске жетті; бұл турнир 20 жасқа дейінгі ойыншылар үшін ұйымдастырылған. Ол Югославия чемпионаттарында да табысқа жетті: 1951 жылы Сараеводе 9½/19 есебімен 10-12 орындарды бөлісті (жеңімпаз Браслав Рабар), ал 1952 жылы Белградта 10/19 есебімен 7-9 орындарды бөлісті (жеңімпаз Петар Трифунович). 1953 жылы Опатияда Ивков 10/17 ұпай жинап, ортақ 4-6 орындарды иеленді; жеңімпаз Александр Матанович болды. Ивков 1953 жылы жасы бойынша жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатындағы жетістігін қайталауға құқылы болды; Копенгагенде ол алдын ала кезеңде 7/9 есебімен жеңіске жетті, бірақ финалда 3½/7 ұпай жинап, 3-4 орындарды бөлісті, себебі Оскар Панно мен Клаус Дарга тең түсті.
Тез көтерілу
Ивков 1954 жылы Белградта 11½/19 есебімен 4-5-орындарды бөлісті; бұл оның осы уақытқа дейінгі ең күшті турнирі болды, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін кеңес ойыншыларын қабылдаған алғашқы югослав турнирі. Жеңімпаз Дэвид Бронштейн болды. Ивков Халықаралық шебер атағын алды. Ивков Аргентинадағы екі күшті турнирде тамаша нәтижелер көрсетіп, әлемнің элиталық ойыншыларының қатарына енді. Ол 1955 жылы Мар-дель-Платада 11½/15 есебімен Найддорф, Глигорич, Сабо, Людек Пахман, Панно және Пилниктен басып өтіп жеңіске жетті. Содан кейін 1955 жылы Буэнос-Айресте 13/17 есебімен Глигорич, Пилник, Ласло Сабо, Бискуйер, Людек Пахман, Россето, Панно және Доннерден озып тағы да жеңімпаз атанды. 1955 жылы Нови-Садта өткен Югослав чемпионатында Ивков 10½/17 есебімен 3-4-орындарды бөлісіп, осыған дейінгі ең жақсы ұлттық нәтижесін көрсетті; жеңімпаз – Караклажич. Ал 1955 жылы Загребте ол 12½/19 есебімен Матановичпен 2-3-орындарды тең бөлісті; жеңімпаз Василий Смыслов болды. Ивков 1955 жылы гроссмейстер атағын алды. 1955-56 жылдары Хастингсте өткен турнирде Ивков 6½/9 есебімен жеңімпаздар Виктор Корчной мен Фридрик Олафссоннан кейін 3-орынды иеленді. Ол 1956 жылы Упсалада өткен студенттердің әлемдік олимпиадасында Югославия құрамасының намысын қорғады; екінші тақтада 5/9 (+2 =6 −1) ұпай жинап, Югославия командасы қола медальді жеңіп алды.
Югославия чемпионы, халықаралық жеңістер
Ивков 1957 жылы Сомборда Югославия чемпионы атануға шамадан тыс жақын болды, ол 14/22 ұпай жинап, Глигоричтен кейінгі 2-ші–4-ші орындарды бөлісті. Бірақ ол 1957 жылы Вагенген аймақтық турнирінде сәтсіздікке ұшырады, аймақаралық кезеңге қатыса алмады, бар болғаны 8½/17 ұпай жинап 9-шы орынды иеленді. Ол өзінің алғашқы югославтық титулын Сараевода 1958 жылы жеңіп алды, бұл титулды Глигоричпен бірге 12½/19 есебімен бөлісті. Бұл жеңісі келесі бес жыл бойы бірнеше турнирде жеңіске жетудің бастамасы болды. Ивков 1958 жылы Сараевода 7/11 есебімен жеңіске жетті. Ол 1959 жылы Белградта 9/11 есебімен 2½ ұпай айырмасымен жеңіске жетті. Дрездендегі 1959 жылғы жарыста ол жеңімпаздар Ефим Геллер мен Марк Таймановтан 10/15 есебімен 3-ші–4-ші орындарды бөлісті. Ивков 1959 жылы Лимада 10½/13 есебімен Пачманмен жеңісті бөлісті, және тағы да 1959 жылы Сантьягода Пачманмен жеңісті бөлісті. 1959 жылы Мар-дель-Платада ол Бобби Фишермен бірге Pachman және Najdorf жеңімпаздарынан кейінгі 3-ші–4-ші орындарды бөлісті. Ивков 1961 жылы Бевервикте 7½/9 есебімен Бент Ларсенмен жеңісті бөлісті. 1962 жылы Белградта ол 8/11 ұпаймен Глигоричтен кейін екінші орын алды. 1962 жылы Гаванада Ивков 14½/21 ұпай жинады, бірақ Найддорф жеңіске жеткендіктен алтыншы орынға қанағат етуге мәжбүр болды. Ивков 1963 жылы Галле аймақтық турнирінен өтіп, келесі жылы өзінің алғашқы аймақаралық турниріне қатысты. Галледе ол 12/19 есебімен 3-ші–4-ші орындарды бөлісті, содан кейін соңғы орын үшін плей-оффта Карл Робачты 2–0 есебімен жеңді. 1963 жылы Бевервикте ол 11/17 есебімен 3-ші–5-ші орындарды бөлісті, өйткені Ян Хайн Доннер жеңіске жетті. Ивков өзінің екінші Югославия титулын 1963 жылы Женицада 15/21 есебімен Мийо Удовичипен бөлісті. 1963 жылы Гаванада ол 15½/21 есебімен өте жақсы ұпай жинады, бірақ бұл Корчной жеңіске жеткендіктен 5-ші–6-шы орынға ие болды. Ивков 1964 жылы Белградта 11½/17 есебімен Борис Спаскиден кейін 2-ші–3-ші орындарды бөлісті. 1964 жылы Бевервикте ол эстондық жеңімпаздар Пол Керес пен Иво Нейден кейін 10/15 есебімен 4-ші орын алды. Содан кейін 1964 жылы Сараевода Лев Полугаевский жеңіске жетті, ал ол 9½/15 есебімен 3-ші орынды иеленді.
Үздікті сақтау
1965 жылы Гаванада Ивков Геллер мен Фишермен 2–4-орындарды бөлісті және Фишерді екінші рет жеңді; жеңімпаз Смыслов болды. Шын мәнінде, ол Гилберто Гарсияға қарсы жеңіске жеткенге дейін көш бастап бара жатқан еді, ал Гарсия сол кезде көптеген ойындарын ұтып алған еді; бұл оның ең үлкен жеңісі болуы мүмкін еді. 1965 жылы Титоградтағы Югославия чемпионатында Ивков 11½/18 нәтижесімен 2–3-орындарды Глигоричпен бөлісті. 1965 жылы Загребте Ивков мансабындағы ең жарқын жеңісін одда, 13½/19 есебімен Вольфганг Ульманмен бірге титул жеңіп алды, бұл нәтиже әлем чемпионы Тигран Петросян, Лайош Портиш, Ларсен және Бронштейннен жоғары болды. 1966 жылы Венецияда Ивков 5/7 есебімен жеңіске жетті. Бевервик турнирінде 1966 жылы 10/15 нәтижесімен 4-орынды иеленді, ал жеңімпаз Полугаевский болды. 1966 жылы Эерселде Ивков 4/5 есебімен жеңіске жетті. Санта-Моникадағы (Калифорния) элиталық Пиатигорский кубогында көңілі толмады, минуспен аяқтады, себебі Спасский жеңіске жетті. Бірақ ол 1966 жылы Кингстонда өткен Канаданың ашық шахмат чемпионатында жақсы нәтиже көрсетті. 1966 жылы Сараевода 10/15 есебімен Михаил Тал мен Драголюб Чиричтің артында 3–4-орындарды бөлісті. 1966 жылы Пальма-де-Майоркада Тал жеңіске жеткенде 9½/15 есебімен 4-орынды иеленді. 1967 жылы Кралеводағы Югославия чемпионатында Милан Матулович жеңіске жеткенде 2–6-орындарды бөлісті. 1967 жылы Мариборда 9/15 есебімен 3–5-орындарды бөлісті, ал Вольфганг Унзикер жеңіске жетті. 1967 жылы Пальма-де-Майоркада Ларсен жеңіске жеткенде 10/17 есебімен 6-орын алды. Содан кейін 1967 жылы Сараевода Леонид Стайнмен бірге 10½/15 есебімен титулды бөлісті. Ивков 1967 жылы Врнячка-Банядағы аймақтық турнирде 12/17 есебімен жеңіске жетіп, сол жылы өткен Интерзональға қатысуға мүмкіндік алды. 1968 жылы Малагада Дражен Маровичпен бірге 7½/11 есебімен титулды бөлісті. 1969 жылы Раах аймақтық турнирінен ол Портиш, Ян Смейкал және Ульф Андерссонмен 2–5-орындарды бөліскеннен кейін Интерзональға өтті, содан кейін қосымша плей-оффты жеңіп алды. 1969 жылы Вршацта Драголюб Яношевич жеңіске жеткенде 9½/15 есебімен 3-орын алды. 1970 жылы Будапештте Ивков 8½/15 есебімен 3–4-орындарды Кереспен бөлісті. 1970 жылы Каракаста Ивков Любомир Кавалек жеңіске жеткенде 11½/17 есебімен 4–6-орындарды бөлісті; Ивков өсіп келе жатқан жұлдыз Анатолий Карповты жеңді. 1970 жылы Стокгольмде Ивков 6½/9 есебімен жеңіске жетті. 1970 жылы Вийк-ан-Зеде Таймановтан кейін 10/15 есебімен 3-орын алды. 1970 жылы Ровинь/Загребте ол 9/17 ұпай жинап, Фишер жеңіске жеткенде 7–8-орындарды бөлісті. 1971 жылы Вийк-ан-Зеде Ивков Корчной жеңіске жеткенде 9½/15 есебімен 2–5-орындарды бөлісті. Ивков 1972 жылы Каорледегі аймақтық турнирде Любомир Любоевичпен бірге 12/17 есебімен титулды бөлісіп, келесі жылғы Интерзональға қатысуға мүмкіндік алды. Ивков 1972 жылы Умагта 12/19 есебімен үшінші рет Югославия чемпионы атанды. 1973 жылы Бауанг, Ла-Юнионда Кавалек жеңіске жеткенде 6½/9 есебімен 2–3-орындарды бөлісті. Содан кейін ол 1974 жылы Амстердамда Властимиль Янса және Владимир Тукмаковпен бірге 10/15 есебімен титулды бөлісті.
Кейінгі жылдар
Ивков 1975 жылдан кейін топ-40-тан шығып, маңызды жарыстарда сирек қатысты. Бірақ ол мансабының кейінгі кезеңінде де көзге түсетін нәтижелер көрсетті. 1977 жылы Штипте 8½/13 есебімен Хорттан кейін 2-орынды иеленді. 1984 жылы Борда 8½/13 есебімен жеңімпаз Слободан Мартиновичтен кейін 2-4-орындарды бөлісті. 1985 жылы Сиенфуэгоста өткен дәстүрлі Капабланка мемориалында 10/13 есебімен жеңіске жетті. 1991 жылы Кладовода өткен Югославия чемпионатында 9/13 есебімен 4-7-орындарды бөлісті. Ивков 1998 жылы Грискирхенде өткен әлем чемпионатында 8/11 есебімен чемпион Владимир Багировтан кейін 2-9-орындарды бөлісті. Оның мансабының соңғы кезеңіндегі ең үлкен жетістігі – 1999 жылы Мәскеуде өткен Тигран Петросян мемориалында Портишпен бірге 5/9 есебімен 1-2-орындарды бөлісуі болды. Ивков Ванкуверде өткен Пол Керес мемориалының 25 жылдығына арналған турнирде 7½/10 есебімен жеңімпаз Владимир Епишиннен кейін 2-4-орындарды бөлісті. 1986 жылы Халықаралық төреші атағын алды. Ивковтің FIDE рейтингіндегі соңғы турнирі 2013 жылдың соңында өткен "Көктем гүлдері қарсы Ескі ойыншылар" жарысы болды.
Жеке өмір және өлім
Әйелі Ольга Мария Кесичпен Ивковтың бір ұлы және бір немересі болды. Екінші әйелі Бранка Вуйновичтен екі баласы туды. Ивков 2022 жылдың 14 ақпанында 88 жасында дүние салды.
Мұрасы мен ойын стилі
Ивков бес әлем чемпионын жеңді: Василий Смыслов, Михаил Тал, Тигран Петросян, Бобби Фишер және Анатолий Карпов. Михаил Ботвинник пен Пол Керес болмаса, ол өз дәуірінің көбісі үздік ойыншыларын жеңіп алды. Жеке кездесулерде Глигорик, Тал және Ларсен сияқты жұлдыздар одан басым түсті. Ивковтың стилі классикалық, ал ол өзінің ең жақсы жылдарында 1. e4 және 1. d4 бастамаларын жиі қолданды, бұл оған қарсы дайындалуды қиын етті. Қара түспен ойнағанда, ол 1. e4-ке Сицилия қорғанысы, Франция қорғанысы және 1…e5 жауаптарымен жауап берді, бұл оның жақсы меңгерген кең репертуарын көрсетті. Ивков көбінесе мықты позициялық ойынды ұнатса да, мүмкіндік болғанда қатал тактикалық ойынға көше алатын. Ол өзінің ең жақсы жылдарында көптеген жоғары деңгейдегі турнирлерде ойнады және көбінесе турнир кестесінде алдыңғы қатарда болды.