АҚШ Жер асты Сулары Заңнамасы

Кіріспе

АҚШ-тың жер асты сулары заңнамасы – АҚШ заң жүйесінде жер асты суларына қатысты сала. Жер асты сулары жекеменшікке немесе мемлекеттік меншікке жатуы мүмкін. Мемлекеттік меншіктегі жер асты сулары көбінесе үлестіру жүйесі арқылы таралды. Жекеменшік жер асты сулары жер иелігіне немесе жауапкершілік қағидаларына сүйене отырып, шексіз өндіріске немесе шектеулі өндіріс құқықтарына мүмкіндік беруі мүмкін. Бұл жүйелердің кез келгенінде ұңғымалардың арақашықтығы мен жер асты суларын өндіруді реттеуге болады, бірақ мұндай реттеудің әдістері, тиімділігі және нәтижелері реттелетін сулы қабаттың түріне байланысты бір жүйеден екіншісіне айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Тиімді реттеу реттелетін аймақтың гидрологиялық және экономикалық ерекшеліктеріне бейімделуі керек. Төменде әрбір жүйе туралы қысқаша мәліметтер мен олардың артықшылықтары мен кемшіліктері келтірілген.

Ұстауға алу ережесі

Қаптау ережесі – жауапкершілік тудырмайтын заңгерлік норма, ол әрбір жер иесіне пайдалы мақсатта қолдануға болатын жер асты суын алуға мүмкіндік береді, бірақ оларға белгілі бір көлемде су кепілденбеді. Осының салдарынан, ұңғыма иелері басқа жер иелеріне олардың ұңғымаларына келтірілген зиян үшін немесе олардың жері астынан су алынғаны үшін жауапкершілікке тартылмайды. Қаптау ережесі жер асты суын пайдалы мақсатта ғана, емес, зиянды ниетпен пайдалануға жол бермейді. Бұл жүйенің артықшылығы – экономикалық дамуды және қолда бар ресурстарды ең жоғары деңгейде пайдалануды ынталандыру. Бұл жүйенің тағы бір артықшылығы – су ұңғымаларының жұмысына мемлекеттің минималды араласуын қамтамасыз ету. Бұл жүйенің басты кемшілігі – әрбір жер иесі су құқығын қорғау үшін үлкен және терең ұңғымалар бұрғылауға тырысқанда, сулы қабаттың артық өндірілу қаупінің туындауы. Ешбір жер иесіне белгілі бір көлемде өндіріс қуаты берілмегендіктен, барлық жер иелері мүмкіндігінше көп суды мүмкіндігінше жылдам алуға ұмтылады.

Жағалау құқықтары

Жер асты суларына қатысты құқықтар, жер үсті су ағындарының жағалау құқықтарымен ұқсас, шектеулі жеке меншік құқығын білдіреді. Жер асты суы құқығының көлемі, әрбір жер иесіне қолда бар судың сәйкес мөлшері тиесілі болатын жер беті ауданының мөлшеріне байланысты анықталады. Құқық ресімделгеннен кейін судың ең жоғары мөлшері белгіленеді, бірақ судың жалпы көлемі азайса, құрғақшылық сияқты жағдайларда, ол мөлшері төмендеуі мүмкін. Жер иелері өздерінің жер асты сулары құқықтарын бұзушылық жасағандарға қарсы сотқа жүгінуге құқылы, ал жердің үстінде пайдаланылатын суға, жерден тысқары пайдаланылатын суға қарағанда басымдық беріледі. Бұл жүйе, суға талабы аз, бірақ мал шаруашылығымен айналысатын сияқты кең аумаққа ие адамдарға тиімді, ал суға талабы жоғары, бірақ қалалар мен кейбір суарушылар сияқты үлкен жер учаскелері жоқ адамдарға кері әсер етеді. Жер асты суларына қатысты коррелятивтік құқық жүйесін тек Калифорния штаты қолданады, бірақ көптеген штаттар мұнай және газ өндірісі үшін ұқсас жүйеге ие. Су – қайта толықтырылатын ресурс болғандықтан, су құқығының көлемі азаюы мүмкін, ал жер асты суы құқығын сату қиын болуы мүмкін. Жерде пайдаланылатын суға басымдық берілуі, суды немесе су құқығын нарыққа шығаруды қиындатады.

Ұтымды пайдалану ережесі

Жеке меншік құқықтарына қатысты үшінші жүйе – Америка ережесі немесе Ақылға қонымды пайдалану ережесі деп аталатын жауапкершілік қағидасы. Бұл қағида жер иесіне белгілі бір көлемде су беруге кепілдік бермейді, бірақ басқа құдықтарға немесе жер асты суы жүйесіне орынсыз зиян келтірмейінше, шексіз су алуға рұқсат береді. Әдетте, бұл қағида тарихи пайдалануларға үлкен мән береді және бұрынғы пайдалануға кедергі келтіретін жаңа пайдаланулардың алдын тыяды. Құдықты кім алады және қанша су сорғылауға болады деген шешімді әдетте сот шығарады, егер мемлекет осы функцияны орындау үшін реттеуші орган құрмаса, ал басты мәселе – пайдаланудың «ақылға қонымдылығы». Бұл жүйенің артықшылығы – жер асты суы жүйесінің бәсекелес пайдалануларын реттеудегі икемділігі. Алайда, дәл осы икемділік артық сот процесіне әкелуі мүмкін, өйткені ұңғыма иелері кез келген уақытта бәсекелес пайдаланудың «ақылға қонымды» екенін анықтау үшін сотқа жүгіне алады, ал бұл стандарт уақыт өте келе өзгеруі мүмкін. «Ақылға қонымдылық» стандарты сонымен қатар сот отырысының орнына және қазылар алқасының құрамына да байланысты. Су құқықтары жүйе толық реттелгенге дейін сатылмайды; жаңа пайдаланушылар әдетте сот арқылы «тегін» су ала алмайтынына көз жеткізгенге дейін жер асты суларын сатып алмайды. Көптеген штаттар, әсіресе АҚШ-тың батысында, жер асты суларына меншік құқығын талап етеді және осы ресурсты кез келген жер үсті суы құқығы сияқты иелендіру жүйесі арқылы бөледі. Әдетте, су құқықтары әрбір жер асты суының тұрақты өнімділігіне негізделген, және барлық құқықтар берілгеннен кейін қосымша рұқсаттар берілмейді. Кейбір штаттар рұқсаттарды сатуға рұқсат береді, ал кейбіреулері рұқсат бермейді. Егер су мемлекетке тиесілі болмаса және азаматтық құқық бұзушылық заңы артық өндірістің алдын алу үшін жеткіліксіз болса, штаттар бәсекелес жер иелері арасында жер асты суларын бөлу үшін әкімшілік реттеуші органдар құрды. Мұндай жағдайларда әкімшілік құқық негізінен азаматтық құқық бұзушылық заңын ығыстырады, соның салдарынан азаматтық құқық бұзушылық шарасы (немесе оның болмауы) маңызсыз болады.

The third system involving private ownership rights is the liability rule known as the American Rule or Reasonable Use Rule. This rule does not guarantee the landowner a set amount of water, but allows unlimited extraction as long as the result does not unreasonably damage other wells or the aquifer system. Usually this rule gives great weight to historical uses and prevents new uses that interfere with the prior use. The determination of who gets a well and how much water may be pumped is usually made by a court unless the state creates a regulatory agency to perform that function, and the primary issue is the "reasonableness" of the use. The advantage to this system is its flexibility in adjudicating competing uses of an aquifer system. Unfortunately, this same flexibility can lead to excessive litigation because well owners may sue at any time to determine if a competing use is "reasonable", a standard that may change with time. The reasonableness standard is also highly dependent on the location of the suit and who ends up in the jury pool. Marketing water rights does not take place until the system is fully adjudicated; new users generally do not purchase groundwater rights until they are sure they cannot obtain "free" water through litigation. Many states, especially in the western United States, claim ownership of groundwater and allocate the resource through an appropriative system just as they would any surface right. Typically water rights are appropriated based on each aquifer's sustainable yield, and once all the rights are granted no further permits will be issued. Some states allow the permits to be marketed and some do not. Where the water is not owned by the state and the tort law proves to be an inadequate means to prevent overproduction, states have created administrative regulatory agencies to allocate groundwater rights between competing landowners. In those cases the administrative law essentially supplants the tort law, making the tort remedy (or lack thereof) irrelevant.