Кіріспе
Терроризмге қарсы заңдар – терроризммен күресу мақсатында қабылданған заңдар. Олар көбінесе, тіпті әрқашан болмаса да, нақты бомбалаулар немесе саяси өлтірулерден кейін қабылданады. Терроризмге қарсы заңнамаға әдетте мемлекеттің терроризмге қатысты қылмыстарға қарсы күресте қажеттілік негізімен өзінің заңнамасын айналып өтуге мүмкіндік беретін нақты түзетулер кіреді. Осындай заңдар кейде халықтың әртүрлі наразылықтарын заңсыз басуы мүмкін болғандықтан, «заңсыз заңдар» ретінде сынға ұшырайды. Сыншылар терроризмге қарсы заңнама авторитарлық үкімет түрін құруға мүмкіндік беретін, ерекше жағдай тудыра отырып, демократияға қауіп төндіреді деп жиі айтады.
Anti terrorism legislation are laws with the purpose of fighting terrorism. They usually, if not always, follow specific bombings or assassinations. Anti terrorism legislation usually includes specific amendments allowing the state to bypass its own legislation when fighting terrorism related crimes, under alleged grounds of necessity. Because of this suspension of regular procedure, such legislation is sometimes criticized as a form of lois scélérates which may unjustly repress all kinds of popular protests. Critics often allege that anti terrorism legislation endangers democracy by creating a state of exception that allows authoritarian style of government.
Терроризмге және терроризмге қарсы іс-қимылға қатысты халықаралық конвенциялар
Терроризм 1934 жылдан бері халықаралық күн тәртібінде тұр, сол кезде Біріккен Ұлттар Ұйымының алдындағы Ұлттар Лигасы терроризмнің алдын алу және оны жазалау жөніндегі конвенцияны әзірлеуді бастады. Конвенция 1937 жылы қабылданғанымен, ол күшіне енбеді. Бүгінде күшіне енген 15 халықаралық терроризмге қарсы конвенция бар. Олар Біріккен Ұлттар Ұйымы мен оның мамандандырылған мекемелері және Халықаралық атом энергиясы агенттігі (МАГАТЭ) тарапынан әзірленді. Бұдан бөлек, 2006 жылғы 8 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясы «Жаһандық терроризмге қарсы стратегияны» қабылдады.
Америка
Америка мемлекеттері ұйымының адамдарға қарсы қылмыстар түрінде және халықаралық маңызы бар олармен байланысты қорқыту арқылы жасалатын терроризм актілерін алдын алу және жазалау туралы конвенциясы (Вашингтон, 1971 жылғы ақпан)
Терроризмге қарсы Америкааралық конвенция AG/RES. 1840 (XXXII O/02) (Бриджтаун, 2002 жылғы маусым)
Inter American Convention Against Terrorism AG/RES. 1840 (XXXII O/02) (Bridgetown, June 2002)
Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық Соттың терроризмге қарсы заңнамаға қатысты істер
Анна Маруфиду Швеция 1981
Броган және басқалар Ұлыбританияға қарсы 11209/84; 11234/84; 11266/84; [1988] ЕҚҚС 24 (1988 жылғы 29 қараша)
Brogan and others v. the UK 11209/84;11234/84;11266/84; [1988] ECHR 24 (29 November 1988)
Франция
Франция түрлі терроризмге қарсы заңдарды қабылдады, олардың алғашқысы – 19 ғасырдағы сөз бостандығын шектеген «заңдар». Бүгінде Әділет министрлігінің терроризмге қарсы бөліміндегі судьялар «терроризмге қатысты құлпынаю» күдіктілерін оларға қарсы айғақтар жиналғанша ұстауға өкілетті.
Бангладеш
Терроризмге қарсы заң 2009 жылғы 11 маусымнан бастап кері күшпен қолданылды.
Пәкістан
Зұлфиқар Әли Бхуттоның 1975 жылғы «Террористік қызметтерді басу туралы» жарлығы. Заң 1997 жылы жойылғанға дейін Синд және Пенджаб провинцияларында қолданыста болды. «Терроризм» деген кең анықтаманы қамтитын бұл заң 1997 жылғы қаңтарда шиит экстремистік ұйымы «Техрик Нифаз Фиқх и Джафариа» (TNFJ) мүшесі Мехрам Али жасаған бомбалық шабуылдан кейін қабылданды.
Қытай
Қытай 2015 жылдың 27 желтоқсанында терроризмге қарсы заңды қабылдады. Терроризмге қарсы заңда 10 тарау және 97 бап бар, ол 2016 жылдың 1 қаңтарынан күшіне енді. Терроризмге қарсы заң жарияланғанға дейін, терроризмге қарсы заңдарды Қылмыстық кодексте немесе басқа да төтенше жағдайлар туралы ережелерде табуға болса да, терроризмге қарсы іс-қимыл үшін жүйелі құқықтық база немесе көз болған жоқ. Терроризмге қарсы заңның ең көп дау тудырған ережелері – интернет және технологиялық компаниялардың қызметіне енгізілген көптеген жаңа шектеулер. Олардың ішінде 21-бапта интернет-оператор немесе провайдер әрбір пайдаланушының жеке куәлігін тексеруге міндетті, ал мұндай тексеруден бас тартқан немесе анық жеке куәлігін ұсынбаған пайдаланушыға қызмет көрсетуден бас тартуға құқылы. Мұндай талаптарды орындамаған компанияларға айыппұл салынуы, түзету жұмыстарын жүргізуге бұйрық берілуі мүмкін, сондай-ақ олардың басшылығы мен қызметкерлеріне айыппұл салынып, тіпті 5-тен 15 күнге дейін қамауға алынуы мүмкін. Бұдан өзге, 18-бапта телекоммуникация операторлары мен интернет-провайдерлер терроризмді алдын алу және тергеу мақсатында Қоғамдық қауіпсіздік департаменті немесе Ұлттық қауіпсіздік департаментіне технологиялық қолжетімділік, бастапқы кодты немесе басқа да шифрларды ашуға көмектесуге міндетті.
Чили
Хьюман Райтс Вотч Чили үкіметін жер дауына қатысқан мапуче топтарына қарсы терроризмге қарсы заңнаманы тиісінше қолданбағаны үшін сынады. Бұл заң бастапқыда Пиночет диктатурасы кезінде қабылданған, бірақ одан кейін демократиялық үкіметтер оның қатаңдығын арттырды. Хьюман Райтс Вотч заңның қазіргі нұсқасында өрт қоюды "террористік" қылмыс ретінде қарастыруына ерекше алаңдаушылық білдірді. Бұл мапуче бүлдірушілеріне қарсы заң қолдануға мүмкіндік берді. Халықаралық ұйым қылмыстар жасалғанын мойындаса да, оларды террористік актілермен теңестіруге болмайды деп санайды. 2018 жылы Amnesty International Чилиді мапуче оппозициясын қудалау үшін (Чили) Антитеррористік заңды пайдалануды тоқтатуға шақырды және барлық адамның әділ сотқа құқығын растады.
Сальвадор
Сальвадор, оңшыл ARENA партиясының төрағасы Антонио Сака басшылығымен, 2006 жылдың қыркүйегінде терроризмге қарсы заң қабылдады. Барлық ірі партиялар, соның ішінде FMLN, заңды сынға алып, оны әлеуметтік қозғалыстарға қарсы пайдалану мүмкіндігі бар екенін мәлімдеді. Бұл айыптаулар бойынша ешкім сотталған жоқ. 2007 жылдың шілдесінде Сальвадор үкіметі он төрт адамды елдің су жүйесін жекешелендіруге қарсы демонстрацияға қатысқандары үшін және/немесе осыған қатысты болғандары үшін терроризм актілеріне қатысқандығы үшін айыптады. Қамауға алынғандардың біріне тағылған айыптар алынып тасталды. "Сухитито 13" деп белгілі қалғандары босатылды, бірақ террористік актілерге қарсы арнайы заң бойынша айыптаулар сақталды. 2008 жылдың ақпан айының басында айыптаулар "қоғамдық тәртіп бұзу" деңгейіне дейін төмендетілді, ал айдың соңында толығымен жойылды.
The government first attempted to use the law against illegal street vendors who violently resisted removal by the police. These charges did not result in convictions. In July 2007, the Salvadoran government charged fourteen people with acts of terrorism for their participation and/or association with a demonstration against privatization of the nation's water system. Charges were dismissed against one of those arrested. The remainder, known as the Suchitito 13, were released, but continued to face charges under the Special Law Against Terrorist Acts. The charges were reduced to "disorderly conduct" in early February 2008 and then completely dropped later in the month.
Израиль
Израиль көп жылдар бойы терроризммен күресуде және азаматтық және әскери соттарда террористерді соттауда міндетті ережелерді заңдық негіз ретінде пайдаланып келді. 2016 жылы Әділет министрі Айелет Шакедтің ұзақ және мұқият жұмысынан кейін Кнессет терроризмге қарсы кең ауқымды заң қабылдады, ол терроризмнің барлық түрлерін және терроризмді қолдауды тыйымдайды, сондай-ақ террористерге қатаң жазалар белгілейді. Бұл заң терроризмге қарсы құқықтық шараларды да реттейді.
Перу
Перу 1992 жылы Альберто Фухимори президенттігі кезінде терроризмге қарсы заңдарды қабылдады. Amnesty International бұл заңдарды сынға алды және 2002 жылғы есебінде былай деді: "Бұрынғы жылдары 'терроризммен байланысты' қылмыстар жасады деп жалған айыпталған ұсталғандар әлі де қамауда ұсталып тұр. 1992 жылдан бері қолданылып келе жатқан 'терроризмге қарсы' заңнама әділетсіз сот процестеріне себеп болды. Адам құқықтарын бұзды деген айыппен сотталған қауіпсіздік күштерінің қызметкерлерінің істері әскери соттарға жалғастырылып берілді". АҚШ азаматы Лори Беренсон Перуде 20 жылдық түрме жазасын өтеуде. Ол осы заңдарға сәйкес Тюпак Амару революциялық қозғалысымен байланыс жасады деген айыппен сотталды.
Филиппин
2007 жылғы Адамдық қауіпсіздік туралы заңға президент Глория Макапагал Арройо қол қойды және 2007 жылдың шілдесінен бастап күшіне енді. Заң ресми түрде Филиппиннің оңтүстігіндегі, оның ішінде Аль-Каидамен байланысы бар және аймақтағы бомбалаулар мен адам ұрлаулар үшін жауапты деп саналатын Абу Саяф тобы сияқты жауынгерлермен күресуді мақсат еткен. Заң бойынша, үш күнге ордерсіз ұстауға және билік органдарына банк шоттарына қол жеткізуге рұқсат беріледі.
Түркия
1995 жылы біршама өзгертілген және кейіннен күштен шығарылған Терроризмге қарсы заңның (Заң 3713; 1991 жылғы сәуір айы) 8-бабы «бөлінісшіл үгіт-насихат» үшін үш жылға бас бостандығынан айыру жазасын қарастырды. Атымен қарамастан, Терроризмге қарсы заң көптеген зорлықсыз жасалған құқық бұзушылықтарға жаза берді. Бейбітшілдік жақтастары 8-бап бойынша түрмеге қамалды. Мысалы, 2002 жылы Fatih Tas баспагер Стамбул Мемлекеттік қауіпсіздік сотында Ноам Хомскийдің еңбектерін аударғаны және Түркиядағы күрд халқының адам құқықтары тарихын баяндаған жазбаларын жариялағаны үшін 8-бап бойынша сотталды; алайда, ол 2002 жылғы ақпан айында ақталды.
Украина
2017 жылы Украина Ресейге Қырым Автономиялық Республикасының және Донбастың бір бөлігінің әскери түрде оккупациялануына қатысы бар екені және оны қаржыландырғаны үшін іс қозғады.
Бангладеште 2009 жылғы терроризмге қарсы заң қабылданды
Осы заң 2008 жылғы 11 маусымнан бастап күшіне енеді. Осы Заңның 28-бабына сәйкес, терроризмге қарсы арнайы трибунал қылмыстарды қарауда.