Кіріспе

1881 жылы Иран мен Ресей арасындағы келісім – Ахал келісім-шарты (Ахалский договор, پیمان آخال), сондай-ақ Ахал-Хорасан шекаралық конвенциясы деп те аталады. Бұл келісім 1881 жылдың 21 қыркүйегінде Каджар Ираны мен Императорлық Ресей арасында қол қойылды және Иранның Хорезмді (көбінесе қазіргі Түрікменстан аумағын) Ресей империясының аннексиялауын ресми мойындауын белгіледі. Келісімнің атауы Хорасанның солтүстігіндегі, түрікмен Теке тайпасының мекен еткен кең аймақтың атынан шыққан – Ахал.

Өмірбаян

1856 жылы Ресей Қырым соғысында британдық, француз және Осман күштерінің одағынан жеңіліске ұшырады, бұл Ресейдің кеңею бағытын Еуропадан Орталық Азияға қарай өзгертіп жіберді. Аумақтық кеңею саясатын жалғастыра отырып, орыстар 1865 жылы Ташкентті алғаш басып алды, ал 1868 жылы Бұхара әмірлігін протекторатқа алды. Ресей Самарқанды да иеленді және Бұхараны жеңгені үшін соғыс өтемақысын алды. 1869 жылы Ресей Каспий теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауында Красноводск (қазіргі Түрікменбашы, Түрікменстан) қаласында әскери-теңіз базасын салып, нығайта бастады. Содан кейін Тегерандағы ресейлік дипломаттар парсы сарайына Ресейдің Атрек өзенінің бойындағы Иранның барлық шекарасын мойындағанын және онда әскери базалар құруға ниеттенбегенін хабарлады. Ресейдің империалистік амбициялары көп ұзамай 1873 және 1876 жылдары Хива мен Хоқандты, ал кейін 1879 және 1881 жылдары түрікмендерге қарсы екі әскери жорықтан кейін Геок-Тепе бекінісін басып алуға әкелді. Түрікмендердің соңғы бекінісі құлағаннан кейін Ресей Қажар Иранымен Ахал шартын жасады. Насер әл-Дин Шах Қажар сыртқы істер министрі Мирза Саид Хан Ансариді Ресей елшісімен кездесуге және Тегеранда шартқа қол қою үшін жіберді https://ru.wikipedia.org/wiki/Зиновьев, Иван Алексеевич (дипломат).

Келісім

Ахал келісімшарты, сондай-ақ Ахал Хорасан келісімшарты деп те аталады, 1881 жылдың 21 қыркүйегінде қол қойылды және Персияның Хоразмды (көбінесе қазіргі Түрікменстан аумағын) Ресей империясының құрамына қосылуын ресми мойындауын белгіледі. Келісімнің атауы Хорасанның Копет Дағ тауларының солтүстігінде, Түрікменнің Теке тайпасы қоныстанған Ахал аймағының атынан шыққан. Ахал келісімшарты 9 баптан тұрды. Бірақ, қол қоюшылар сол күні келісімшартқа қосымша 5 құпия тармақтан тұратын жеке құжатқа да қол қойды. Келісім бойынша Иран Түркістан мен Трансоксиананың барлық бөліктеріне қатысты кез келген талаптан бас тартып, Атрек өзенін жаңа шекара ретінде белгіледі. Осылайша Мерв, Сарахс, Ешғабад және қазіргі Түрікменстанды құрайтын айналасындағы аймақтар Ресейге берілді, онда олар Транскаспий облысы болды.