VI дәуірдегі Чалукья патшасы Викрамадитья I

Кіріспе

655–680 жылдар аралығындағы Чалукия императоры Викрамадитья I (655–680 CE) – Пулакеши II-нің үшінші ұлы және ол әкесінен кейін Чалукия тағына отырды. Ол бөлінген империяда тәртіпті қайта орнатып, Паллаваларды астанасы Ватапиден шегінуге мәжбүр етті. Викрамадитья династияның дәстүрлі атақтарын мұраға алды, оның ішінде Сатьяшрая ("ақиқаттың қорғаны") және Шри-Притхви Валлабха ("байлық және жер анасының иесі"; Шри Валлабха және Валлабха нұсқалары да бар). Ол сонымен қатар Махараджадхираджа ("үлкен патшалардың патшасы"), Раджадхираджа ("патшалардың патшасы"), Парамешвара ("Жоғарғы Ие") және Бхаттарака ("үлкен мырза") сияқты атақтарға ие болды. Оның әскери күшін көрсететін атаулары: Рана Расика ("соғысқа құштар"), Аниварита ("қарсы келуге болмайтын") және Раджа Малла ("патшалық күрескер").

Ерте өмір

Викрамадитья – қуатты Чалкуя императоры Пулакешин II-нің көптеген ұлдарының бірі. Осы шаруалардың бір замандас жазбаларында бұл айтылған. Кейінгі Кальяни шалукийлерінің жазбалары, олар Викрамадитьяның ұрпағы екенін мәлімдейді, оны Пулакешиннің ұлы Адитяварманның ұлы деп сипаттайды. Алайда, Каутем жазуы және Раннаның Гадайуддхасы сияқты осы жазбалардың дұрыс еместігі де мүмкін. Пулакешин II шамамен 642 жылы шалукиялық астана Ватапиға Паллавалар шабуыл жасаған кезде жеңіліске ұшырады және, мүмкін, қаза тапты. Келесі он жылдағы шалукия тарихы нақты емес: Пулакешиннің қайтысынан кейін оның ұлы Адитяварман таққа отырған болуы мүмкін, одан кейін Адитяварманның ұлы Абинаваддития, содан соң Пулакешиннің ұлы Чандрадития билік құрған. Чандрадитиядан кейін оның әйелі Виджая Бхаттарика кішкентай ұлының регенті ретінде әрекет еткен сияқты. Оның регенттігі кезінде Викрамадитья Чалкуя армиясының жоғарғы қолбасшысы ретінде көзге түсіп, нәтижесінде де-факто билеушіге айналды. Викрамадитьяның жазбаларында ол «үш патша жасырған әкесінің патшалық байлығын» алғанын және осылайша «патшалық жүгін бір адамның иығына жүктегенін» көрсетеді. Тарихшы К. А. Нилаканта Шастри бұл сөйлемдегі «үш патша» деп Паллава патшасымен қатар Адитяварман мен Чандрадитияны айтқан деген болжам жасады. Осы теорияға сәйкес, Пулакешиннің қайтысынан кейін Чалкуя патшалығы үш бауыр және Паллавалар арасында бөлінген, ал Викрамадитья оларды бағындырып, біріктірген. Шастри бұл пікірін қолдау үшін Курнул мыс тақтасындағы жазуды келтірді, онда Викрамадитья «барлық туыстарын жеңгеннен кейін» таққа отырғаны айтылған. Бірақ бұл жазу жалған деп есептеледі, тіпті Шастридің өзі оның сенімділігі күмәнді екенін мойындады. Чалкуя патшалығы үш бауырдың арасында бөлінгенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Егер Викрамадитья Пулакешиннің өлімінен кейін таққа талапкер болғанда, ол өзінің билігінің басталуын 642 жылғы емес, 655 жылғы деп жазған болар еді. Сонымен қатар, оның қарындасы Виджая Бхаттариканың Кочарэ және Нерурдағы жазбаларында ол жақсы жазылған, бірақ оған ешқандай патшалық атақ берілмеген. Осы деректерге сүйене отырып, Д. С. Сиркар сияқты ғалымдар Викрамадитья ағаларының бағыныштысы ретінде Паллаваларға қарсы күрескенін және олардың өлімінен кейін ғана таққа отырғанын болжайды. «Үш патша» термині Паллавалармен одақтас Чола, Чера және Пандия билеушілеріне қатысты болуы мүмкін. Адитяварман мен Чандрадитядан басқа, Викрамадитьяның тағы екі бауыры белгілі: Ранарағаварман және Дхарашрая Джаясимха Варман. Хоннур мыс тақтасындағы жазуда Ранараға оның үлкен бауыры болғаны және билік кезінде брахмандарға жер сыйлағаны айтылған. Заманауи дәстүрге сәйкес, Ранараға Викрамадитьядан бұрын таққа отыруға тиіс болған: оның орнына Викрамадитья патша болғанына себеп белгісіз, және басқа тірі қалған дереккөздер оны есімдерімен атамайды. Дхарашрая Джаясимха Викрамадитьяның кіші інісі болды және оның қарамағындағы Чалкуя империясының солтүстік-батыс бөлігін басқарды. Викрамадитьяның 674 жылғы (Шака жылы 596) Гадвал жазуы оның билік құрған 12-ші жылында жасалған, бұл оның таққа 655 жылы (Шака жылы 577) отырғанын көрсетеді. Бұл Чандрадития мен Виджаяның ұлы қайтыс болғаннан кейін (табиғи себептермен немесе басқаша) болған болуы мүмкін.

Vikramaditya was one of the several sons of the powerful Chalukya Emperor Pulakeshin II, as attested by the contemporary records of the family. The records of the later Chalukyas of Kalyani, who claimed descent from Vikramaditya's family, describe him as a son of Pulakeshin's son Adityavarman. These records, such as the Kauthem inscription and Ranna's Gadaayuddha, can be dismissed as inaccurate. Pulakeshin II was defeated and probably killed during the Pallava invasion of the Chalukya capital Vatapi around c. 642 CE. The Chalukya history over the next decade is unclear: it is possible that after Pulakeshin's death, his son Adityavarman held the throne, followed by Adityavarman's son Abhinavaditya, and then by Pulakeshin's son Chandraditya. After Chandraditya, his wife Vijaya Bhattarika appears to have acted as a regent for their minor son. During her regency, Vikramaditya appears to have risen to prominence as the supreme commander of the Chalukya army, becoming the de facto ruler in the process. The inscriptions of Vikramaditya state that he obtained the "regal fortune of his father which had been concealed by three kings", and thus "made the entire burden of royalty rest upon one person". Historian K. A. Nilakanta Sastri theorized that beside the Pallava king, the two other kings referred to in this sentence were Adityavarman and Chandraditya. According to this theory, the Chalukya kingdom was divided among the three brothers and the Pallavas after Pulakeshin's death, and Vikramaditya united it by subjugating the others. In his support, Sastri cited the undated Kurnool copper plate inscription which states that Vikramaditya ascended the throne after "conquering all his kinsmen". However, this inscription is considered spurious, and Sastri himself admitted that its authenticity is doubtful. There is no evidence that the Chalukya kingdom was partitioned among the three brothers. Had Vikramaditya been one of the rival claimants to the throne after Pulakehsin's death, he would have dated the start of his reign from c. 642 CE, not c. 655 CE, in his inscriptions. Moreover, the Kochare and Nerur inscriptions of his sister in law Vijaya Bhattarika mention him positively, but do not accord any royal titles to him. Based on these evidences, scholars such as D. C. Sircar theorize that Vikramaditya fought against the Pallavas as a subordinate of his brothers, and ascended the throne only after their deaths. The term "three kings" apparently refers to the Chola, Chera, and Pandya rulers who had allied with the Pallavas. Besides Adityavarman and Chandraditya, two other brothers of Vikramaditya are known: Ranaragha varman and Dharashraya Jayasimha varman. The Honnur copper plate inscription states that Ranaragha was his elder brother, and donated some land to Brahmanas during his reign. In accordance with the contemporary tradition, Ranaragha would have been ahead of Vikramaditya in the precedence to the throne: it is not clear why Vikramaditya became the king instead of him, and no other surviving source mentions him. Dharashraya Jayasimha was Vikramaditya's younger brother, and governed the north western part of the Chalukya Empire as his subordinate. The c. 674 CE (Shaka year 596) Gadval inscription of Vikramaditya is dated to his 12th regnal year, which suggests that he ascended the throne in c. 655 CE (Shaka year 577). This may have happened possibly after the son of Chandraditya and Vijaya died (naturally or otherwise).

Әскери мансап

Викрамадитья өзінің аналық әкесі Бхувикарма немесе Батыс Ганг әулетінің Дурвинеетінің көмегімен Паллава шапқыншылығын тойтарып, әкесінің империясының бірлігін қалпына келтіруді мақсат етті. Ол он үш жылға созылған Паллаваның билігін аяқтап, Ватапиді жаулап алды. Империяны бөліп алуға ниеттенген ағалары мен феодалдарына қарсы жеңіс оддарынан шықты. Содан кейін Викрамадитья өзін Чалукьялардың патшасы деп жариялады (655). Оған адал болған кіші інісі Жаясимхаварманы Оңтүстік Гуджараттағы Латаның билеушісі етіп тағайындады. Викрамадитья Нарасимхаварманның ұлы және мұрагері Махендраварман II-мен, содан кейін оның ұлы Парамесвараварман I-мен астыртын күреске түсті. Викрамадитья Паллавалардың тағы бір жауы Пандия Арикесари Паранкуса Мараварманмен (670 – 700) одақтасты. Парамесвараварманның билігі басталғанда Викрамадитья Паллава астанасы Канчипурамға жақын маңайға жетті. Викрамадитья Кавери өзенінің жағалауына қарай жылжып, Урайюрде лагерь құрды. Паллава Парамесвараварман зор әскер жинап, Виланде деген жерде Чалукьяның одақтасы Ганг Бхувикрамамен шайқасқа шықты. Бұл шайқаста Паллава патшасы жеңіске жетті (670). Парамесвара содан кейін Чалукья жеріне жорық ұйымдастырды. 674 жылы Перуваланаллур шайқасында Викрамадитьяның әскерлерімен болған шайқаста Паллавалар Чалукьяларды жеңді. Жеңілген Чалукья әскерін Викрамадитьяның ұлы Винаядитья мен немересі Виджаядитья басқарды. Паллавалар Чалукьяның көптеген аймақтарын басып алды, бірақ Чалукьялар жыл сайын салық төлеуге келіскеннен кейін олардан шығып кетті. Осы кезеңде Викрамадитья I-нің інісі, Гуджарат провинциясының билеушісі Жаясимха, Валлабхи билеушісі Ваджаданы, Майтрака әулетінен шыққан билеушіні жеңді. Бұл жеңіс маңызды деп есептеледі. Алайда, Викрамадитья I тұсында Чалукья империясы ең қиын кезеңді артта қалдырып, Пулакешин II билігінде болған көптеген жерлерін қайтарып алды. Викрамадитья I Батыс Ганг әулетінен шыққан ханшайым Гангмахадевиге үйленді. Кейбір тарихшылар оны әйгілі әкесі Пулакешин II-ге теңейді.

Vikramaditya, with the help of his maternal grandfather Bhuvikarma or Durvineet of Western Ganga Dynasty set himself the task of repelling the Pallava invasion and restoring the unity of his father's empire. He was able to end Pallava's occupation, which had lasted for thirteen years and captured Vatapi. He defeated his brothers and other feudatories who wished to divide the empire. Vikramaditya then declared himself king of the Chalukyas (655). He rewarded his younger brother Jayasimhavarma who was loyal to him, with the viceroyalty of Lata in the southern Gujarat. Vikramaditya continued his enmity with Narasimhavarman's son and successor Mahendravarman II, and later with his son Paramesvaravarman I. Vikramaditya allied himself with the Pallava's other enemy the Pandyan Arikesari Parankusa Maravarman (670 – 700). Early in the reign of Paramesvaravarman, Vikramaditya advanced to the neighbourhood of the Pallava capital Kanchipuram. Vikramaditya advanced to the banks of the Kaveri and encamped at Urayur. The Pallava Paramesvaravarman gathered a large army and went into battle with the Chalukya ally Ganga Bhuvikrama at a place called Vilande. The Pallava king was victorious in this battle (670). Paramesvara then sent an expedition into the Chalukya country. In the ensuing battle of Puruvalanallur in 674 with Vikramaditya's forces, the Pallavas defeated the Chalukyas. The defeated Chalukyan army was led by Vikramaditya's son and grandson Vinayaditya and Vijayaditya. Pallavas went on to occupy many of the Chalukya territories but later left after the chalukyas agreed to pay yearly tributes. During this time, Jayasimha, brother of Vikramaditya I who ruled as governor of Gujarat province defeated the ruler of Vallabhi, Vajjada the ruler of the Maitraka family. This victory is considered important. The Chalukyan empire however had put the worst behind under Vikramaditya I and recovered most of its territories it controlled under Pulakeshin II. Vikramaditya I was married to the Western Ganga princess Gangamahadevi. Some historians compare him to his illustrious father Pulakeshin II.

Өлім және мұрагерлік

680 жылы Викрамадитья қайтыс болды, ал оның ұлы Винаядитья Шалукия тағына мұрагер болды.