Кіріспе

Боливияның 50-ші президенті, испандық олимпиадалық спортшы Хуан Хосе Торрес Гонсалес (5 наурыз 1920 – 2 маусым 1976) – боливиялық социалистік саясаткер және әскери қайраткер, 1970-1971 жылдары Боливияның 50-ші президенті қызметін атқарған. Ол Хьюго Банцердің диктатурасына әкелген төңкеріс салдарынан қызметтен алынған. Ол халық арасында "J. J." (Жота Жота) деп танымал болды. Хуан Хосе Торрес 1976 жылы Буэнос-Айресте АҚШ қолдауымен жүзеге асырылған "Кондор" операциясы аясында қатылған.

Ерте өмір

Торрес Кочабамбада кедей аймара-метис отбасында дүниеге келді және 1941 жылы әскерге қатарына кірді. 1964 жылдан бастап Бразилияда әскери атташе, ал 1965-1966 жылдары Уругвайда елші болып қызмет етті, содан кейін Еңбек министрі болып тағайындалды. Реформашыл Альфредо Овандоның жақын серігі және қарулы күштердің бас қолбасшысы болды, ол 1969 жылдың қыркүйегінде мемлекеттік төңкеріс салдарынан билікке келген кезде. Торрес боливиялық әскердегі солшыл бағытталған офицерлердің біріне айналды, Овандоны одан да кең ауқымды реформалар жүргізуге және консервативті офицерлерге қарсы тұруға шақырды. Әскердің ұлтшыл және реформаторлық қозғалысының мүшесі ретінде ол капитализмді айыптады, себебі ол елдің дамудан қалыстығын және шетелдік елдерге тәуелділігін күшейтеді деп сенді. 1969 жылы ол Gulf Oil компаниясын ұлттықтандырудың негізгі идеологтарының бірі болды және компанияның Ла-Пастағы бас кеңсесін басып алуға қатысты. 1970 жылдың 6 қазанында оңшыл әскери қолбасшылар бастаған үкіметке қарсы төңкеріс болды. Әртүрлі ірі қалалардың көшелерінде көп қан төгілді, әскери гарнизондар әрбір тараптың атынан бірімен бірі соғысты. Ақырында президент Овандо барлық үміт жоғалды деп ойлап, шетелдік елшілікте пана сұрады. Бірақ солшыл әскери күштер генерал Торрестің белсенді басшылығымен қайтадан күш алды және жеңіске жетті. 13 ай шаршатушы қызметтен кейін Овандо президенттік лауазымды досы, сол кездегі батыр генерал Торреске тапсыруға келісті. Соңғысы ант берді және елді 10 қиын және алабұрлы ай бойы басқарды.

Төрағалық

Латын Америкасы тарихында көптеген әскери басшылар оңшыл саясатпен байланысты болғанымен, Торрес, Хуан Веласко (Перу) және Омар Торрихос (Панама) сияқты замандастарындай, анық солшыл бағыт ұстанды. Ол халықтың адамы ретінде танылып, Боливия қоғамының кейбір топтарында құрметке ие болды. Оның метистік, тіпті андтық сыртқы келбеті, қоғамның ең төменгі топтары арасындағы беделін арттырды. Торрестің ізгі ниеттеріне қарамастан, солға қарай бет бұруы елде тұрақтылықты қамтамасыз етпеді. Ол Халық Ассамблеясын (Asamblea del Pueblo) шақырды, онда қоғамның нақты "пролетарлық" секторларының өкілдері (кеншілер, кәсіподақталған мұғалімдер, студенттер, шаруалар) ұсынылды. Ассамблея парламент сияқты толық өкілеттіктерге ие болды, бірақ үкіметке қарсылар оны "виртуалды советтердің" жиыны деп атады. Торрес сондай-ақ, аңызға айналған (және троцкишіл бағыттағы) жұмысшы көшбасшысы Хуан Лечинге Боливия жұмысшылар одағының (Central Obrera Boliviana/COB) төрағасы лауазымын қайтаруға және ешқандай шектеусіз жұмыс істеуге рұқсат берді. Күтпегендей, Лечин ереуілдер арқылы үкіметті дүрліктірді. Мемлекет басшысы ретіндегі алғашқы сөзінде ол үкіметінің бағытын анықтады: "Біз қарулы күштердің халықпен одақтасуын және төрт тіректе негізделген ұлтты құруды қолдаймыз: жұмысшылар, ғалымдар, шаруалар және әскерилер. Халықты оның қарулы күштерінен бөліп, мойынсұнбайтын, табиғи ресурстарды қорғайтын, қажет болған жағдайда өзінің өміріне дейін қорғауға дайын ұлттық-революциялық үкімет құруға жол бермейміз". Ол парламентте жиналатын советтерге ұқсас Халық Ассамблеясын құрды; қант өнеркәсібін мемлекеттік меншікке алды; Боливияның теңізге шығуын қамтамасыз ету үшін Сальвадор Альенденің Чили үкіметімен келіссөздер бастады; тұтқындалғаннан кейін өлтірілмеген бұрынғы көтерілісшілерге (Регис Дебрейді қоса алғанда) амнистия жариялады; университет бюджетін ұлғайтты және АҚШ-тың стратегиялық коммуникация орталығын (Гуантанамито деп белгілі) жабуды талап етті. 1970 жылы Торрес Боливия басшысы ретінде алғаш рет Бейтараптық қозғалысының конференциясына қатысты. Ол американдықтарға тиесілі бірнеше меншікті мемлекеттік меншікке айналдырды және АҚШ-тың Бейбітшілік корпусын елден шығаруға бұйырды. Оның үкіметі тез арада сыртқы қысымға ұшырады. АҚШ елшісі Эрнест В. Сиракуза (1954 жылы Гватемаладағы Жакобо Арбенске қарсы төңкеріске қатысқан, содан кейін 1968 жылы Перудан қуылған, ол ЦРУ адамы деп айыпталған) оған саясатын өзгертуді бұйырды және қаржылық блокадамен қорқытты. Дүниежүзілік банк және Америкааралық даму банкі Боливияға өнеркәсіптік даму жұмыстарын жүргізу үшін қажетті несиелерді беруден бас тартты. Бірақ оның үкіметі тұрақты болмады, өйткені оны әскердің аз бөлігі мен елдің орта таптары ғана қолдады. Байлар, әскердің бір бөлігі, МНР-дің оңшыл қанаты және Фалангист партиясы оған қарсы артықшылық іздеді. Білім беруді қаржыландыру үшін әскери шығындарды қысқартқанда, бұл әскер ішіндегі наразылықты күшейтті. Оның денесі Буэнос-Айрестен шамамен 100 километр шығысқа қарайғы көпірдің астынан табылды. Қысқа ғана билікке ие болғанына қарамастан, Торрес есімі Боливияның ең кедей топтары арасында әлі де құрметпен еске алынады. Ол боливиялық әскери басшының күтілетін нормаларын бұзуға батыл болған күлімдеген генерал ретінде есте қалады. 1983 жылы оның денесі Боливияға қайтарылды, онда ол көпшіліктің қатысуымен өткен мемлекеттік жерлеу рәсіміне ие болды.