Кіріспе
Концерт delle donne – Италиядағы кешкі Ренессанс музыкасының кәсіби әйел әншілерінің ансамблі. Бұл термин көбінесе 1580 және 1597 жылдар аралығында құрылған Феррарадағы алғашқы және ең ықпалды топты білдіреді. Техникалық және көркемдік шеберлігімен танымал Феррара тобының негізгі мүшелері сопранолар Лаура Певерара, Ливия д’Арко және Анна Гуарини болды. Феррара герцогы Альфонсо II д’Эсте өзінің эксклюзивті камералық музыка сериясы – musica secreta үшін негізінен әйел әншілер тобын құрды. Бұл әншілер Лукреция және Изабелла Бендидио сияқты тек ақсүйек әйелдерден құралды. 1580 жылы Альфонсо әйелі Маргарита Гонзага д’Эсте үшін және беделділікті арттыру мақсатымен концерт delle donne-ді ресми түрде құрды. Жаңа топқа композиторлар Луццаско Луццаски мен Ипполито Фиорини басшылығымен жоғары топқа жататын, бірақ ақсүйек емес, кәсіби әншілер кірді. Олардың әсем әшекейленген, гүлденген ән айту стилі Феррараға даңқ әкелді және сол кездегі композиторлар Лодовико Агостини, Карло Гесуальдо және Клаудио Монтевердиге шабыт берді. Концерт delle donne кәсіби музыкада әйелдердің рөлін өзгертіп, Эсте сотының музыкалық орталық ретіндегі дәстүрін жалғастырды. Әйелдер ансамблі туралы ақпарат Италияға таралып, Медичи және Орсини сотында одан үлгі алуға әкелді. Концерт delle donne-нің құрылуы XVI ғасырдың соңындағы Италиядағы әлемдік музыкадағы маңызды оқиғалардың бірі болды. Сотта қалыптасқан музыкалық жаңалықтар мадригалдың және ақырында seconda pratica-ның дамуына үлкен үлес қосты.
The concerto delle donne was an ensemble of professional female singers of late Renaissance music in Italy. The term usually refers to the first and most influential group in Ferrara, which existed between 1580 and 1597. Renowned for their technical and artistic virtuosity, the Ferrarese group's core members were the sopranos Laura Peverara, Livia d'Arco and Anna Guarini. The Duke of Ferrara Alfonso II d'Este founded a group of mostly female singers for his exclusive chamber music series, musica secreta These singers were exclusively noble women, such as Lucrezia and Isabella Bendidio. In 1580, Alfonso formally established the concerto delle donne for both his wife Margherita Gonzaga d'Este and reasons of prestige. The new group included professional singers of upper class, but not noble, backgrounds, under the direction of the composers Luzzasco Luzzaschi and Ippolito Fiorini. Their signature style of florid, highly ornamented singing brought prestige to Ferrara and inspired composers of the time such as Lodovico Agostini, Carlo Gesualdo and Claudio Monteverdi. The concerto delle donne revolutionized the role of women in professional music, and continued the tradition of the Este court as a musical center. Word of the ladies' ensemble spread across Italy, inspiring imitations in the courts of the Medici and Orsini. The founding of the concerto delle donne was among the most important event in the secular music in the late sixteenth century Italy. The musical innovations established in the court were important in the development of the madrigal, and eventually the seconda pratica.
Өмірбаян
Солтүстік Италия – Еуропаның 15 және 16 ғасырларын қамтыған Ренессанс музыкасының жетекші орталығы болды. Эсте, Гонзага және Медичи сияқты бәсекелес отбасылар басқарған аймақтық сарайлар зайырлы музыканы зор қолдау көрсетіп, шығармаларға тапсырыс беріп, ірі ансамбльдер құрды. Фроттола стилі алғашқыда танымал болғанымен, 1520 жылдары мадригал оны тез басып озды. Мадригал 16 ғасырдағы Италияның және, мүмкін, бүкіл Ренессанстың ең маңызды зайырлы жанрына айналды. Дж. Питер Буркхолдердің сөзінше, «мадригал арқылы Италия тарихында алғаш рет Еуропа музыкасында жетекшілікке ие болды». Фроттоладан айырмашылығы, мадригалдың алғашқы көрнекті композиторлары шетелдік франко-фламанд музыканттары болды, мысалы Филипп Верделот және Жак Аркадельт, олар Олтремонтани деп аталды. Феррарадағы сарайда герцог Альфонсо II д’Эсте кемінде 1577 жылға қарай көбінесе әйел әншілерден тұратын топ құрды. Олар герцогтің жеке тыңдармандар үшін өткізілетін камералық музыка концерттерінің тұрақты сериясы болған musica secreta аясында мадригалдарды орындады. Топ мүшелерінің әуесқой немесе кәсіби музыканттар екені белгісіз, бірақ олар ақсүйек әйелдер болғандықтан, сарайға қатысуға құқылы болды. Бұл әншілердің қатарында Лукреция мен Изабелла Бендидио, Леонора Санвитале және Виттория Бентивоглио болды. Кәсіби бас әнші Джулио Чезаре Бранкаччо да ансамбльге қосылды.
Құрылу
Герцог 1580 жылы «Concert delle donne» концертін ресми түрде құрды. Ол кәсіби, әйелдерден ғана тұратын ансамбль құрылғанын жарияламады; керісінше, топ «musica secreta» концерттеріне еніп, біртіндеп басымдыққа ие болды. Бұл жаңа ансамбль герцогтың жас әйелі Маргарита Гонзага д’Эстеге қуаныш сыйлау және герцогтың сарайдағы өнер мақсаттарына жетуіне көмектесу үшін құрылды. Маргаританың қайын інісі, кардинал Луиджи д’Эсте арқылы шіркеудегі ықпалы концертке Феррарадағы Сан-Вито монастыры сияқты шіркеу мүліктерін пайдалануға мүмкіндік берді. Кәсіби әйелдердің алғашқы өнері 20 қараша 1580 жылы орындалды; Бранкаччо келесі айда жаңа топқа қосылды. 1581 жылғы карнавал маусымында олар үнемі бірге өнер көрсетті. Бұл жаңа «ханымдар тобы» ерекше және жаңа құбылыс ретінде қарастырылды; көптеген куәгерлер «Concert delle donne»-ді 1570 жылдардағы бұрынғы ханымдар тобымен байланыстырмады. Дегенмен, қазіргі музыкатанушылар бұрынғы топты «Concert delle donne» әлеуметтік және вокалдық жанрының қалыптасуы мен дамуының маңызды бөлігі деп санайды. Сол кездегі итальяндық сарайлардағы мәдениеттің саяси өлшемдері болды, себебі отбасылар зорлық-зомбылықсыз жолмен өздерінің мәртебесін көрсетуге тырысты.
Тізбе және міндеттер
Жаңа ансамбльдің ең көрнекті мүшесі Лора Певерара болды, оның музыкалық қабілеттері герцогты герцогинядан оны Мантуядан өзінің сүйемелшілер тобымен бірге әкелуін сұрауға себеп болды. Ол әсіресе жеке ән орындауындағы шеберлігімен ерекше көзге түсті. Певерараға Ливия д'Арко және Джованни Баттиста Гуаринидің, өнімді ақынның қызы Анна Гуарини қосылды. Соңғысы ансамбль үшін жазылған көптеген мадригалдарға өлеңдер жазды, сондай-ақ әйелдер биі үшін мәтіндерді жазды. Белгілі әнші Таркиния Мольца да топқа қатысты, бірақ қазіргі ғалымдар оның олармен бірге ән айтқандығына, немесе тек кеңесші және оқытушы ретінде болғандығына келіспейді. Мольца олармен бірге өнер көрсеткені болса да, 1589 жылы композитор Джаш де Вертпен болған қарым-қатынасы жария болғаннан кейін ол топтағы барлық қызметтерінен шеттетілді. 1583 жылы Бранкаччоның бағынбауы үшін жұмыстан босатылғаннан кейін, musica secreta-ға тұрақты еркек мүшелер қайтадан қабылданбады, алайда ансамбль кейде еркек әншілермен бірге шырқады. Концертто делле донне әншілері герцогиня Маргаританың ресми сүйемелшілері болды, бірақ олар негізінен әншілер ретінде жұмысқа алынды. Жоғары әлеуметтік статусына қарамастан, олардың өте шебер орындаушы емес еді, егер олар сарайдың ішкі шеңберіне қабылданбаған болар еді. Д'Арко ақсүйектерге жатты, бірақ тек кішкентай отбасынан. Певерара бай саудагердің қызы болды, ал Мольца көрнекті суретшілер отбасынан шыққан. Музыка зерттеушісі Томазин ЛаМэй концертто делле донне әйелдері сарай мүшелеріне жыныстық қызмет көрсеткенін болжайды, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ, ал олардың некелері мен қоржындары осы түсіндірмеге қарсы келеді. Әйелдерге жалақы төленді және басқа да артықшылықтар берілді, мысалы, қоржық және герцог сарайындағы пәтерлер. Певерара жылына 300 скуди және өзі, күйеуі және анасы үшін герцог сарайында тұруға құқық алды, сондай-ақ үйленген кезде 10 000 скуди қоржық алды. Жаңа әншілер лютня, арфа және виола сияқты аспаптарда ойнады, бірақ өз күштерін дауыстық шеберлікті дамытуға жұмсады. Бұл шеберлік 16 ғасырдың ортасында Бранкаччо сияқты бас орындаушылармен бастап, жоғары бағаланды, бірақ ғасырдың соңына қарай виртуоздық бас ән айту сәннен шығып, жоғары дауыстар танымал болды. Композитор Луццаско Луццаски ансамбльді көрсету үшін музыка жазып, оны клавесинмен сүйемелдеді. Композитор және лютнист Ипполито Фиорини – бүкіл сарайдың музыкалық іс-шараларына жауапты маэстро ди капелла болды. Фиорини сарайдың жалпы міндеттерінен басқа, концерттоға лютнямен сүйемелдеді. Ол үш рет үйленгенімен, мұрагерге ие болу үмітін орындамады және 1597 жылы баласыз қайтыс болды. Оның туысы Чезаре герцогтікті мұра етті, бірақ заңды түрде Папаның феодалы болған Феррара қаласы 1598 жылы Папа Климент VIII-нің «қатаң дипломатиясы мен адалсыздық қысымы» арқылы Папалық мемлекетке қосылды. Эсте сарайы Феррараны тәртіпсіз қалдыруға мәжбүр болды және оның музыкалық мекемесі таратылды. Концертто делле донне-нің болуы кеңінен белгілі болғанымен, оның егжей-тегжейлі тарихы көбінесе мұрағаттық жазбалар арасында жоғалып, 20 ғасырдың басына дейін, итальян әдебиеті сыншысы Анджело Солерти Феррараның 16 ғасырлық сарай мәдениетіне назар аударғанға дейін ұмытылды.