Кіріспе

Сив Дженсен (1 маусым 1969 жылы туған) – норвегиялық саясаткер, 2006 жылдан 2021 жылға дейін Прогресс партиясының төрағасы болды. Сондай-ақ ол 2013 жылдан 2020 жылға дейін Солберг кабинетінде қаржы министрі қызметін атқарды. 1997 жылдан 2021 жылға дейін Ослодан Норвегия парламентінің депутаты болды. Ослода туып өскен Дженсен Норвегия экономика мектебін бітірген, мамандығы – бизнес. Ол алғаш рет 1997 жылғы парламент сайлауында парламентке сайланды және кейіннен төрт мәрте қайта сайланды. 2001 жылдан 2005 жылға дейін қаржы және экономикалық мәселелер жөніндегі парламенттік тұрақты комитеттің төрағасы болды, ал 2006 жылы ұзақ жылдар бойы төрағалық еткен Карл И. Хагенді Прогресс партиясының төрағасы ретінде алмастырды. Дженсен 2009 жылғы парламент сайлауында партияның премьер-министрлікке үміткері болды, нәтижесінде партия рекордтық деңгейде дауыс жинады. 2013 жылғы парламент сайлауында ол Консервативтік партия басқаруымен коалициялық үкімет құруды қолдады және партиясын Солберг кабинетіне, Прогресс партиясының үкіметте алғашқы қатысуына жетекшілік етті. 2019 жылдың қазан айында Дженсен Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Норвегияның ең ұзақ қызмет еткен қаржы министрі атанды.

Ерте өмір және білім

Сив Дженсен Осло қаласында Торе Дженсеннің (1926–1989) және Моника Кьелсбергтің (1939 жылы туған) отбасында дүниеге келді. Олардың бала кезінде аяқ киім дүкенінің иелері болған. Ол өскен ауданының жақсы жер болғанын айтады, бірақ оның үйіне көптеген ұрлықтар жасалған. 1980 жылдары оның ата-анасы ажырасып, әкесі Швецияға көшіп кетті. Анасы қысқа уақыт бойы Ульерн прогресс партиясының мүшесі болды, бірақ саясаттың "өзіне жарамайтынын" түсінген соң, одан бас тартты. 1985 жылы Мариенлист бастауыш мектебін бітіргеннен кейін, Дженсен 1988 жылы Ослоның Фрогнер ауданындағы Осло коммерциялық мектебінде орта білім алды. Содан кейін Норвегия экономика мектебіне түсіп, 1992 жылы бизнес саласындағы білімін аяқтады. Ол Кьелл Магне Бондевик басқаратын үкіметпен бюджет келіссөздерінде маңызды рөл атқарды, ал Қаржы комитетін басқарғандығы оның партия ішіндегі жетекші тұлға ретінде танылуына әкелді. Хаген отставкаға кеткеннен кейін партияның болашағы туралы көптеген болжамдар жасалғанмен, 2004 жылғы сауалнама көрсеткендей, Дженсен одан да жақсы қолдауға ие болды, бұл оның көп дау тудырмауымен түсіндірілді. Партия басшысы ретінде оның саясатындағы өзгерістер күтілгенімен, ол партияның бағытына берік тұрды. Прогресс партиясының төрағасы ретінде Дженсен 2007 жылдың басында Консервативтік партияның төрағасы Эрна Солбергпен 2009 жылғы сайлауға орталық-оң коалиция құру мақсатымен келіссөздер жүргізді. Ол 2009 жылғы сайлауда премьер-министрлікке үміткер ретінде қатысып, 22,9% дауыс жинады, бірақ партиялардың біріккен күштері орталық-сол коалицияға жеңіліп қалды. 2013 жылғы сайлауға дейін Дженсен кең орталық-оң коалиция құру жұмысын жалғастырды және Эрна Солбергті премьер-министрлікке қолдады. Дауыс саны айтарлықтай төмендесе де, ол партияны тарихында алғаш рет үкіметтік коалиция құру келіссөздеріне қатыстырды. 2021 жылдың 18 ақпанында Дженсен мамыр айындағы партия съезінде жаңа басшы сайланғаннан кейін партия төрағасы лауазымынан кететінін мәлімдеді. Сондай-ақ ол қыркүйектегі сайлауда қайтадан сайлауға түспейтінін хабарлады. Ол жеке өмірі мен отбасына көбірек уақыт бөлуді қалап, Сильви Листхаугты ізбасары ретінде қарастыратынын айтты. Листхауг наурыз айының соңында оның ізбасары болып тағайындалды және 8 мамырда партия съезінде ресми түрде сайланды.

Қаржы министрі

2013 жылдың 16 қазанында Дженсен Қаржы министрі болып тағайындалды, себебі Прогресс партиясы Консервативтік партия басқаратын азшылық коалициялық үкіметке қосылды, бұл партияның үкіметте алғашқы қатысуы еді. Дженсеннің алғашқы ұлттық бюджеті салықтарды төмендету және Норвегияның мұнай байлығын көбірек пайдалану туралы ұсыныстарды қамтыды, сонымен қатар ол Мұнай қорының жұмсалу ережесіндегі 4% шектеуді өзгертуді қарастыру үшін комиссия құрды.

Саяси мансаптан кейінгі өмір

2021 жылдың тамызында Дженсеннің Норвегиялық теңізді құтқару қоғамы бастаған суға батып кетудің алдын алу жөніндегі ұйымды басқаруға келісімі туралы хабарланды. 2022 жылдың маусым айында осы ұйымның Flyte деп аталатыны мәлім болды. Ол 2024 жылдың қаңтарында саяси кеңесші болу мақсатында лауазымынан түсті.

Экономика

Дженсен өзінің партиясын "классикалық либералдық және демократиялық партия" деп сипаттады, сондай-ақ оның "негізгі бағыттары – жеке еркіндік, жеке құқықтар, мемлекеттің ролінің азаюы және жеке еркіндіктің кеңеюі" екенін айтты. Партия "бәсекелестіктің артуын қолдайды, себебі мемлекеттік монополиялар бәсекеге, бағаларға және адамдардың таңдау мүмкіндігіне жағымсыз әсер етеді. Бұл – партияның негізгі идеологиясы". Британ баспасөзінде "норвегиялық Маргарет Тэтчер" деп аталған Дженсен, бұрынғы британ премьер-министрі Маргарет Тэтчерді өзінің "саяси қаһармандарының" бірі деп санайды.

Израиль

Дженсен Израильдің беделді қолдаушысы болып табылады және ол "Израильдің өзін-өзі қорғау құқығын қорғаудан қорқпайтынын" айтты. Ол 2008 жылдың жазында Израильдің Сдерот қаласына сапар шегіп, Хамас бомбалауын өз көзімен көрді, бұл оны және оның серіктерін әуе шабуылынан қорғанышқа жүгіруге мәжбүр етті. Ол Норвегия үкіметінің Хамасты мойындау шешіміне қарсы шықты, себебі ол "террористермен келісімге келмейсіз, олармен жай ғана сөйлеспейсіз" деп санайды. Дженсен сонымен қатар Норвегияның Израильдегі елшілігін Тель-Авивтен Иерусалимге көшіруді қолдады, сонымен қатар болашақта Палестина мемлекетін мойындауға дайын екенін білдірді. 2009 жылдың қаңтар айында, Газа соғысының нәтижесінде, ол Ослода Израильді қолдау мақсатында өткен "Израиль өмір сүрсін" демонстрациясында сөз сөйледі. Прогресс партиясының Израильге қатысты жалпы саясаты, Дженсеннің демонстрацияға қатысуы және Христиан-демократиялық партиясының жетекшісі Дагфин Хёйбратеннің демонстрацияға қосылмауы көптеген христиан-демократ сайлаушыларды Прогресс партиясына бұрды. Осыдан кейін Норвегия полициясының қауіпсіздік қызметі (PST) Дженсенге шабуыл жасалуы мүмкін екенін жария етті. 2008-2009 жылдардағы Ослодағы тәртіпсіздіктер кезінде сөз сөйлеген кезде Дженсен мен Израильді қолдайтын наразылар күрт топтармен шабуылға ұшырады, наразылар тас лақтырып, Дженсенді трибунадан кетуге мәжбүр етті.

Радикалды ислам

2009 жылдың ақпан айында Дженсен сөйлеген сөзінде Норвегияның "жайдарлы исламдануы" (snikislamisering) туралы ескертті. Бұл мәселе полиция формасының бір бөлігі ретінде хиджабқа рұқсат беру туралы қоғамдық пікірталас пен мұсылмандық топтардың мұсылмандық білім беру және түрмеде арнайы тамақ беру талаптары аясында туындады. Бұл сөз басқа партияларда қызу пікірталас тудырды. Ол Швециядағы Мальмё қаласының иммигранттар көп шоғырланған Розенгард ауданын интеграция саясатының сәтсіздігін көрсету үшін пайдаланды, шәріят заңдары швед заңдарын ығыстырғанын және жедел жәрдем қызметкерлерінің кейбір аудандарға кіруіне тыйым салынғанын мәлімдеді. Бұл мәлімдемелер Швецияда үлкен дау тудырды, соның салдарынан Прогресс партиясы Мальмё қаласының мэрі мен полиция бастығынан Розенгардқа сапарға шақырылды, олар бұл шақыруды қабылдады. Алайда Дженсен өзі сапарға қатыспады. Содан әрі, 2009 жылдың наурыз айында ол радикалды исламға қарсы күрес "біздің заманымыздың ең маңызды күресі" екенін айтты. Ол классикалық либерал ретінде коммунизм және нацизм сияқты тоталитарлық идеяларға қарсы әрқашан күресетінін, ал радикалды исламның "қараңғы және қорқынышты идеология" екенін жеткізді. Ол сондай-ақ басқа партияларды "Прогресс партиясы" көтерген мәселелерді қауырсынып, қорқақ деп айыптады және "бұл, мүмкін, олардың айналасындағы қоғамда не болып жатқанын түсінбеулерінен туындаған нәрсе. Олар көздерін жұмып, өзін толерантты және либералды етіп көрсетуге тырысады, бірақ шын мәнінде олар тереңінен төзімсіз" деді. Бұл екі даулы мәлімдеме де саяхатта Прогресс партиясының үлкен қолдауға ие болуына әкелді. Dagbladet газетінің жаңалықтар контекстінде Мұхаммедтің карикатурасын жариялауына жауап ретінде өткен демонстрацияда исламист Мохильдин Мохаммад Норвегияда "9/11" немесе "7/7" оқиғасы боларын ескертіп, көпшіліктің қолдауына ие болды.

Климаттың өзгеруі

2008 жылдың желтоқсан айында Дженсен климаттың өзгеруіне қатысты ғылыми консенсусты, яғни климаттың өзгеруі адамның әрекетінен туындаған және қауіпті деген пікірді сарапқа салды. Ол 1970-ші жылдардағы жаһандық суыну туралы азшылықтың болжамын келтіріп, климат ғылымына күмән тудырды. Бұл ретте, ол жаңартылатын энергия өндірісін кеңейтуді және оны зерттеуді үлкен қолдау көрсетіп келеді.

Жеке өмір

Үш жарты қарындасынан басқа, Дженсеннің кіші інісі, кәсіпкер Том Эйнар Дженсен және бұрынғы WWF бас директоры Нина Дженсен бар. Норвегия. Оның арғы әжесі ертедегі феминист Бетзи Кьелсберг болған. Бір кезде күйеуге сөз бергенімен, Дженсен ешқашан үйленбеген. Дженсен өзін "Норвегия шіркеуінің мақтан тұтатын мүшесі" деп айтқан, сонымен бірге кейбір христиан діни сенімдеріне қатысты жеке күмәнін білдірген. Ол шіркеу басшыларын саясатқа тым көп араласуы үшін, әсіресе кейбір шіркеу басшыларының Норвегиядағы мұнай өндірісіне қарсылық танытуына қатысты сынаған. 2006 жылы феминистік журналдың бас редакторы Мартин Аурдал Сив Дженсеннің өмірбаянын жазды, кейін ол солшыл жаңалықтар журналы Ny Tid-тің бас редакторы болды.