Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шығыс майдандағы Кеңес әскерлерінің жорығы. Пецамо-Киркенес шабуылы – 1944 жылы Қызыл Армияның Вермахтқа қарсы жүргізген, Мәскеу келісімі бойынша Финляндиядан және Норвегиядан Кеңес Одағына өткен Пецамо аймағындағы маңызды әскери операция. Бұл шабуыл Арктикадағы Вермахт әскерлерін жеңіп, оларды Норвегияға кері шегіндірді және Сталин оны "Оныншы дүрліс шабуыл" деп атады. Кейіннен неміс әскерлерін Норвегияның солтүстік бөлігінен ығыстырып, Пецамодағы никель кен орындарын басып алды.
The Petsamo–Kirkenes offensive was a major military offensive during World War II, mounted by the Red Army against the Wehrmacht in 1944 in the Petsamo region, ceded to the Soviet Union by Finland in accordance with the Moscow Armistice, and Norway. The offensive defeated the Wehrmachts forces in the Arctic, driving them back into Norway, and was called the "Tenth Shock" by Stalin. It later expelled German forces from the northern part of Norway and seized the nickel mines of Petsamo.
Жағдай
1941 жылы сәтсіз аяқталған неміс-фин шабуылынан кейін, "Күміс түлкі" операциясы Арктикадағы майдан сызықтарында елеулі өзгерістер болған жоқ. Шала жолдармен байланысқан, қашық аймақтағы экологиялық және жабдықтау жағдайлары ірі әскери операцияларды жүргізуді қиын, тіпті мүмкін емес етіп берді, ал құрлықтағы соғыс тұрғысынан Арктика маңызсыз аймаққа айналды. Германияның броньдық плиталарын жасау үшін маңызды болған Петсамодағы фин никель кен орындарын қорғау және Солтүстік Норвегия жағалауын одақтастардың десанттық операциясынан сақтау үшін осы секторда үлкен неміс күштері орналастырылды. 1944 жылдың 4 қыркүйегінде Кеңес Одағы мен Финляндия арасындағы келісімге келгеннен кейін Петсамо аймағы (әлі де көбінесе немістер басып алған) Ресейлік КСР-дің құрамына кірді, ал Финляндия үкіметі 15 қыркүйекке дейін қалған неміс әскерлерін өз аумағынан шығаруға келісті (бұл Лапландия соғысына әкеп соқты). Вермахттың 20-шы тау армиясының шегінуі кезінде, "Бирке" операциясы деп аталған, Вермахттың жоғарғы бас штабы "Солтүстік жарық" операциясы аясында Солтүстік Норвегия мен Финляндиядан толыққандай шығу туралы шешім қабылдады. Осы операцияға дайындық кезінде кеңес әскерлері Карелия майданында шабуылға көшті.
Дайындықтар
"Ставка" 1944 жылдың соңында Арктикадағы неміс әскерлеріне қарсы шабуылға шешім қабылдады. Операцияны генерал Кирилл Мерецков басқаратын Карелия майданы мен адмирал Арсений Головко басқаратын Солтүстік флот бірлесіп жүргізді. Басты операцияларды соғыс басталғаннан бері Арктикада тұрған 14-армия жүзеге асырды. Мерецковке солтүстік аймақтағы операцияларға қажетті жабдықтармен арнайы дайындалған бірнеше бөлімдер берілді. 126-шы және 127-ші атқыштар корпустары жеңіл жаяу әскерінен, шаңғышілер мен теңіз жаяу әскерінен тұрды. Кеңес әскерлерінде сондай-ақ 30 инженерлік батальон, көптеген жылқы және бұғылармен жабдықталған көлік роталары, сонымен қатар өзендерді кесіп өту үшін АҚШ-тан жеткізілген шағын кемелермен жабдықталған екі батальон болды. Бұған қоса, кеңес әскерлері мыңдаған миномет пен артиллериялық құралдар, 750 ұшақ және 110 танкты (немістерде мүлдем бронетехника болмаған кезде) шоғырландырып, совет әскерлерін немістерден әлдеқайда басым етті.