Румынияда табылған рим дәуіріндегі алтын мойындық – Пьетроаса сақинасы. 250-400ж.ж. жасалған, гот тіліндегі руна жазуы бар құнды жәдігер. Тарихы мен мағынасы зерттелуде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румынияда табылған Рим дәуірінің алқасы
A Roman era necklace found in Romania
Пьетросса сақинасы немесе Бузау торк – 1837 жылы Румынияның оңтүстігіндегі (бұрынғы Валахия) Бузау округінің Пьетросса (қазіргі Пьетроаселе) сақиналы обасынан табылған алтын торк сияқты алқа. Бұл алтынның ірі қазынасының (Пьетроазеле қазынасы) бір бөлігі болды, ол 250-400 жылдары аралығында жасалған. Сақинаның өзі, әдетте, Римдік Жерорта текті деп есептеледі және оның үстінде Ескі Футарк рундық әліпбиінде Готика тілінде жазылған жазу бар. Жазулы сақина әлі де ғылыми қызығушылық тудырады, оның шығу тегі, жерлену себебі және мерзімі туралы көптеген теориялар ұсынылды. Жазу, оның табылғаннан кейін көп ұзамай қайта орнатуға келмейтін зақымдарға ұшыраған, енді нақты оқу мүмкін емес, және оны қайта құру мен түсіндіруге көптеген әрекеттер жасалды. Бірақ, соңғы кезде, сақинаның бастапқы күйіндегі жаңадан табылған бейнелерінің көмегімен, зақымдалған бөлігін қайта жаңартуға мүмкіндік туды. Жалпы алғанда, жазулы сақина готтардың христиандыққа дейінгі пұтқа табынушылық дінінің мәнісі туралы мәлімет бере алады.
The Ring of Pietroassa or Buzău torc is a gold torc like necklace found in a ring barrow in Pietroassa (now Pietroasele), Buzău County, southern Romania (formerly Wallachia), in 1837. It formed part of a large gold hoard (the Pietroasele treasure) dated to between 250 and 400CE. The ring itself is generally assumed to be of Roman Mediterranean origin, and features a Gothic language inscription in the Elder Futhark runic alphabet. The inscribed ring remains the subject of considerable academic interest, and a number of theories regarding its origin, the reason for its burial and its date have been proposed. The inscription, which sustained irreparable damage shortly after its discovery, can no longer be read with certainty, and has been subjected to various attempts at reconstruction and interpretation. Recently, however, it has become possible to reconstruct the damaged portion with the aid of rediscovered depictions of the ring in its original state. Taken as a whole, the inscribed ring may offer insight into the nature of the pre Christian pagan religion of the Goths.
Шығу тегі
Румынияның Пьетроаселе қаласына жақын жердегі Истрица төбесіндегі үлкен сақиналы қабірден табылған түпкілікті қазына 22 данадан тұратын. Олардың ішінде алтын ыдыстар, табақтар, кеселер мен әшекейлер, соның ішінде екі жазуы бар жүзік болды. Алғашқыда табылғанда заттар бір-біріне жабысқан, анықталмаған қара массамен байланысқан еді, бұл қазына жерлену алдында мата немесе былғары сияқты органикалық материалмен жабылған болуы мүмкін деген болжамға әкелді. Табылған заттардың жалпы салмағы шамамен 20 кг (44 фунт) құрады. Табылғаннан кейін көп ұзамай он зат, оның ішінде бір жазуы бар жүзік ұрланды. Қалған заттар табылғанда екінші жүзік кем дегенде төрт бөлікке кесілгені анықталды. Бухаресттік алтын шебері оны кесіп, жазуы бар әріптердің бірі оқылмайтын деңгейде зақымдалған. Әйгілі Лондондық Арундел қоғамы жүзіктің суретін, қалыптамасын және фотосуретін жасағандықтан, зақымдалмас бұрын сақталған, жоғалған әріптің мәнін салыстырмалы түрде анықтауға болады. Жиынтақта қалған заттардың шеберлігі жоғары деңгейде болғандықтан, ғалымдар олардың жергілікті шығу тегіне күмән келтіреді. Тейлор (1879) бұл қазынаның готтардың римдік Моэзия және Фракия провинцияларына жасаған шабуылдарынан (238-251 жж.) алынған олжаның бір бөлігі болуы мүмкін деген болжам жасады. Одобеску (1889) алғаш ұсынған, ал Джураску (1976) қайта қараған тағы бір ерте теорияда готтардың Тервинг тайпасының пұтқа табынушы патшасы Афанарик 369 жылы рим императоры Валенспен болған қақтығыстан алған қазынаның иесі болуы мүмкін екені айтылады. Голдхелм каталогы (1994) бұл заттардың римдік көшбасшылардың одақтас герман князьдеріне жасаған сыйлықтары болуы мүмкін екенін ұсынады. Жақында жүргізілген минералогиялық зерттеулер алтын кенінің үш түрлі географиялық шығу тегін көрсетті: Оңтүстік Урал таулары, Нубия (Судан) және Парсы. Кеннің Дакиядан шыққандығы жоққа шығарылды. Кожокару (1999) римдік монеталар балқытылып, кейбір заттар жасау үшін қолданылған деген пікірді қабылдамаса, Константинеску (2003) керісінше қорытындыға келді. Минералогиялық құрамын, балқыту және пішіндіру техникаларын, сондай-ақ бұрынғы типологиялық талдауды салыстыру нәтижесінде, кельт-германдық деп жіктелетін жазуы бар жүзікті жасауға қолданылған алтын грек-римдік алтыннан кем таза, ал полихромдық германдық заттардағыдай қорытпалы емес екені анықталды. Бұл нәтижелер қазынаның кем дегенде бір бөлігі, соның ішінде жазуы бар жүзік, Дакиядан солтүстікке қарай қазылған алтын кенінен алынған және оңтүстікке қарай көшіп кеткенге дейін готтардың меншігінде болған заттарды білдіруі мүмкін (Вильбарк мәдениеті, Черняхов мәдениеті). Бұл сақинаның римдік Жерорта теңізі аймағынан шыққандығы туралы дәстүрлі теорияға күмән келтірсе де, оны жасау үшін қолданылған материалдың шығу тегін нақты анықтамас бұрын қосымша зерттеулер қажет.
The original hoard, discovered within a large ring barrow known as Istriţa Hill near Pietroasele, Romania, consisted of 22 pieces, comprising a wide assortment of gold vessels, plates and cups as well as jewellery, including two rings with inscriptions. When first uncovered, the objects were found stuck together by an unidentifiable black mass, leading to the assumption that the hoard might have been covered in some kind of organic material (e. g. cloth or leather) prior to being interred. The total weight of the find was approximately 20 kg (44 lb.). Ten objects, among them one of the inscribed rings, were stolen shortly after the find was made, and when the remaining objects were recovered, it was discovered that the other ring had been cut into at least four pieces by a Bucharest goldsmith, whereby one of the inscribed characters had become damaged to the point of illegibility. Fortunately, detailed drawings, a cast, and a photograph made by London's Arundel Society of the ring before it was damaged survive, and the nature of the lost character can be established with relative certainty. The remaining objects in the collection display a high quality of craftsmanship such that scholars doubt an indigenous origin. Taylor (1879), in one of the earliest works discussing the find, speculates that the objects could represent a part of the plunder acquired by Goths in the raids made on the Roman provinces of Moesia and Thrace (238 251). Another early theory, probably first proposed by Odobescu (1889) and picked up again by Giurascu (1976), identifies Athanaric, pagan king of the Gothic Thervingi, as the likely owner of the hoard, presumably acquired through the conflict with the Roman Emperor Valens in 369. The Goldhelm catalogue (1994) suggests that the objects could also be viewed as having been gifts made by Roman leaders to allied Germanic princes. Recent mineralogical studies performed on the objects indicate at least three geographically disparate origins for the gold ore itself: the Southern Ural Mountains, Nubia (Sudan), and Persia. An indigenous Dacian origin for the ore has been ruled out. Though Cojocaru (1999) rejects the possibility of Roman imperial coins having been melted down and used for some of the objects, Constantinescu (2003) comes to the opposite conclusion. A comparison of mineralogical composition, smelting and forging techniques, and earlier typological analysis indicates that the gold used to make the inscribed ring, classified as Celto Germanic, is neither as pure as that of the Graeco Roman, nor as alloyed as that found in the Polychrome Germanic objects. These results seem to indicate that at least part of the hoard — including the inscribed ring — was composed of gold ore mined far north of Dacia, and could therefore represent objects that had been in Gothic possession prior to their southward migration (see Wielbark culture, Chernyakhov culture). While this may cast some doubt on the traditional theory regarding a Roman Mediterranean origin for the ring, further research is necessary before the origin of the material used in its manufacture can be identified conclusively.
Жерлеу
Сияқты көптеген табылған заттардай, бұл заттар неге дөңгелек қабірге (барроу) қойылғаны әлі анық емес, бірақ бірнеше мүмкін себептер ұсынылған. Тейлор бұл заттардың табылған сақиналы қабірдің, ықтимал, пұтқа табынушылық ғибадатханасы болғанын және сақталған жазуды талдау негізінде (төменде қараңыз), олар әлі де белсенді пұтқа табынушылықты көрсететін, арналған заттар жиынтығының бөлігі болғанын айтады. Бұл теория көбінесе назардан тыс қалғанмен, кейінгі зерттеулер, әсіресе Лоиенджаның (1997) жұмысы, жиынтықтағы қалған заттардың барлығының "нақты рәсімдік сипатқа" ие екенін көрсетті. Бұл орайда әсіресе (вероятно германдық) құдайлардың бейнеленген сусын құю ыдысы – Патера ерекше назар аударуға лайық. Бұл заттарды Атанариктың жеке қазынасы деп санайтындар алтынды гундардан жасыру үшін көмілгенін болжайды, олар Готикалық Греутунгтерді Қара теңіздің солтүстігінде жеңіп, шамамен 375 жылы Тервингия Дакиясына қарай жылжуды бастады. Дегенмен, алтынның неге көміліп қалғаны белгісіз, өйткені Атанарик Теодосий I-мен (380) жасаған келісім арқасында 381 жылы қайтыс болғанға дейін өз тайпасын Рим билігінің қорғауына алуға мүмкіндік алды. Басқа зерттеушілер бұл қазынаның остгот патшасының қазынасы болғанын ұсынады, ал Русу (1984) Рим армиясындағы гот генералы Гайннасты, ол шамамен 400 жылы гундармен өлтірілгенін нақты айтады. Бұл қазынаның неге көмілгенін түсіндіруге көмектесе алады, бірақ мұндай үлкен және құнды қазынаны жасыру үшін дәл осы сақиналы қабір неге таңдалғанын түсіндіре алмайды.
As with most finds of this type, it remains unclear as to why the objects were placed within the barrow, though several plausible reasons have been proposed. Taylor argues that the ring barrow in which the objects were found was likely the site of a pagan temple, and that, based on an analysis of the surviving inscription (see below), they were part of a votive hoard indicative of a still active paganism. Though this theory has been largely ignored, later research, notably that of Looijenga (1997), has observed that all of the remaining objects in the hoard possess a "definite ceremonial character". Particularly noteworthy in this connection is the Patera, or libation dish, which is decorated with depictions of (probably Germanic) deities. Those in favour of viewing the objects as the personal hoard of Athanaric suggest that the gold was buried in an attempt to hide it from the Huns, who had defeated the Gothic Greuthungi north of the Black Sea and began moving down into Thervingian Dacia around 375. However, it remains unclear why the gold would have remained buried, as Athanaric's treaty with Theodosius I (380) enabled him to bring his tribesmen under the protection of Roman rule prior to his death in 381. Other researchers have suggested that the hoard was that of an Ostrogothic king, with Rusu (1984) specifically identifying Gainnas, a Gothic general in the Roman army who was killed by the Huns around 400, as the owner of the hoard. Although this would help explain why the hoard remained buried, it fails to account for the conspicuous ring barrow having been chosen as the site to hide such a large and valuable treasure.
Күні
Қазынаның жерленген мерзіміне қатысты әртүрлі күндер ұсынылды, көбінесе заттардың өзінің шығу тегі және олардың қалай жерленгені туралы ойларға негізделген, алайда жазу да маңызды рөл атқарды (төменде қараңыз). Тейлор 210-нан 250-ге дейінгі аралықты ұсынады.
Various dates for the burial of the hoard have been proposed, largely derived from considerations regarding the origin of the objects themselves and their manner of burial, though the inscription has also been an important factor (see below). Taylor suggests a range from 210 to 250.
Мағынасы
Жазбаның нақты мағынасы туралы бірлік болмаса да, ғалымдар оның тілінің гот тілінің бір түрі екеніне және оның мақсаты діни болғанына келіседі. Тейлор жазуды нағыз пұтқа табынушылық деп түсіндіреді және сақинаның ғибадатханаға арналған құрбандық болғанын көрсетеді. Ол жерлеу мерзімін (210–250 жылдар) 238 жылы готтар Дунайға келгеннен кейін бірнеше буын ішінде христиандыққа өту процесінің аяқталғаны туралы қабылданған пікірге сүйеніп анықтайды. Готтар арасындағы пұтқа табынушылық 250–300 жылдардағы бастапқы айналу кезеңінен кейін де сақталғанмен, христианға айналған готтар Верака, Батвин (370) және Саббас (372) жергілікті пұтқа табынушы готтардың (соңғы жағдайда Афанарик) қолынан қаза тапқандығы көрсеткендей, келесі жылдары әлсіреп, мұндай сақинаны беру мүмкіндігі азайды. МакЛеод пен Мис (2006), Мис (2004) еңбегіне сүйене отырып, сақинаны мүмкін «ғибадатхана сақинасы» немесе «қасиетті серт сақинасы» ретінде қарастырады, олардың бар екендігі ежелгі скандинавия әдебиетінде және археологиялық жағдайларда пұтқа табыну дәуірінде куәландырылған. Бұдан әрі, олар жазудың готтар арасында «ана құдайға» табынудың бар екенін дәлелдей алатынын айтады, бұл германдық Солтүстіктің басқа аймақтарындағы «ана құдайларға» табынудың жақсы құжатталған көрінісі. МакЛеод пен Мис сондай-ақ «қасиеттілікті» білдіретін ортақ герман тілдерінің терминдерінің (wīh және hailag) пайда болуы гот тіліндегі екі ұғымды ажыратуға көмектесетінін ұсынады, яғни сақина бір немесе бірнеше құдайлармен байланысты болғандықтан ғана емес, өзінің мәнінде де қасиетті саналған.
Despite the lack of consensus regarding the exact import of the inscription, scholars seem to agree that its language is some form of Gothic and that the intent behind it was religious. Taylor interprets the inscription as being clearly pagan in nature and indicative of the existence of a temple to which the ring was a votive offering. He derives his date for the burial (210 to 250) from the fact that the Christianizing of the Goths along the Danube is generally considered to have been almost complete within a few generations after their having arrived there in 238. Though paganism among the Goths did survive the initial conversion phase of 250 to 300 – as the martyring of the converted Christian Goths Wereka, Batwin (370) and Sabbas (372) at the hands of the indigenously pagan Goths (in the latter case Athanaric) shows – it was weakened considerably in the following years, and the likelihood of such a deposit being made would have been greatly diminished. MacLeod and Mees (2006), following Mees (2004), interpret the ring as possibly representing either a "temple ring" or a "sacred oath ring", the existence of which in pagan times is documented in Old Norse literature and archaeological finds. Furthermore, they suggest that the inscription could be proof of the existence of "mother goddess" worship among the Goths – echoing the well documented worship of "mother goddesses" in other parts of the Germanic North. MacLeod and Mees also propose that the appearance of both of the Common Germanic terms denoting "holiness" (wīh and hailag) may help to clarify the distinction between the two concepts in the Gothic language, implying that the ring was considered holy, not only for its being connected to one or more divinities, but also in and of itself.