Кіріспе

Жұлдыздар жолы: Ентерпрайзден Джонатан Арчер – «Жұлдыздар жолы» франшизасындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Ол «Жұлдызды жол: Энтерпрайз» телесериалының басты кейіпкерлерінің бірі, оны Скотт Бакула сомдады. Арчер 2151 жылдан 2161 жылға дейін алғашқы «Энтерпрайз» (NX 01) ғарыш кемесінің командирі болды. Арчер «Жұлдыздық флот» пен Біріккен планеталар федерациясының құрылуында маңызды рөл атқарды, содан кейін 2184 жылдан 2192 жылға дейін Біріккен планеталар федерациясының президенті болды. «Көзімде, қараңғыда» атты эпизодтағы компьютерлік дисплейде көрсетілгендей, тарихшы Джон Гилл Арчерді «22 ғасырдың ең ұлы саяхатшысы» деп атады.

Тарих

Арчер атақты варп-инженер Генри Арчер мен оның әйелі Саллидің ұлы, 2112 жылы 4 тамызда Нью-Йорк штатында дүниеге келді. Ол өзінің ересек өмірінің көп бөлігін осы жерде өткізді, кейіннен өмірінің көп бөлігін Сан-Францискода өткіздім деп айтты. Екінші маусымның "Бірінші ұшу" эпизодында, ол Сан-Францискодағы Жұлдызды флоттың NX бағдарламасында көп жылдар бойы сынақ ұшқышы болып қызмет еткені көрсетіледі. Оның зерттеу арманы бала кезінен бастау алды. Жастық шағында Арчер Американың скауттарынан 26 құрмет белгісімен бірге "Бүркіт" скаут сыйлығын алды. ("Родж Планета" эпизодында айтылған.) Ол су полосының жанкүйері және көбінесе су полосы ойындарын тамашалау арқылы демалады. Арчер вулкандықтарға сенімсіздікпен қарады, оларды адамзаттың прогресін тежеген деп есептеді, әсіресе әкесінің варп-5 жобасына қатысты. Командир ретінде Арчер А.Г. Робинсон, Дювалл және Гарднермен бірге NX варп-сынақтарында сынақ ұшқышы болып қызмет етті. ("Бірінші ұшу" эпизодында айтылған. "Қалта" романында Максвелл Форрест қайтыс болғанда адмирал болған Гарднер осы адам деп есептеледі.) Робинсон сынақ кемесі NX Alpha-ның мүмкіндіктерін шегіне дейін сынап, оның жойылуына себеп болды. Вулкандықтар варп-сынақтарын тоқтатуды ұсынды, Жұлдызды флот оған келісті, Чарльз Такер III (кейін Арчердің бас инженері болып қызмет ететін) араласу қатынастарын түзеткенге дейін, ал Арчер мен Робинсон NX Beta-ны, екінші сынақ кемесін, рұқсатсыз алып, оның дайындығын дәлелдеді. Арчердің қызметтен шеттелуі "Энтерпрайз" құрылысын толығымен тоқтатпады, өйткені бағдарлама алты айлық үзілістен кейін қайта басталды.

1 және 2 маусым

Жұлдыздар арасында саяхаттағанды ұнататын Арчер капитан болудың менеджер және астрономдық қызметтен гөрі ауқымдырақ жауапкершілік екенін түсінеді. Ол квадранттың түкпір-түкпірінен келген түрлермен кездесіп, олар оны және оның экипажын өлтіруге тырысты. Мазариттермен, Ксиндилермен, Толиандармен, Сулибандармен және Клингондармен болған қақтығыстар Арчердің әскери қолбасшыға айналуына ықпал етті. Сонымен қатар, Арчер капитанның міндеттеріне дипломаттық шешімдерді де қабылдау кіретінін біледі. 1 және 2 маусымдарда ол осы рөлге біршама бейімсіз келеді, әсіресе "Ауыруханадағы бір түн" эпизодында оның сүйікті иті Портос шетелдік әлемде өлімге алып келетін ауруға шалдығады. Зерттеулер барысында Арчер Клингондардың жауына айналады. 2152 жылы Клингон империясымен туындаған дау кезінде ол кінәлі деп танылып, Рура Пентеге жер аударылады, тіпті ол тағылған айыптардан кінәсіз болса да және Клингондар оның бұрынғы қызметін мойындаған болатын. Оның қашқаннан кейін Арчердің басына сыйлық қойылып, Клингон империясымен қарым-қатынас шиеленіседі. Бұл кезеңде Арчер Акаали, Андориандар, Аксанар, Сулибандар, Тандарандар, Теллариттер, Толиандар, Ксиндилер және Ромуландықтар сияқты ондаған түрлермен Жердің алғашқы ресми байланысын жасау мүмкіндігіне ие болды.

Уақытша суық соғыс

Бастапқыда үміткер болғанмен, Арчер Энтерпрайздің капитаны ретіндегі алғашқы миссиясына Уақытша суық соғыстың ортасында қатысады. Уақытша суық соғыс "Сынған садақ" атты пилоттық эпизодтың басында басталады. Сол эпизодта көрермендер Сулибандармен және болашақтан келген құпия бір тұлғамен (жай ғана "Болашақ жігіті" деп аталатын) танысады, ол оларға басшылық етеді. Уақытша суық соғыс жалғасқанда, Арчер Дэниелспен де кездеседі, оның мақсаты, көрінетіндей, Арчерді және жалпы Энтерпрайзді қорғау болып табылады. Дэниелс Арчердің Біріккен планеталар федерациясын құруға көмектесетін адам болатынын айтады, ал үшінші маусымда Дэниелстің Уақытша суық соғыс бойында Федерацияны ұсынып тұрғаны анық болады.

3-маусым

Үшінші маусымда ол кеңістіктегі әскери қолбасшы болды. 2153 жылы Ксиндилер Жерге шабуыл жасағаннан кейін Арчер өзгереді. Бұрынғыдай жақсы мінезді капитан болмай, ол енді кінәлілерді іздеп табуға және олармен бетпе-бет кездесуге бекінеді. Арчер Жердің болашағын қамтамасыз ету үшін моральдық тұрғыдан күмәнді, қатыгездік әрекеттерге барады, оның ішінде тұтқынды азаптау, бас инженерді құтқару үшін Такерді клондау және клонды өлтіру, маңызды варп катушкасын ұрлау және бір кеме шетелдіктерді ғарышта қалдыру. Ксиндилерді іздеу миссиясы барысында Арчер мутагенді вирустың әсерінен қысқа мерзімге бойжеткен, жойылған Локе'ек қауымының мүшесіне айналады. Кейіннен ол кеңістік паразиттерімен зарапқа шалдығып, «Энтерпрайз» миссиясы сәтсіз аяқталып, Ксиндилер Жерді жоятын балама уақыт сызығын құрайды (бірақ бұл паразиттердің табиғаты Флокстың Арчерді емдеуі паразиттерді тарихтан мүлдем жоюмен бірге осы уақыт сызығының да жойылуын білдіреді). Дэниелстің көмегімен Арчер, Т'Полмен бірге 2004 жылға саяхаттап, Ксинди рептилиялық биоқаруының таралуына жол бермеуге тырысады. Маусым соңында Ксиндидің суперқаруы жойылғаннан кейін Арчер қаза тапқан деп есептеледі, ол бұрынғы бес Ксинди тайпасының үшеуін адамзатпен болашақтағы қақтығыс туралы хабарлардың жалған екеніне көндірген еді. Бірақ шындығында, ол 1940 жылдардың басында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Энтерпрайз» сияқты, қайтадан өткенге саяхаттайды.

4-маусымы

2154 жылы Арчер үйге оралғаннан кейін вулкандықтардың бір тобына өз планетасындағы зорлықпен үстемдік құрған үкіметке қарсы күресуге көмектеседі. Осы оқиға кезінде ол ұлы вулкандық философ Сурактың катрасын, яғни жан-рухын иеленеді. Кейін катра вулкандық дін қызметкеріне беріледі, ал Арчер ешқандай зиян көрмейді. Бұл вулкандық қоғамның жаңаруына алып келеді және Арчердің заманындағы вулкандықтардың Кірк заманындағы вулкандықтардан неліктен өзгеше болғанын түсіндіреді. Осы процесте Арчер вулкандық сананы біріктіруге қатысқан алғашқы адам болады. Сол кезде ол осы білімін кем дегенде бір рет қолданды: Т'Полға алғашқы сананы біріктіруге көмектесу үшін, доктор Флоксты кім құлатқанын анықтау мақсатында ("Азаматтық" эпизоды). Арчер сондай-ақ алғашқы және мүмкін ең маңызды келісімдердің біріне қатысады, оған телларит елшісі Гралды телларит-андориан келіссөздеріне сүйемелдеуі тапсырылады. Жолда ол және оның экипажы ұзақ жылдардан бері дос/жау/одақтас болған андориандық Шранмен кездеседі. Шранның қалып отырған кезінде ромулдықтар шабуыл жасап, нәзік одақты күйретеді. Осы баталас кезінде телларит Шранның сүйіктісі Таласты өлтіреді, ал Шран оны өлтірген телларитке өлім айқасына шақырып, кек алады. Нәзік бейбітшілік келісімін сақтау үшін Арчер оның орнына бұл сынаққа келіседі, нәтижесінде Шран қабілетсізденеді. Одақ сақталады және жақын арада Біріккен планеталар федерациясына айналады. ("Бабил Бір", "Бірлік", "Айнарлар", "Жындылар", "Терра Прайм", "Бұл саяхаттар").

Тарихтағы орны

Уақыт саяхатшысы Дэниелс Арчердің 2161 жылы Біріккен планеталар федерациясын құруда маңызды рөл атқаратынын айтты. Ол Арчерді қысқа ғана уақытқа болашаққа алып барды, сол жерде Арчер Жердегі Федерация келісімдеріне қол қоюға дайын тұрды, бұл серияның финалында одан әрі дамытылды. Арчердің тағдыры "Көзімде, қараңғы, ІІ бөлім" атты эпизодта ашылды, онда 23-ғасырғы Жұлдыздық Флоттың USS Defiant кемесіндегі компьютерлік ақпарат экраны қысқаша көрінді. Компьютерлік мәліметтерге сәйкес, Арчер отставкаға шыққан кезде Жұлдыздық Флоттың штаб бастығы және адмиралы болған. Кейіннен ол 2165 жылдан 2175 жылға дейін Андорияда елші болып қызмет етті. 2175 жылдан 2183 жылға дейін Арчер Федерация Кеңесінің мүшесі болды, содан кейін сегіз жыл бойы Федерация Президенті қызметін атқарды (2184–2192). Ол сондай-ақ Андория императорлық гвардиясының құрметті мүшесі болды. Тарихшы Джон Гилл Арчерді "22-ғасырдың ең ұлы саяхатшысы" деп атады. Сол компьютерлік дисплейде Арчер планетасы мен Арчер IV ("Yesterday's Enterprise" және "Strange New World" фильмдерінде айтылған) оның құрметіне аталғаны көрсетілді. Жарияланбаған өндірістік суреттер Арчердің 2245 жылы Нью-Йорк штатындағы үйінде тыныш ұйқыда қайтыс болғанын көрсетуге тиіс болды, дәл USS Enterprise (NCC 1701) кемесінің салтанатты тапсыру рәсіміне бір күн бұрын. Дегенмен, бұл тарихи компьютерлік дисплейде бірнеше қателіктер болды, соның ішінде Арчердің "Энтерпрайз" кемесінің капитаны лауазымынан 2160 жылы кеткені көрсетілді. Кейіннен серияда Арчердің командалық қызметі 2161 жылы аяқталғаны анықталды, бұл серияның финалында, "These Are the Voyages" эпизодында көрсетілді. Оның құрметіне кем дегенде үш жұлдыздық кеме аталды: "Жұлдызды жол: Авангард" романындағы "Арчер" класындағы барлаушы кеме және оның жалғасы "Жұлдызды жол: Ізденушілер", "Жұлдызды жол: Немезис" фильмінде айтылған белгісіз кеме және "Жұлдызды жол: Бейтаныс жаңа әлемдер" пилоттық эпизодындағы USS Archer NCC 627. "Жұлдызды жол: Дискавери" сериалындағы Арчер ғарыш айлағы да Джонатан Арчердің құрметіне аталған. 2009 жылғы "Жұлдызды жол" фильмінде Арчер туралы қысқаша айтылады, өйткені Монтгомери Скотт тасымалдау құрылғысы мен "Адмирал Арчердің сүйікті биглісі" қатысқан оқиғадан туындаған жазаны алады. Бұл сөздердің Джонатан Арчердің өзіне қатысты ма, жоқ па деген шатасу туды, себебі бұл оны 141 жасқа толтыратын еді. "Жұлдызды жол" сценарисінің авторы Боб Орси бұл мәселені түсіндіріп, былай деді: "Адмирал Арчер - бәріміз білетін және жақсы көретін Арчерге сілтеме, және иә, ол 100-ден асып кетеді, бұл болашақта ғарышқа саяхат жасайтын адамдардың өмір сүру ұзақтығы (МакКойдың (ДеФорест Келли, 137 жастағы адмиралды ойнайды) "Келесі буын" сериалындағы кейпінен көрінеді)". "Жұлдызды жол: Дискавери" сериалының "Choose Your Pain" эпизодында Арчер 2256 жылдан бастап Жұлдыздық Флоттың ең марапатталған капитандығының бірі ретінде Жұлдыздық Флоттың деректер базасында тізілген. Тізімге Роберт Эйприл, Мэтью Декер, Филиппа Георгиу және Кристофер Пайк та кірді.

Портос

Портос – Арчердің иті. Ағылшын бигльдерінің бір туысынан туған төрт еркектің бірі – Портос және оның бауырлары Атос, Арамис және д’Артаньян Александр Дюманың «Үш мылтықшы» романының кейіпкерлерінің құрметіне аталған. Ол Арчердің алты апталық шағынан бері адал серігі болды және Арчердің «Энтерпрайз» кемесінің капитаны ретіндегі 10 жылдық қызметі бойында солай болды. Бірінші маусымда Портостың рөлін Прада есімді еркек бигль сомдады. Кейін оны Бризи және Винди есімді тағы екі әйел бигль ойнады, бірақ Портостың кейіпкері еркек болып қалды. Арчер кейде Портосты доктор Флокстың қамқорлығына қалдыратын, ол қатысуға мүмкіндік таппаған немесе алыс болған кезде. Арчер Портосқа қатты қамқорлық жасайды. Трейвис Мейвезер Арчердің телепортаторды өзі үшін де, әсіресе иті үшін де пайдаланбайтынын айтады. «Ауруханадағы бір түнде» эпизодында Портос Кретасса планетасында өлімге әкелетін патогенге ұқсас нәрсеге шалдығып, жартылай өлді, бірақ Флокстың хамелеон сияқты жаратылыстан безді транспланттауы арқасында құтқарылды. «Ұқсастық» эпизодында Арчер «Ол қандай-да бір айла-шарғы жасауға қабілетті ме?» деген сұраққа жауап ретінде: «Мен оған ештеңе үйреткен жоқпын, көбінесе ол жеп, ұйықтап, әкелмейді» деді. Сондай-ақ ол «Портосқа кешкі астан артық ештеңе ұнамайды» деп қосты. Портос – «Жұлдыз жолы» сериясында көрсетілген алғашқы үй жануарларының бірі болмаса да (Датаның «Жұлдыз жолы: Келесі буын» сериясында Спот есімді мысығы болған, ал капитан Жан-Люк Пикардтың Ливингстон есімді арыстан балығы болған), Портос серияда тұрақты түрде қатысып, тіпті эпизодтың негізгі тақырыбына айналған алғашқы үй жануары болып ерекшеленеді. «Көзіңдегі қараңғылықта» көрсетілген Айна ғаламында Портос – ротвейлер. Startrek.com сайтындағы эпизодтың подкастында, Айна Портосының рөлін сомдаған ит, тұрақты Портосты сомдаған итке қарағанда, одан да «сәби» ретінде танымал болды. Эпизодтың сценарийшісі Майк Сассман бұл жануарды «Мен кездестірген ең мейірімді ит» деп атады. «Иелену» эпизодында Портосты экипаждың қалған бөлігі әрекетке қабілетсіз болған кезде ференгилік қарақшылар тобы тексерді, бірақ шетелдіктердің әмбебап аудармашысы оның қауғанын түсіндіре алмады. Қарақшылар иттің не екенін білмеді, тіпті ол тамақ болуы мүмкін деп те болжады. Содан кейін оны зоопарққа сатуға шешім қабылдады. Бреннон Браганың жүрегі жақын туысының Портос есімді иті болған, ол бұл аттың итке өте қолайлы екенін ойлап, Арчердің иті үшін шабыт көзіне айналдырды.

Айналы әлем

Айналы әлемде Джонатан Арчер – "Энтерпрайз" ЖКС-нің бірінші офицері, командир шенімен. Бұл әлемде ол капитан Максимилиан Форресттің басшылығында қызмет етті, адмирал Максвелл Форресттің балама нұсқасы. Форрест пен Арчер жақын дос болған "қалыпты" Трек ғаламынан өзгеше, кейіпкерлердің айна нұсқалары мүлдем жақсы тіл табыспады. Терра Империясының көптеген кейіпкерлері сияқты, айна Арчер де опасыз, айлакер және сыбайлас болды. Ол Форрестке қарсы бүлік ұйымдастырып, "Энтерпрайзды" басып алды. Бірақ Т'Пол және басқа вулкандықтардың көмегімен Форрест босатылып, кемені қайтарып алды. Арчер басылды, бірақ кеменің бағытын өзгертуге болмайтындай етіп, навигациялық басқаруын құлыптап қойды. Оның бүлік себебі басқа өлшемнен келген кеме туралы ақпарат алғаннан кейін анықталды. Кеменің бағытын өзгерту мүмкін болмағандықтан және Жұлдыздық Флот Арчердің білгендеріне қызығушылық танытқандықтан, Форрестке тергеу жүргізу бұйрығы берілді, сондай-ақ Арчер Агония кабинасында он сағат жазаланды, бұл командирге босатылғаннан кейін тазалануға және штаб жиналысына дайындалуға бір сағат берді. Олар "қалыпты" ғаламның болашағынан 100 жыл бұрынғы Жұлдыздық Флоттың кемесі – АҚШ "Дефайентін" тапты. Арчер команданы жетектеп, "Дефайентті" басып алды, ал "Энтерпрайзды" толиандықтар жойды. Ол және оның командасы, сондай-ақ "Энтерпрайзден" аман қалғандар "Дефайенттің" басқа өлшемнен ғана емес, болашақтан келгенін және балама өлшемде Терра Империясы болмағандығын анықтады. Империяға қарсы бүлікті сәтті басып тастағаннан кейін Арчер болашақ кемемен Жерге жетуге тырысты, онда ол өзін император деп жариялауды жоспарлады. Бірақ оған мүмкіндік берілмей, оның әлемнің Хоши Сатосы оны улап өлтірді, кемені иеленді және Терра тағын өзіне алды.

Қабылдау

2019 жылы Vulture журналы Арчер капитанын қабілеті мен басқару стилінің үйлесімі бойынша таңдау критерийлеріне сәйкес, «Жұлдызды жол» капитандарының арасында 8-орынға қойды. Олар Арчердің зерттеулерге қызығушылық танытатынын, сонымен қатар салқынқандылығын және достарымен, үй жануарымен уақыт өткізуді ұнататынын атап өтеді. The Washington Post Арчерді «Жұлдызды жол» сериясының ең жақсы жетінші капитаны деп бағалады. Screen Rant Арчерді төртінші үздік капитан деп санады, ол өзі көмектескен институттардың артықшылығынсыз ғарыш кеңістігін зерттеуге тура келгенін және ол қиындықтарды жеңуге қабілетті екенін айтты. CBR журналы Арчерді 2018 жылы Жұлдызды флоттың ең жақсы 5-мүшесі деп атады, ол Spock (#6) және капитан Джейнвей (#4) арасында болды. 2018 жылы The Wrap Арчерді «Жұлдызды жол» сериясының барлық басты кейіпкерлерінің арасында 29-орынға қойды. 2016 жылы Wired журналы капитан Арчерді «Жұлдызды жол» ғылыми-фантастикалық әлеміндегі Жұлдызды флоттың ең маңызды 9-кейіпкері деп атады.