Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ибадан билеушісі, Нигерия (1882–1964)
Ruler of Ibadan, Nigeria (1882–1964)
Оба Сэр Исаак Бабалола Акинеле, КБЭ (18 сәуір 1882 – 30 мамыр 1964) – Ибаданның алғашқы білімді Олубаданы (мұрагерлік емес дәстүрлі билеушісі) және таққа отырған екінші христиан.
Oba
Sir Isaac Babalola Akinyele, KBE (18 April 1882 – 30 May 1964) was the first educated Olubadan (non hereditary traditional ruler) of Ibadan, and the second Christian to ascend the throne.
Отбасы
Болуде, Ибаданның көптеген соғыс науқандарындағы Ибадан сарбазы және Ибадан әскери билігі жылдарында танымал йоруба дәстүрлі дінін ұстанған емші, оның үлкен ұлы Жосия Акинеле болды. Жосия 1851 жылы Ибаданға христиан дінін алғаш рет әкелген Шіркеу Миссионерлік Қоғамының (CMS) неміс жетекшісі Дэвид Хиндерер және оның алты миссионер тобының ықпалымен христиан дініне алғаш кіргендердің бірі болды. Жосия Акинеле 1870 жылы Кукомидің қызы Абигейл Лапеноны екінші әйелі етіп алды. Кукоми де Ибаданның күшті, бұрынғы дінге сенген сарбазы болған, бірақ Хиндерердің арқасында христиан дініне көшкен. 1875 жылы ол өзінің тұңғыш ұлын, Ибаданның алғашқы англикандық епархиялық епископы Александр Бабатунде Акинелені дүниеге әкелді. Бірнеше жыл өткен соң, 18 сәуірде 1882 жылы екінші ұлы Исаак Бабалола Акинеле дүниеге келді.
Bolude, an Ibadan warrior during the many war campaigns of the Ibadan and herbalist who practiced the traditional Yoruba religion of repute in the years of Ibadan militocracy, had Josiah Akinyele as his first son. Josiah was one of the early converts under the auspices of David Hinderer, the German leader of the Church Mission Society (CMS) and his team of six missionaries that first brought Christianity to Ibadan in 1851. Josiah Akinyele took Abigail Lapeno, the daughter of Kukomi, another powerful Ibadan pagan warrior, who also was converted to Christianity through Hinderer; as his second wife in 1870. In 1875, she gave birth to her first son; Alexander Babatunde Akinyele, the first Anglican Diocesan Bishop of Ibadan. Several years later on 18 April 1882, she gave birth to the second son, Isaac Babalola Akinyele.
Мемлекеттік қызмет
Ол ағасының жолымен келіп, оқуда да көзге түсті. Акинеле ағайындыларының мысалымен, Ибадан халқы білім мәселесіне бұрынғыдан да жауапкершілікпен қарасты, сондықтан 1910 жылы билеуші жарлық шығарды: ол әрбір отбасы кем дегенде бір баласын мектепке жіберуі тиіс, әйтпесе бес фунт айып төлеуге міндеттелді. 1893 жылғы Британдық бейбіт келісімінен бастап, Ибадан азаматтық өмірге бейімделді, бұл 1890 жылдардың басында CMS енгізген какао өсіруге және басқа да ауыл шаруашылығы мен бизнес салаларына мүмкіндік берді. Айзек Акинеле біраз уақыт мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, сол кезде нигериялықтарға ғана шектелген төменгі шендегі қызметке қабылданып, 1903 жылы Ибадан аудандық кеңесінің кеден инспекторы болды. Ол шендік сатыдан өсті, кейіннен жергілікті соттың бас судьясы болды. Ол сонымен қатар өте табысты кәсіпкер болды; Ибадан және оның төңірегінде какао плантацияларын құрды.
He followed in his brother's footsteps and excelled academically. With the example of the Akinyele brothers, Ibadan people started to take the issue of the education seriously to the extent that in 1910, a proclamation was made by the ruler; that made it compulsory for every household to send at least one child to school or pay a fine of five pounds. Since the Pax Britannica of 1893, the Ibadan had started to settle down to civil life occasioning cocoa farming; introduced by the CMS around 1890, and other agricultural and business enterprises. Isaac Akinyele worked for a time as a civil servant, entering government services in the junior ranks to which Nigerians were confined in those days, becoming a customs inspector for the Ibadan District Council in 1903. He rose through the ranks, later becoming chief judge of the native court. He was also a very successful entrepreneur; establishing cocoa plantations throughout Ibadan and its environs.
Жұмыс, ғибадат және куәлік
Ол саяси тұрғыдан сезімтал болған, Ибаданның басшылары мен саяси ортасында танымал болды. 1914 жылы ол әкесімен бірге Egbe Agba O'Tan ұйымына қосылды, бұл өз тайпасының мүддесі үшін күрескен білімді йоруба элитасының мүшелерінен құралған, 19 ғасырдағы маңызды бірлестік. Бұл Egbé Ọmọ Odùduwà ұйымының йоруба қоғамындағы алғашқы үлгісі және Ибадан жағдайында Ибадан Прогрессивтік Одағының (IPU) негісі болды. Оның әкесі Александр Акинеле IPU-ның алғашқы демеушісі болды, ал оның бейбітшілікке құштарлығы Одақтың йоруба жеріндегі ең келісімді деп саналатын, Олубаданның (мұрагерлік емес дәстүрлі билеуші) тегін анықтау жоспарын жасауға ықпал етті. 1924 жылға дейін Исаак Акинеле шыншыл Англикан шіркеуінің жатағы болды. Ол өте діндар адам болды және діни сенімдерді жергілікті мәдениетке бейімдеуді жақтады, себебі ол мәдени тамырларын ескермейтін дін, жазықша халық үшін жат дін болып қабылданады деп ойлады. Осы қағидаларының нәтижесінде ол негізгі православиелік шіркеуден бөлініп, "Иман шатыры" (Faith Tabernacle) ұйымына қосылды, ол Нигериядағы алғашқы Aladura Пятидесятник шіркеуі – Христос Апостолдық шіркеуінің алғашқы үлгісі болды. Ол осы шіркеудің алғашқы президенті болды. Осы оқиға Пятидесятничествоның қалыптасуына бастап, қазіргі Нигерияда кең тарады. 1933 жылы Исаак Акинеле Ибадан жергілікті билігінің кеңесшісі болды. 1935 жылы ол Ибадан Олое дәрежесіне ие болды, және ол осы лауазымды христиандық көзқараспен қарады. Мысалы, ол Балугун болып тағайындалғанда, бұл қаланың ең жоғары лауазымдарының бірі, ол шамамен еуропалық герцог дәрежесімен теңестіріледі, және апта сайын қой қанымен майланатын рәсімдік таяқ ұстауды талап етеді. Бұл рәсімді орындамаған адам дәстүрді сыйламағандықтан өлімге кесіледі деп сендірілді. Исаак Акинеле христиандық таяқ жасатып, үстіне крест орнатты, оны шіркеу мүшелері дұға мен оразамен киелендірді. 1948 жылы Ұлыбритания королі мен Нигериядағы үкіметі оны Британ империясының офицері атағына ие етті. 1955 жылдың 17 ақпанында ол Ибаданның Олубадан (мұрагерлік емес дәстүрлі билеушісі) атанды. Кейбір адамдар қарсылық білдірсе де, оның Isese дінін толығымен қабылдамауына байланысты, ол көпшілік дауыспен сайланды. 1956 жылы Ұлыбританияның Елизавета II-сі Нигерияға мемлекеттік сапар жасаған кезде ол KBE орденімен марапатталды.
He was politically sensitive, gaining fame in the chieftaincy and political milieu of Ibadan. In 1914, he and his brother joined the Egbe Agba O'Tan, a frontline nineteenth century association of members of the educated Yorùbá elite committed to fighting the cause of their tribe, clearly a precursor of the Egbé Ọmọ Odùduwà in the Yoruba social environment, and of the Ibadan Progressive Union in the Ibadan context. His brother Alexander Akinyele, was the first patron of IPU, and it was his peace loving nature that influenced the Union in devising an easy, peaceful and non divisive Olubadan (non hereditary traditional ruler) succession plan regarded as the most non contentious in Yorubaland. Prior to 1924, Isaac Akinyele was a devout Anglican layman. He was a very religious man and was a great adherent of contextualisation and acculturisation of religious beliefs, because he held the view that religion without respect to cultural roots; would perpetually be seen as alien religion by the pagan citizenry. It was an extension of these strong views that made him break away from the main orthodox brand to join the Faith Tabernacle; the precursor of the Christ Apostolic Church, the first Aladura Pentecostal Church in Nigeria. He became the first President of that Church. This started the emergence of Pentecostalism; which has gained tremendous grounds in contemporary Nigeria. By 1933, Isaac Akinyele had become a councillor of the Ibadan Native Authority. He became an Ibadan Oloye in 1935, a position which he always approached in a Christian way. For example, when he was appointed Balogun, one of the city's highest positions which corresponds roughly with the European Duke and which entails the holding of a ceremonial staff of office which is to be anointed weekly with sheep's blood. Failure to do so was believed to bring death upon the disdainer of the tradition. Isaac Akinyele had a Christian staff made, with a cross affixed on top, dedicated by church members with prayer and fasting. In 1948, he was honoured by the King of the United Kingdom and his Government in Nigeria, becoming an Officer of the Order of the British Empire. On 17 February 1955, he became the Olubadan (non hereditary traditional ruler) of Ibadan. Although some objected, because of his total rejection of the Isese religion, he was chosen by an overwhelming majority. He was subsequently knighted as a KBE from Elizabeth II of the United Kingdom in 1956 during her state visit to Nigeria.
Қуыру
1962 жылы Акинеленің билігі Нигерияның Батыс аймағындағы қалыпты емес саяси дамудың құрбаны болды. Бұл, «Action Group» партиясының басшысы, бас Обафеми Аволово мен оның орынбасары және Батыс аймағының премьер-министрі, бас Сэмюэл Ладоке Акинтола арасындағы қақтығысты күшейтті. Бұл қақтығыс Аволовоны қолдаған Алхажи Адегбенроның Иле-Ифе әкімі, сэр Титус Адереми тағайындауымен аяқталды. Жаңа премьер-министр үкіметін сенімсіздік дауысына ұсынған кезде заң шығарушылар үйінде дүркіреп, тәртіпсіздік туды. Содан кейін, парламент мүшелері мен олардың жақтастары арасындағы зорлық-зомбылықтың күшеюіне байланысты аймақта төтенше жағдай жарияланды. Үкімет тоқтатылып, доктор Мосе А. Мажекодунми Батыс аймағының жеке басқарушысы болып тағайындалды. Саяси дағдарыс бойында Айзек Акинеле бейтараптығын сақтап, Ибадан қаласында өткен бірнеше бейбітшілік жобаларына өз көмегін ұсынды. Ол бар болғаны он жыл билік еткенімен, есімдері тарихқа енді. Ол 1965 жылдың мамыр айында қайтыс болды.
In 1962, Akinyele's rule was soon engulfed in the turbulent political development in Western Region, Nigeria, the result of which was a growing rift in the Action Group between its leader, chief Obafemi Awolowo, and his deputy and premier of the Western Region, chief Samuel Ladoke Akintola. This came to an end when Alhaji Adegbenro, Chief Awolowo's supporter was appointed Premier by Governor Sir Titus Aderemi, the Oòni of Ilé Ifẹ. Mayhem broke out in the House of Assembly as the new Premier was presenting his government for a vote of confidence. Following the subsequent outbreak of violence both among the parliamentarians in the assembly and among their supporters outside, the region was placed under a state of emergency. The government was suspended and Dr. Moses A. Majekodunmi was appointed sole administrator of the Western region. Throughout the entire political crisis, Isaac Akinyele remained aloof, placing himself at the disposal of any peace initiative for which Ibadan was a venue on several occasions. He ruled for only ten years but left an enduring legacy. He died in May 1965.