Кіріспе

Жалпы қару компоненті. Археологиялық терминологияда, снаряд ұшы – найза, жебе немесе оқ сияқты лақтырылатын немесе шығарылатын қаруға бекітілетін зат. Сондықтан олар қолға ұсталатын қарулардан, мысалы, пышақтардан, найзалардан, балталардан, балғалардан және соқалардан ерекшеленеді. Тас құралдар, оның ішінде снаряд ұштары, көбінесе жоғалып кетеді немесе тасталады, әсіресе археологиялық қазбаларда олардың саны көп кездеседі. Олар адамзат тарихына, соның ішінде ежелгі заманғы саудаға қатысты маңызды мәліметтер береді. Дайындалу жолы литографиялық талдау арқылы анықталған снаряд ұшының ерекше түрі, археологиялық өнеркәсіпті немесе мәдениетті анықтаудағы маңызды диагностикалық белгі болып табылады. Ғылыми әдістер арқасында түрлі аймақтарда тас құралдар жасау үшін қолданылған тау жыныстары мен минералдардың нақты түрлерін олардың бастапқы көздеріне дейін анықтауға болады. Тас материалынан басқа, снаряд ұштары өңделген ағаштан, сүйектен, мүйізден, қасқа мүйізден немесе піл сүйегінен де жасалған; мұндай заттар Американда сирек кездеседі. Металлургия дамыған аймақтарда снаряд ұштары мыс, қола немесе темірден жасала бастады, бірақ бұл өзгеріс бірден болған жоқ. Солтүстік Америкада кейбір кейінгі тарихи снаряд ұштары Көлі Супериор аймағында және басқа жерлерде табылған мыстан жасалған.

Солтүстік Америка тарихы

Көптеген түрлі тарихи жебе ұштары, қысқа найза ұштары, сүңгі ұштары және найза ұштары табылды. Солтүстік Америкада ұштар жасау үшін херт, обсидиан, кварцит, кварц және көптеген басқа тау жыныстары мен минералдар жиі қолданылған. Солтүстік Америкада табылған ең көне қысқа найза ұштарының шамамен 13 000 жыл бұрынғы, палеоиндия кезеңіне жатады деп есептелген, бірақ жақындағы дәлелдер Солтүстік Америкадағы қысқа найза ұштары 15 500 жылға дейін сона алатынын көрсетеді. Палеоиндиялық кезеңнің белгілі түрлеріне Кловис, Фолсом және Далтон ұштары жатады.

Түрлері

Оқ ұштары екі негізгі түрге бөлінеді: алжапқыш немесе найза ұштары және жебе ұштары. Ірі ұштар алжапқыш найзаларын, алжапқыштарды және найзаларды ұштарына бекіту үшін қолданылған. Жебе ұштары алжапқыш ұштарына қарағанда кішірек және жеңіл, олар жебелерді ұштарына бекітуге арналған. Жебе ұшын ірі снарядтағы ұштан қалай ажырату мәселесі оңай емес. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, ең сенімді көрсеткіш – сағананың енімен байланысты деп есептелетін бекіту аймағының ені. Баламалы тәсіл – жебе ұштарын олардың қажетті түрде кішірек мөлшерімен (салмағы, ұзындығы, қалыңдығы) ажырату. Оқ ұштары пішін мен стиль тұрғысынан әртүрлі, және олар хронологиялық кезеңдерге, мәдени ерекшеліктерге және арналған мақсатына қарай өзгереді. Оқ ұштарының типологиялық зерттеулері жылдар өте келе күрделене түсті. Мысалы, Грегори Перино 1950 жылдардың соңында оқ ұштарының типологиясын жүйелі зерттеуді бастады. Роберт Беллмен бірлесіп жұмыс істеп, сол кездегі белгілі ұш түрлерін сипаттайтын төрт томдық жинақ жариялады. Перино бірнеше жылдан кейін "Солтүстік Америка үндістерінің таңдамалы дайындықтары, ұштары және пышақтары" атты үш томдық зерттеуімен жалғастырды. Солтүстік Америка оқ ұштарының типологиялық зерттеулерінің тағы бір жинағын Ноэль Джастис жасады.