Кіріспе

Кеңес Қызыл Армиясының әскери құрамасы
Ресей империясының әскери құрамасы

Солтүстік-Батыс майданы (орысша: Северо-Западный фронт) – Қысқы соғыс және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қызыл Армияның әскери құрамасы. Қысқы соғыс кезінде 7-ші және 13-ші армиялармен бірге әрекет етті. 1941 жылдың 22 маусымында, Шығыс майданының бірінші күні Балтық арнайы әскери округінің негізінде қайта құрылды. 22 маусымда майдан 8-ші, 11-ші және 27-ші армиялардан, сондай-ақ 5-ші әуе десант корпусынан және 65-ші атқыштар корпусы штабынан тұрды.

Қысқы соғыс

Ленинград әскери округінің құрамы.

1941 жыл

1941 жылдың жазында генерал-полковник Федор Исодорович Кузнецовтың басқаруындағы майданның барлық құрамалары Балтық республикаларында және Ленинградтың жақын маңында, сондай-ақ қалаға жататын бағыттарда ауыр шайқастарға қатысты. Соғыстың алғашқы 18 күнінде әскерлер Ресейге 450 шақырымнан астам қашықтыққа шегінді. 14 шілдеде Кеңес Одағының 11-ші армиясы Утогрош және Дно аудандарынан Ситня және Солцыға сәтті қарсы шабуыл жасады, нәтижесінде неміс әскерлері (әсіресе 8-ші танкілік дивизиясы) ауыр шығынға ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды. Кеңес әскерлері 16 шілдеде Солцыны басып алды, ал немістердің Ленинград және Новгородқа жасаған шабуылы біраз уақытқа тоқтатылды. Бұл шабуыл Кеңес әскерлерінің рухын көтеріп, жағдайды жақсартты. Бірақ неміс әскерлері қайта топтасып, күшін жинады, 12 тамызда қайтадан шабуылға көшіп, 19 тамызда алынған Новгородқа бағыт алды. Старая Руссадағы шайқас шілде айында басталды, ал тамызда қаланың көшелерінде 11-ші армияның шегінуінен кейін 9 тамызда қала басып алынды. 34-ші, 27-ші және 11-ші армиялардың Кеңес әскерлері қарсы шабуылға шығып, 12 тамызда Старая Руссаның шетіне жақындады, бірақ толыққанды шаршағандықтан жетістіктерін сақтап қала алмады. Күзде Солтүстік-Батыс майданы Мәскеу және Ленинград бағыттарындағы әскери қимылдардың өте маңызды нүктесіне айналды, стратегиялық маңызы бар Валдай төбелерін қорғады, одан неміс әскерлерінің Орталық топтық армиясының сол жақ фланкіне қауіп тууы мүмкін еді. Кеңес әскерлері Ильмен және Селигер көлдері арасында терең қорғанысқа орналасты. Олар немістерді Ленинград пен Мәскеуді байланыстыратын Валдай төбелеріне және Бологое теміржол станциясына жақындатпады. Кейін 1941 жылы Ильмен көлінен Ладога көліне дейінгі аймақты қорғау үшін Волхов майданы құрылды. Солтүстік-Батыс майданының басты міндеті 880 күнге созылған шайқаста Старая Руссаның коммуникациялық орталығын қайтарып алу болды. Осы мақсатта екі стратегиялық және тұрақты әскери операциялар жүргізілді, бірақ олар сәтсіз аяқталып, көп шығынға әкелді.

1942 жыл

1942 жылы фронт Деманск қалтасына (Festung Demjansk немесе Kessel von Demjansk; Демя́нский котёл) қатысты. Бұл атау Қызыл Армияның Демянск (Демьянск) маңында неміс әскерлерін қоршауын білдіреді. Бұл операцияның мақсаты – неміс Демянск бекінісі мен неміс 16-армиясының байланыс жолын құрайтын Стара Русса темір жолы арасындағы байланысты үзу болатын. Бірақ, орманды, батпақты және қарлы қиын жағдайға байланысты, фронттың алғашқы қимылы қарсылыққа ұшырап, шамалы ғана табысқа жетті. 1942 жылдың 8 қаңтарында жаңа Ржев-Вязма стратегиялық шабуыл операциясы басталды, ол бұрынғы фронт жоспарларын Торопец-Холм шабуыл операциясына (9 қаңтар 1942 – 6 ақпан 1942) енгізді. Бұл операция Демянск шабуыл операциясының (7 қаңтар 1942 – 20 мамыр 1942) солтүстік шұңқырының екінші кезеңін бастап, оңтүстік жағынан шабуыл жасады. Соның нәтижесінде 1941-1942 жылдардың қысында неміс 16-армиясының (генерал Эрнст Буш) II армия корпусы мен X армия корпусының (генерал-артиллерия Кристиан Хансен) бір бөлігі қоршауға түсті. Қоршауда 12-ші, 30-шы, 32-ші, 123-ші және 290-шы жаяу әскер дивизиялары, сондай-ақ СС дивизиясы «Тотенкопф» болды. Одан бөлек, RAD, полиция, «Тодт» ұйымы және басқа да көмекші бөлімдер де қоршауға түсіп, шайқаста көмектесті. Барлығы шамамен 90 000 неміс әскері және 10 000-ға жуық көмекші күштер қалтаға қамалды. Олардың басшысы – II армия корпусының командирі, генерал-лейтенант Уолтер Граф фон Брокдорф Ахелефельдт болды.

Солтүстік-батыс майданның шабуылдары

Солтүстік-батыс майданға жасалған шабуыл 16-шы армияның солтүстік флангін толығымен қоршауға бағытталған, оның ішінде II армия корпусы шағын бөлігі ғана болды, ал советтік басшылығы осы жетістіктен кейін де майданды қоздыруға мүкіндік іздеді. Бірінші соққыны 11-ші армия, 1-ші шок армиясы және Жоғары Бас Қолбасшылықтың (Ставка) қорынан операция үшін жіберілген 1-ші және 2-ші гвардиялық атқыштар корпустары жасады. Екінші соққы 12 ақпанда Калинин майданының 3-ші және 4-ші шок армиялары жасады, сонымен қатар 34-ші армияның (Кеңес Одағы) ілгерілеуін қолдау үшін екі әуе десанттық бригаданы енгізу арқылы қоршаудағы неміс күштеріне тікелей шабуыл жасау жоспарланған. Бірақ қиын жер бедері мен нашар ауа райы салдарынан советтік шабуыл әлсіреп, майдан тез арада тоқтады. Солтүстік-батыс майданы қалтадан құтылуға үмітсіздікпен қарады және қыс және көктем айларында Рамушево ауылы арқылы Демян мен Срара Руссаны байланыстырған "Рамушево дәлізіне" бірнеше шабуылдар жасады, бірақ олар қайта-қайта тойтарылды. Барлығы 5 советтік армиясы 18 жаяу әскер дивизиясы мен үш бригададан тұрды, олар 4 ай бойы соғысқа тартылды. Алайда, мамыр айының соңында Ставка майдан секторындағы жағдайды қайта қарастырып, жазда жаңа неміс шабуылы күтілетін Мәскеу секторына көңіл аударуға шешім қабылдады.

1943 жыл

Старая Русса аймағындағы жерді қайтарып алуға жасалған ең сәтті әрекеттердің бірі генерал Павел Курочкин басқарған Торопец-Холм операциясы болды. Тек Сталинградтағы жеңілістен кейін Қызыл Армия 1943 жылдың 12-26 ақпаны аралығында "Полярлық жұлдыз" операциясын жүргізіп, аймақтағы 302 елді мекенді қайтарып алды. 1943 жылдың 19 қарашасында Солтүстік-Батыс майданы 2-ші Балтық майданы деп қайта аталды. Солтүстік-Батыс майданының барлық қазасы 2 миллионнан астам адамды құрады.