Spilimbergo: Тарихы мен мозаика мектебі

Кіріспе

Спилимберго (Spengenberg; немесе Spilinberc) – Италияның Фриули Венеция Джулия аймағындағы Порденоне аймақтық децентрализациялық бірлігінде орналасқан, 11 961 тұрғыны бар коммуна (муниципалитет). Қала Талььяменто өзенінің оң жағында жатыр. Спилимберго 1922 жылы құрылған және бүкіл әлемнен студенттерді қабылдайтын Фриули мозаика мектебінің (Scuola Mosaicisti del Friuli) туған жері ретінде белгілі.

Тарих

Спилимберго тарихы 11 ғасырға дейін барып жетеді, сол кезде Спенгенберг графы Каринтиядан келіп, Аквилея епископының вассалдары ретінде осы аймаққа қоныстанды. Қаланың аты "Спенгенберг қамалы" деген мағына беретін *castrum de Spengenberg* сөзінен шыққан. Дегенмен, адамдар бұл жерде бұрыннан қоныстанған. Градиска ауданында кастельердің қалдықтары табылды, олардың рим дәуіріне дейін соққандығы болжанып отыр. Бұл жерде Тальяменто өзенінен өтіп, Сачиледен Германияға дейінгі жол болған. Спенгенберг қоныстанғаннан кейінгі ғасырларда Спилимберго әскери бекініс және сауда орталығы ретінде дамыды. Ломбардтар, тоскандықтар және еврейлер сияқты көптеген "сырттан келгендердің" келуі халық санының және қаланың өсуіне ықпал етті. 1284 жылы граф Вальтерпертольдо II-нің тапсырмасымен Фриули-Венеция-Джулия аймағындағы ең көрнекті романдық-готикалық ескерткіштердің бірі саналатын Санта-Мария-Маджоре Арципретальді соборының құрылысы басталды. Осы кезеңдегі маңызды ғимараттардың ішінде *palazzo del Daziario* (баж салығы сарайы), *casa del Capitano* (капитан үйі) және *la Loggia* (қазіргі қала әкімшілігі орналасқан ғимарат) бар. 1326 жылы Брегония және Бартоломео графтарының арқасында Спилимбергоның сот билігі өзінің заң шығару органына – Спилимберго жерінің статутына (*Statuto della Terra di Spilimbergo*) ие болды. 1420 жылы қала Патрия-дель-Фриули сияқты, Венеция Республикасының құрамына кірді. Камбрей лигасының соғысы аймаққа ерекше зиян келтірді, оны императорлық (Струмиери) және венециялық (Замберлани) топтары арасындағы қақтығыстың орталығына айналдырды. Осы қиындықтарға қарамастан, Спилимберго келесі жылдары экономикалық өркендеуді жалғастырды, бұл оның мәдени өміріне де оң әсер етті. Осы кезеңде қамал жаңадан салынды, Ренессанс стилінде қайта жаңартылды, ал Джованни Антонио Пилакорте, Ил Порденоне, Помпонио Амальтео, Гаспаро Нарвеса және Ирен ди Спилимберго сияқты белгілі суретшілер көптеген өнер туындыларын жасады. Әдебиет саласында Джан Доменико Канцианини, Евсебио Стелла және Бернардино Партенио есімдері көзге түсті, соңғысы латын, грек және еврей тілдерін зерттеуге арналған академияны құрды. Бальзаро, Монако, Стелла, Чистернини, Фаннио және Санторини сияқты белсенді буржуазиялық отбасылардың да үлесі айтарлық.

Spilimbergo's history begins around the 11th century, when the Spengenberg counts arrived from Carinthia and settled down in the area, acting as the vassals of the bishop of Aquileia. The name of the town derives from the castrum de Spengenberg ("castle of the Spengenberg"). However, human settlement had already been present for a long time. In the frazione of Gradisca, various remains of a castelliere have been discovered, and they are speculated to date back to the Roman era. Here there existed a road that crossed the Tagliamento river and stretched from Sacile to Germany. In the centuries following the settlement of the Spengenberg, Spilimbergo developed both as a military stronghold and as the centre of a commercial network. Thanks to the arrival of many "foreigners", such as Lombard, Tuscan, and Jewish people, there had been a considerable demographic and urban growth. Following the instructions by count Walterpertoldo II, in 1284 the construction of the Duomo Arcipretale di Santa Maria Maggiore began, which is considered one of the finest romanesque gothic monuments from the Friuli Venezia Giulia region. Other important buildings from the same period are il palazzo del Daziario (the palace of the Tolls), la casa del Capitano (the house of the Captain), and la Loggia (where the town hall is currently located). In 1326, thanks to the counts Bregonia and Bartolomeo, Spilimbergo's jurisdiction obtained its own legislative body, the Statute of the Land of Spilimbergo (Statuto della Terra di Spilimbergo). In 1420 the town passed onto the Republic of Venice, following the same fate as the Patria del Friuli. The War of the League of Cambrai struck the region particularly, turning it into the centre of the conflict between the pro imperial (Strumieri) and the pro venetian factions (Zamberlani). Despite everything, Spilimbergo in the following years carried on with its period of economic prosperity, which had an impact on its cultural plane too. During this period the castle was rebuilt in the style of the Renaissance, and various works of art were created by renowned artists such as Giovanni Antonio Pilacorte, Il Pordenone, Pomponio Amalteo, Gasparo Narvesa, and Irene di Spilimbergo. In the literary field Gian Domenico Cancianini, Eusebio Stella, and Bernardino Partenio stood out, with the latter being the founder of an academy for the study of the Latin, Greek and Hebrew languages. The contribution by some active bourgeois families — like the Balzaro, the Monaco, the Stella, the Cisternini, the Fannio, and the Santorini — is also noteworthy.