Кіріспе

АҚШ полициясы күдіктілерге олардың қамауда болғандағы құқықтары туралы хабарлайды. АҚШ-та Миранда ескертуі – полиция күдіктілерін қамауда (немесе қамауда тергеу кезінде) олардың үндемеу құқығына және өзін-өзі айыптаудан қорғану құқығына хабардар ету үшін әдеттегі түрдегі хабарлама; яғни, олардың сұрақтарға жауап беруден немесе құқық қорғау органдарына немесе басқа лауазымды тұлғаларға ақпарат беруден бас тарту құқығы. Бұл құқықтар АҚШ Жоғарғы Сотының 1966 жылғы «Миранда против Аризона» шешімімен аталған. Мұндай хабарламаның мақсаты – олардың қамауда тергеу кезінде берген мәлімдемелерінің кейінірек қылмыстық іс жүргізуде қабылдануын қамтамасыз ету. Бұл идеяны заң профессоры Йель Камисар ұсынды, кейін ол «Миранданың әкесі» деп аталды. Миранда ескертулерінде қолданылатын тіл Жоғарғы Соттың «Миранда против Аризона» шешіміндегі пікірінен алынған. Бірақ ескертулерде қолданылатын нақты тіл юрисдикциялар бойынша өзгеше болуы мүмкін, ескерту жауап берушінің құқықтары дұрыс түсіндірілген жағдайда жеткілікті деп есептеледі, сондықтан жауап берушінің осы құқықтардан бас тартуы саналы, ерікті және ақылға қонымды болуы керек. Мысалы, ескерту мынадай сөздермен айтылуы мүмкін: «Сіз үндемеуге құқылысыз. Сіз айтқанның бәрі сотта сізге қарсы қолданылуы мүмкін. Сізге сұрақтар қою алдында кеңес алу үшін адвокатпен сөйлесуге құқығыңыз бар. Сұрақтар кезінде сізбен бірге адвокат болуға құқығыңыз бар. Егер сіз адвокатқа қол жеткізе алмасаңыз, қаласаңыз, сізге адвокат тағайындалады. Егер сіз адвокатсыз жауап беруді шешсеңіз, кез келген уақытта жауап беруді тоқтатуға құқығыңыз бар». Миранда ескертуі – қылмыстық іс жүргізудің алдын алу шарасының бір бөлігі болып табылады, құқық қорғау органдары оны қамаудағы және тікелей сұрақтарға немесе оған баламалы жағдайларға жататын адамды олардың Конституцияның Бесінші түзетуімен қорғалған өзін-өзі айыптауға қарсы құқығын бұзудан қорғау үшін міндетті түрде орындауы керек. «Миранда против Аризона» ісінде Жоғарғы Сот, егер күдікті осы құқықтар туралы хабардар етілмесе, алынған айыптаушы мәлімдемені қабылдау Бесінші және Алтыншы түзетулерді, оның ішінде адвокатқа құқығын бұзады деп шешті. Осылайша, егер құқық қорғау органдары өздерінің күзетіндегі адамға Миранда ескертуін ұсынбаса, олар сол адамды тергеп, алынған білімді пайдалана алады, бірақ әдетте сол адамның мәлімдемесін қылмыстық сот процесінде оған қарсы дәлел ретінде қолдануға болмайды.

Миранда құқығының пайда болуы мен дамуы

"Миранда құқықтары" тұжырымы 1966 жылы Мирандаға қарсы Аризона Жоғарғы Сотының шешімімен АҚШ заңнамасына енгізілді. Бұл шешімде Эрнесто Артуро Миранданың қарулы тонау, ұрлау және жас әйелді зорлау ісі бойынша тұтқындалуы мен сотталуы кезінде Бесінші және Алтыншы түзетулерге сәйкес келетін құқықтары бұзылған деп танылды. Миранда кейіннен қайта сотталып, айыпталды, негізінен оның бұрынғы серігі, оны тұтқындаған офицер Миранданың өз ата-анасы арқылы іздестіріп тапқаннан кейін, түрмеде кездескенде Миранда оған кінәсін мойындады деп мәлімдеді. Миранданың адвокаты кейіннен конституциялық мәселелерге тым көп назар аударғандықтан (және алқабилер алқасы мен кінәлілік немесе кінәсіздік туралы ұмытып) істі "сәтсіздікке ұшыратқанын" мойындады. Миранданың сақтау шараларын тудыратын жағдайлар, яғни Миранда құқықтары – "тұтқындалу" және "сұраққа алу". Тұтқындалу – ресми тұтқындау немесе ресми тұтқындаумен байланысты бас бостандығынан айыру. Сұраққа алу – жауап алуға мүмкіндік беретін нақты сұрақтар қою немесе әрекеттер. Жоғарғы Сот күдіктіге оның құқықтары туралы хабарлау кезінде қолдануға тиіс нақты сөздерді көрсетпеді. Алайда, Сот басшылыққа алуға болатын нұсқаулар жинағын жасады. Сот шешімінде былай делінген:

Тұтқындалған адамға сұраққа тартылғанға дейін, оның үндемеуге құқығы бар екендігі және оның айтқанның бәрі сотта оған қарсы пайдаланылатыны туралы нақты айтылуы керек; сондай-ақ, адамға адвокатпен кеңесуге және оның қатысуымен сұраққа тартылуға құқығы бар екендігі, ал егер ол мұқтаж болса, оған адвокат тегін тағайындалатыны туралы нақты айтылуы керек. "Миранда құқықтарынан" американдық ағылшын тілінде "mirandize" етістігі пайда болды, яғни "Миранда құқықтарын оқып беру". Berkemer v. McCarty (1984) ісінде Жоғарғы Сот тергеу кезінде тұтқындалған адамның, оның қылмысының немесе тұтқындалу себебінің сипаты мен ауырлығына қарамастан, Мирандада баяндалған процессуалдық кепілдіктерге құқығы бар деп шешті. Айта кетейік, Миранда құқықтарын белгілі бір ретпен оқу міндетті емес, және олар жеткілікті және толық түсіндірілген болса, Миранда ісінің тілімен дәл сәйкес келуі қажет емес (California v. Prysock). Berghuis v. Thompkins (2010) ісінде Жоғарғы Сот күдікті бұл құқықты пайдалануға ниетті екенін нақты айтпаса, кейін офицерге берілген ерікті мәлімдемелер сотта оған қарсы пайдаланылуы мүмкін екенін, ал полиция күдікті қылмыскермен әрекеттесуін (немесе сұраққа алуын) жалғастыра алатынын мәлімдеді. Vega v. Tekoh (2022) ісінде Жоғарғы Сот Миранда ескертулерін орындамағаны үшін полицияға шағымдануға болмайтынын және мұндай қателік үшін өтемақы сотта алынған мәлімдемелерді жою болып табылатынын шешті.

Миранда талаптарының туындауының себептері

Миранда сақтық шараларын тудыратын жағдайлар, яғни Миранда ескертулері – «қамауға алу» және «сұраққа алу» болып табылады. Қамауға алу – ресми түрде тұтқындау немесе ресми тұтқындаумен байланысты еркіндіктен айыру. Сұраққа алу – кінәлі жауап беруге мүмкіндік беретін нақты сұрақтар қою немесе осыған бағытталған әрекеттер. «Қамауға алынған» және сұраққа тартылуға дайын тұрған күдіктерге Миранда құқықтары туралы міндетті түрде хабарлау керек – атап айтқанда, Конституцияның Бесінші толықтамасындағы өз бетінше кінәлаудан қорғау құқығы (және осы құқықты нығайту мақсатында, қамауда адвокатқа құқығы). Алтыншы толықтама бойынша күдіктінің сұраққа тартылу алдында адвокатпен кеңесуге және сұраққа тартылу кезінде адвокаттың қатысуын қамтамасыз етуге құқығы бар. Бесінші толықтамадағы өз бетінше кінәлаудан қорғау құқығы – үндеу құқығы, яғни сұрақтарға жауап беруден немесе басқа да ақпарат беруден бас тарту құқығы. Ескерту беру міндеті тек полиция қызметкерлері қамауға алумен байланысты сұраққа алу жүргізген кезде ғана туындайды. Конституция сотталушыға Миранда құқықтарын тұтқындау рәсімінің бір бөлігі ретінде, немесе полиция офицерінің тұтқындауға негізгі себептері болғанда, немесе сотталушы тергеудің басты нысанына айналған жағдайда хабарлауды талап етпейді. Қамауға алу және сұраққа алу – ескерту беру міндетін тудыратын оқиғалар.

Алты ереже

Миранда ережесі қылмыстық іс жүргізуде куәгерлік дәлелдерді пайдалануға қатысты, ол қамауда ұсталған полиция тергеуінің нәтижесі болып табылады. Миранданың адвокатты алуға және үндемеуге құқығы Бесінші түзетудегі өзін-өзі кінәлаудан қорғану құқығынан туындайды. Сондықтан, Миранданы қолдану үшін алты талап орындалуы керек:

1. Дәлел жиналған болуы керек. Егер күдікті тергеу кезінде ешнәрсе айтпаса, оған Миранда құқықтары туралы хабарланбағаны маңызды емес. Сондай-ақ, мемлекет сотталушының өз құқықтарын пайдаланғанын, яғни сөйлеуден бас тартқанын дәлелдей алмайды.
2. Дәлел куәгерлік болуы керек. Миранда тек «куәгерлік» дәлелдерге ғана қолданылады, өйткені бұл термин Бесінші түзетуде анықталған. Миранда ережесі адамды кінәлі екенін мойндауға мәжбүрлемейді немесе кінәлі дәлелдерді тудыратын әрекеттерге итермелейді. Сондықтан, күдіктіден қол жазу немесе дауыс үлгілерін, саусақ іздерін, ДНК үлгілерін, шаш үлгілерін және тіс іздерін беру сияқты сәйкестендіру процедураларына қатысуды талап ету Миранда ережесіне кірмейді. Мұндай заттық дәлелдер куәгерлік емес және Бесінші түзетудегі өзін-өзі кінәлаудан қорғану құқығымен қорғалмайды. Бірақ, кейбір сөзсіз әрекеттер куәгерлік болуы мүмкін. Мысалы, егер күдікті «сен құрбанды өлтірдің бе?» деген сұраққа жауап ретінде басын жоғары-төмен иіліп көрсеткен болса, онда бұл әрекет куәгерлік болып табылады; бұл «иә, мен жасадым» деп айтумен бірдей, және Миранда қолданылады.
3. Дәлел күдікті қамауда болған кезде алынған болуы керек. Дәлел күдікті қамауда болған кезде алынған болуы керек. Бұл шектеу Миранданың мақсаты күдіктілерді полицияның басымдық ететін атмосферасына тән мәжбүрліктен қорғау болып табылады. Қамауға алу дегеніміз күдікті тұтқындалған немесе оның еркін жүріп-тұру еркіндігі «ресми тұтқындауға байланысты» шамада шектелген. Ресми тұтқындау – бұл қызметкер тұтқындау ниетімен адамды физикалық күш қолдану арқылы қамауға алса немесе адам оны тұтқындау ниеті туралы айтқан қызметкердің бақылауына берілсе. Адамға «қамауда» екенін айту, егер ол басқаша физикалық түрде ұсталмаса да, бұл талапты қанағаттандыру үшін жеткілікті. Ресми түрде тұтқындау болмаған жағдайда, мәселе күдікті ұсталған жағдайда, ақылға қонымды адам оның «толық қамауға алу» кезінде тұтқындалғанын сенетін ме деген мәселеде. Осы объективті критерийді қолдану арқылы Сот Миранда ережесін тоқтатылған жүргізушіге жол жиегінде жауап беру немесе көшеде қысқа уақыт ұсталған адамды жауап беру үшін қолданылмайтынын анықтады. Автомобиль жүргізушісі де, жаяу жүргінші де жолға шығуға еркін болмай тұрса да, бұл әрекет еркіндігіне араласу бесінші түзету мақсатында нақты тұтқындау немесе оның функционалдық баламасы деп саналмайды. Сот сондай-ақ өз еркімен полиция бөлімшесіне келіп, жауап алу үшін келген адам қамауға алынбайды және сондықтан Миранда ескертулеріне құқығы жоқ, әсіресе полиция күдіктіге ол тұтқындалмаған және босатылуы мүмкін деп кеңес берген кезде.
4. Дәлел тергеудің нәтижесі болуы керек. Дәлел тергеудің нәтижесі болуы керек. Миранда бойынша мәлімдемені қабылдауға қарсылық білдірген сотталушы мәлімдемені «полицияның «сұрақтауға» жатқызылған әрекеттері» деп дәлелдеуі керек. Тұтқындалған адамның өз еркімен берген мәлімдемесінің Мирандаға қатысы жоқ. Род-Айленд пен Иннис арасындағы сот ісінде Жоғарғы Сот тергеуді «полицияның кез келген сөзі немесе әрекеті (әдеттегідей, ұстап алу мен қамауға алудан басқа) күдіктіге айыпты жауап беруге негіз бар екенін білуі керек» деп түсіндірді. Сондықтан полиция «күмәнді адамның кінәлі екенін білуі керек» деген әрекет тергеумен тең. Мысалы, күдіктіге айыптаушы дәлелдерді ұсыну тергеумен теңестірілуі мүмкін, өйткені полиция: «Сіз мұны қалай түсіндіресіз?» деген сұрақпен хабарласады. Екінші жағынан, «полицияның сөздері мен іс-әрекеттерінің алдын ала болжанбайтын нәтижесі» тергеу болып табылмайды. Бұл анықтама бойынша, тәбеттілік сынағын жүргізу кезінде айтылған әдеттегі сөздер Миранданы кінәламайды. Мысалы, полиция қызметкері адамды көлік жүргізу кезінде есірткі қолданғандығы үшін ұстап, оны полиция бөлімшесіне алып барып, алкогольдік ішімдікке қарсы тест жүргізеді. Полиция қызметкері сотталушыдан белгілі бір психофизикалық сынақтарды, мысалы, жүріп-тұру, бір аяқпен тұру немесе саусақтан мұрынға тест жүргізуді сұрайды. Тұтқынға алынған адамға тест жүргізуді үйрету және көрсету стандартты тәжірибе. (Полиция адамға тестті орындаудан бас тартуға құқығы бар екенін айтпайды, және бас тартуға қатысты дәлелдерге қарсы қолданылмайды, сондай-ақ бас тартқаны үшін жазаланбайды, полиция адамға жол бойында тәбеттілік сынағын жазасыз бас тартуға болатынын айтпайды). Тұтқынға алынған адамның нұсқау кезінде айтқан кінәлі мәлімдемесі, «мен тіпті есімнен шыққанда да оны жасай алмаймын» Миранданың нәтижесі емес. Сол сияқты, көлік немесе басқа да мүлікті іздеуге рұқсат сұраған кезде айтылған кінәлі мәлімдемелер тергеудің нәтижесі деп саналмайды.
5. Тергеуді мемлекеттік агенттер жүргізуі керек. Сотталушының Бесінші түзетудегі құқықтарын бұзуды анықтау үшін сотталушы мемлекеттік әрекетті көрсетуі керек, сондықтан тергеуді мемлекеттік агенттер жүргізуі керек. Полицияның өтінішті «керексіз құрметтегенін» анықтауда сот барлық жағдайларды қарастырады. Ең маңызды факторлар – бастапқы тергеунің аяқталуы мен екінші тергеудің басталуы арасындағы уақыт және тергеуді қайта бастамас бұрын Миранда ескертулерінің жаңа жиынтығын беру. Кеңес алу құқығын пайдаланудың салдары қатаңрақ. Полиция барлық тергеуді дереу тоқтатуы керек және кеңесші қатыспаса немесе сотталушы өз еркімен полицияға хабарласпаса, тергеуді қайта бастауға құқығы жоқ. Егер сотталушы қайтадан хабарласса, тергеуді қайта бастамас бұрын жарамды бас тарту алуы керек. Berghuis v. Thompkins (2010) ісінде Жоғарғы Сот 5–4 дауыспен шешім қабылдады, Миранда құқықтары оқылған қылмыстық сотталушылар (олар оларды түсінгенін және оларды бұрын жойған жоқ) тергеу басталғанға дейін немесе оның кезінде үндемеу және полициямен сөйлемеу ниетін нақты түрде білдіруі керек, өзін-өзі кінәлаудан қорғану үшін. Егер олар оқиға туралы Миранданың үндемеу құқығын пайдаланбас бұрын полициямен сөйлесе немесе тергеу немесе ұстау кезінде кез келген уақытта сөйлесе, олар айтқан сөздер олар полициямен сөйлемеуге ниетті екенін айтпаса, оларға қарсы қолданылуы мүмкін. Бұл шешімге қарсы шығушылар сотталушының үндемеу ниетін білдіруі үшін талап ету өте қиын, бұл сотталушының іс бойынша толығымен үндемеу қабілетін нашарлатады деп санайды. Бұл қарсылықты көпшілік пікір ұсынған екінші нұсқамен салыстыру керек, ол сотталушыға үндемеу мүмкіндігін берді, мысалы: «Егер ол үндемеуді қаласа, ол жауап бермеуі немесе Миранда құқықтарын ашық түрде пайдалануы керек, тергеуді тоқтату». Осылайша, «Мирандаландырылғаннан» кейін күдікті осы құқықтарды нақты түрде пайдалануға құқылы, немесе, балама ретінде, үндемеуі мүмкін. Бұрынғысы болмаған жағдайда, «айтылғанның бәрі сотта сотталушыға қарсы қолданылуы мүмкін».

Қоғамдық қауіпсіздіктен ерекшелік

"Қоғамдық қауіпсіздік" ерекшелігі – шектеулі және нақты жағдайға байланысты ерекшелік. Ол, егер қоғамдық қауіпсіздікке үлкен қауіп төнген жағдайда алынған кеңессіз мәлімдемелерді (Миранда ескертулері берілмеген) сотта дәлел ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Осылайша, Миранда ережесі белгілі бір икемділікке ие. "Қоғамдық қауіпсіздік" ерекшелігі "Нью-Йорк штаты мен Кварлз" (1984) ісінен туындады. Бұл істе Жоғарғы Сот полицейдің, қаруы бар деген күдікпен ұсталған зорлау күдіктісінен алған мәлімдеменің қабылдануын қарастырды. Ұстау түн ортасында, ашық, бірақ кассадағы қызметкерлерден басқа ешкім жоқ болған супермаркетте болды. Полицей күдіктіні ұстағанда, иықтан бос қалта тауып, қолдап тақты және қарудың қайда екенін сұрады. Күдікті қару жатқан жерге (бос қораптардың жанында) ишара жасап, "Ол жақта" деді. Жоғарғы Сот мұндай кеңессіз мәлімдеменің дәлел ретінде қабылдануы мүмкін деп шешті, себебі "полицейлердің осындай күрделі жағдайда, полиция нұсқаулығына сәйкес әрекет етудің орнына, жылдам әрекет етуі қажет. Сондықтан, біз бүгін мойындайтын ерекшелікті қолдану, полицейдің субъективті ниетін анықтау үшін сотта қосымша тексерулерге тәуелді болмауы керек". Осылайша, Миранда ережесі "қоғамдық қауіпсіздікке қатысты алаңдаушылық, Мирандада белгіленген профилактикалық ережелердің сөзбе-сөз мағынасын сақтаудан басым түсуі керек" деген жағдайда күшін жояды. Осы ерекшелік бойынша, сотта мемлекет тарапынан тікелей дәлел ретінде пайдалану үшін, сұрақтар "полицейдің әрекеттерімен күдіктінің қарсы тұру қабілетін күшпен басып алмауы" керек, және олар "қоғамдық қауіпсіздікке қатысты мәселелерді орынды түрде тудырған" жағдайға қатысты, назарда ұсталып, шектелуі тиіс. 2010 жылы Федералдық Тергеу бюросы агенттерді терроризм істерінде "қоғамдық қауіпсіздікке қатысты сұрақтарды кеңінен түсіндіруге" шақырды, террористік қауіп-қатерлердің "масштабы мен күрделілігі" "Миранда ескертулерісіз, әдеттегі қылмыстық істе рұқсат етілгенге қарағанда, қоғамдық қауіпсіздікке қатысты әлдеқайда кең ауқымды тергеуді" қажет етеді деп мәлімдеді. Мысалдар ретінде: "мүмкін болатын немесе үйлестірілген террористік шабуылдар туралы сұрақтар; жұртшылыққа жақын қауіп төндіретін қарудың орналасуы, сипаты және қауіптілігі; және қосымша шабуылдарды жоспарлап жатқан серіктестердің кімдігі, орналасқан жері және ниеттері" келтірілді. Әділет министрлігінің өкілі бұл ұстанымды конституциялық құқықты өзгертпейтіні, бірақ ереженің қолданыстағы икемділігін нақтылайтыны туралы мәлімдеді. Прокурорлар бастапқыда Царнаевтің Миранда ескертулерінен бұрынғы мәлімдемелерінің осы ерекшелік бойынша қабылдануы керек деп талап етті. Алайда, сот бұл ерекшелікті қарастырмады, өйткені прокурорлар кейіннен бұл дәлелдерді Царнаевқа қарсы істе пайдаланбауға шешім қабылдады. Нью-Йорк апелляциялық соты 2013 жылы "Халыққа қарсы Долл" ісінде, киімдерінде қан тамшылары бар адам ұсталған және сұраққа алынған жағдайда, бұл ерекшелікті қолдады. Бұл ерекшелікті пайдалануға болатын уақыт шектеулі. Күдікті ресми айыпталғаннан кейін, Конституцияның алтыншы түзетуіне сәйкес адвокатқа құқық пайда болады және жасырын тергеуге тыйым салынады. "Қоғамдық қауіпсіздік" ерекшелігі, халықтың қауіпсіздігіне нақты және жақын қауіп төнген және полицейлердің күдіктіде төтенше жағдайды тоқтатуға қабілетті ақпарат бар деген сенімге негіз болған жағдайларда қолданылады.

Құқық бұзушылықтың салдары

Миранда ережелері бұзылған деп есептесек – алты фактор қатысты және ешқандай ерекшелік қолданылмайтын болса, сол мәлімдеме Миранда ережесі бойынша жасырылады. Яғни, егер айыпталушы қарсылық білдірсе немесе мәлімдемені қабылдамау туралы өтініш берсе, айыптау тарапы оны айыпты дәлелдеу үшін пайдалана алмайды. Дегенмен, бұл мәлімдеме айыпталушының куәлігін жоққа шығару үшін қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, «улы ағаш жемісі» доктринасы Миранда ережелерін бұзуға қатысты қолданылмайды. Сондықтан, ерекшеліктер, әлсіреу, тәуелсіз дереккөз және анықталатын жағдайлар ескерілмейді, ал туынды дәлелдер толыққанды қабылданады. Мысалы, күдікті үнсіздік құқығын пайдаланғаннан кейін полиция оны тергеуді жалғастырсын делік. Тергеу барысында күдікті полицияға ол кісі өлтіргенде қолданған қаруының орнын айтады. Полиция осы ақпаратты пайдаланып қаруды табады. Салық сараптамасы қарудың кісі өлтіру құралы екенін анықтайды және қарудан алынған саусақ іздері күдіктіге сәйкес келеді. Миранда ережесі бұзылған мәлімдеменің мазмұны айыптау тарапынан маңызды дәлел ретінде ұсыныла алмайды, бірақ қарудың өзі және барлық салық-медициналық дәлелдер сотта дәлел ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Қарым-қатынас ілімдері

Миранда ережесінен өзге, жауап беру мойындауы Массиа доктринасы, еріктілік принципі, федералды және штаттық қылмыстық процессуалдық кодекстерінің талаптары және штаттық конституциялық нормалар негізінде күштен шығарылуы мүмкін.

Мәсіх ілімі

Массиа доктринасы (Массиа АҚШ-қа қарсы іс) айыпталушының Конституцияның Алтыншы түзетуде белгіленген адвокатқа қол жеткізу құқығын бұза отырып алынған жақындықты қабылдауға тыйым салады. Атап айтқанда, Массиа ережесі қылмыстық іс жүргізуде куәгерлік дәлелдерді пайдалану кезінде қолданылады, бұл дәлелдер полиция қызметкерлерінің айыпталушыға ресми айып тағылғаннан кейін әдейі сұрауы арқылы алынған. Массиа бойынша Алтыншы түзетудегі қорғау шараларын іске қосатын жағдайлар: 1) қарсыластық қылмыстық іс жүргізудің басталуы және 2) мемлекеттік өкілдердің айыпталушыдан ақпаратты әдейі алуы. Алтыншы түзету айыпталушыға барлық қылмыстық қудалауларда адвокаттың қызметіне қол жеткізу құқығын кепілдейді. Алтыншы түзетуде адвокатқа қол жеткізу құқығының мақсаты – айыпталушының әділ сотқа құқығын қорғау және мемлекеттің «прокурорлық күштеріне» қарсы күресте айыпталушының мүддесін қорғайтын білікті адвокатты ұсыну арқылы қарсыластық әділ сот жүйесінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ету.

Қылмыстық іс жүргізуді бастау

Алтыншы түзету құқығы үкімет "рәсімдік айыптау, алдын ала тыңдау, айыптама, хабарлама немесе сотқа шақыру арқылы" қарсыластық сот ісін бастау арқылы істі қудалауға міндеттенгеннен кейін "қолданылады". Белгілі бір оқиғаның немесе сот процесінің қарсыластық қылмыстық іс жүргізуді бастауды білдіретінін анықтау үшін қылмыс жасалған сот юрисдикциясының қылмыстық іс жүргізу ережелерін және ресми қудалаудың қашан басталатыны туралы мәселелерді қарастыратын Жоғарғы Сот шешімдерін зерттеу қажет. Қарсыластық қылмыстық іс жүргізу басталғаннан кейін, қорғаушы адвокатқа құқық айыптау және тергеудің барлық маңызды кезеңдерінде қолданылады. Маңызды кезең – "сотта немесе соттан тыс, ресми немесе бейресми түрде, адвокаттың қатыспауы айыпталушының әділ сотқа құқығын бұзуы мүмкін кез келген кезең". Егер үкімет адвокаттың қатысқандығын немесе айыпталушының еркіндікпен, толыққанды түсініктікпен адвокатты алу құқығынан бас тартқанын дәлелдей алмаса, қылмысқа қатысты айыпталушыдан ашық сұрақ-жауап алу немесе жасырын жолмен алуға жасалған үкіметтің әрекеттерінен алынған мәліметтер жасырылуға жатады.

Мемлекеттік агенттер тарапынан жауапкерден әдейі ақпарат алу

Қасақана алу айыпталушыдан қылмыстық ақпарат алуға мүмкіндік беретін жағдайларды мемлекеттік агенттердің қасақана жасауы деп анықталады. Ашық сұрақ-жауап (тергеу) осы анықтамаға сәйкес келеді, бірақ бұл түсінік жасырын агенттерді немесе ақылы дереккөздерді пайдалану арқылы айыпталушыдан ақпарат алуға жасалған құпия әрекеттерді де қамтиды. "Қасақана алу" анықтамасы "Миранда ережесі" бойынша "тергеу" анықтамасымен бірдей емес. Миранда тергеуіне ашық сұрақ-жауап және офицердің айыптау жауабын тудыруы мүмкін деп санауы мүмкін кез келген әрекеттер немесе мәлімдемелер кіреді. Массиа ережесі ашық сұрақ-жауапқа және айыпталушыдан қылмыс бойынша айыптау ақпаратын әдейі және қасақана алуға қатысты. Айырмашылық – қылмыстық ақпарат алуға ықтимал ортаны мақсатты түрде құру (Массиа) және офицердің мақсаты немесе ниеті болмаса да, айыптау жауабын тудыруға бейім әрекет (Миранда). Конституцияның алтыншы түзетуі бойынша адвокатқа құқық қылмысқа қатысты – бұл құқық тек айыпталу бойынша ақпарат алуға жасалған әрекеттерге ғана қолданылады. Бұл құқық, фактілер бойынша айыптаумен байланысты болса да, айыптама қойылмаған қылмыстарға қолданылмайды. Айыпталушының алтыншы түзетудегі адвокатқа құқығы бұзылған жағдайда алынған ақпарат, егер үкімет айыпталушының адвокатқа құқығынан бас тартқанын дәлелдемесе, жасырылады. Бас тарту білімді, саналы және ерікті болуы тиіс. Жарамды Мирандадан бас тарту алтыншы түзетуден бас тартумен теңестіріледі.

Еріктілік стандарты

Еріктілік стандарты күдіктінің қамауда ұсталу мәртебесіне және күдіктіге ресми айып тағылған-тағылмағанына қарамастан, барлық полиция тергеулеріне қолданылады. Осы стандартты бұзудың салдары – мәлімдеменің және одан алынған кез келген дәлелдің толық жойылуы болып табылады. Бұл мәлімдеме кінәлі екендігін дәлелдеу үшін де, айыпталушының куәлігін жоққа шығару үшін де пайдаланылмайды. Мұндай қатаңдыққа себеп – жалпы құқықтың мәжбүрлеп алынған жақындықты пайдалануға деген қарсылығы, олардың ішкі сенімсіздігінен туындайды. Сонымен қатар, мәжбүрлеп алынған жақындықтан бас тарту құқығынан бас тартуға болмайды, және полицияның мәжбүрлеуші әрекеттерінен зардап шеккен адам өзінің құқығын талап етуі міндетті емес. Еріктілік стандартын қарастырғанда, Жоғарғы Соттың «Колорадо штаты Коннеллиге қарсы» ісіндегі шешімін ескеру қажет. Коннелли ережесін федералды соттардың қолдануы тұрақсыз болғанымен және штаттық соттар көбінесе осы істің салдарына толыққанды баға бере алмағанымен, Коннелли еріктілік стандартын қолдануда маңызды өзгеріс жасады. Коннеллиге дейін, тест – мойындаудың барлық жағдайды ескере отырып ерікті болуы еді. «Еріктілік» сөзі күнделікті мағынасында қолданылды: мойындау полицияның мәжбүрлеуінен емес, айыпталушының ерік-жігерінің нәтижесі болуы керек еді. Коннеллиден кейін, жалпы жағдайларды тексеру тек қана айыпталушы полицияның мәжбүрлеуші әрекеттерін көрсеткен жағдайда ғана қолданылады. Еркін ерік-жігер және рационалды шешім қабылдау мәселелері, егер полицияның заңсыз әрекеттері болмаса және осы әрекеттер мен мойындау арасында себеп-салдар байланысы көрсетілмесе, процестік құқық талабы үшін маңызды емес.

Мемлекеттік конституциялық шағымдар

Әр мемлекеттің конституциясында жеке құқықтарды кепілдендіретін баптар мен ережелер бар. Көп жағдайда бұл мәселе федералды құқық туралы жарғыға ұқсас. Тұтқындау мен тергеу Миранда ескертусіз заңды түрде жүргізілуі мүмкін, бірақ мұндай процедура тұтқынға алынған адамның Миранда ескертусінен бұрынғы мәлімдемелерін сотта қабылдамауға себеп болуы мүмкін. (Дегенмен, АҚШ-тың Патанға қарсы ісіндегі көпшілік пікірге сәйкес, Миранда ескертусінен бұрынғы мәлімдемелер нәтижесінде алынған заттық дәлелдер қабылдануы мүмкін. Бұл істе Соттың біртұтас пікірі болған жоқ.) Кейбір юрисдикцияларда қамауға алу және ұстап алу заң бойынша ерекшеленеді, сондықтан полиция қылмыс үшін ұсталған адамға Миранда ескертуін беруге міндетті емес. Мұндай жағдайларда адамның полицияға берген мәлімдемесі, тіпті оған құқықтары туралы хабарланбаған болса да, қабылданады. Сол сияқты, Миранда ескертуін беру немесе аяқтау алдында тұтқындау кезінде жасалған мәлімдемелер де әдетте қабылданады. Миранда тек оқшауланған тергеулерге қолданылатындықтан, ол ұсталғандарды аты-жөні және мекенжайы сияқты стандартты сұрақтардан қорғамайды. Бұл – өзін-өзі кінәлауға қарсы бесінші түзетудегі құқықты қорғауға бағытталған шара, сондықтан полицияға алкогольдің әсерінен көлік жүргізуден күдіктелген адамдардың қан алуына кедергі келтірмейді. (Мұндай дәлелдер өзін-өзі кінәлау болып саналуы мүмкін, бірақ өзін-өзі кінәлау туралы мәлімдемелер деп есептелмейді.) Егер тұтқын түрмеде отырса және бір істе Миранда құқығын қолданған болса, бұл басқа да қылмыстық істерге қатысты бола ма, жоқ па, белгісіз. Мысалы, адам мал ұрлығы үшін тұтқындалып, сотқа дейін уақытша ұстау камерасында ұсталады. Ол мал ұрлығы ісі бойынша Миранда құқығын қолданады. Ұстау кезінде ол төбелес тудырады, нәтижесінде қызметкер жүру қабілетін жоғалтады. Ол Миранда құқығын еске салмай, төбелес туралы түрме қызметкерлерімен сөйлейді. Бұл мәлімдеме Миранданың бастапқы мәлімдемесіне байланысты қабылдана ма, жоқ па, белгісіз. Көптеген полиция бөлімдері Миранда ескертуіне қатысты тергеушілерге арнайы оқыту жүргізеді, әсіресе күдіктінің құқықтан бас тарту туралы шешіміне қалай ықпал ету керектігін үйретеді. Мысалы, офицерден құқықтардың түсінікті екенін және күдікті сөйлегісі келетінін нақты сұрауы талап етілуі мүмкін. Полиция қызметкеріне күдіктіге сұрақ қоюдан бұрын жиналған дәлелдер, куәгерлердің мәлімдемелері және т.б. туралы кеңінен сөйлеуге рұқсат етіледі. Содан кейін офицер күдікті сөйлегісі келетінін сұрайды, және күдікті ұсынылған дәлелдерді жоққа шығару үшін сөйлеуге бейім болады. Тағы бір жиі қолданылатын тәсіл – сұрақтар қоймау: офицер күдіктіні тергеу бөлмесіне отырғызып, оның қарама-қарсысына отырып, құжаттарды толтырып, күдіктінің сөйлей бастауын күтеді. Бұл тактика күдіктіні куәлік беруге мәжбүрлеуге қарсы заң қызметкерлеріне қойылған шектеулерді азайтуға бағытталған және сотта заңды тактика ретінде мойындалған. Дегенмен, мұндай тактиканы құқық қорғау ұйымдары алдамшылық деп айыптайды.

Жасырын агенттер жүргізетін тергеулерге қатысты босату

Иллинойс пен Перкинс ісі, 496 U. S. 292 (1990) бойынша АҚШ Жоғарғы Соты жасырын офицерлердің күдіктілерден қылмыстық жауап алуға мүмкіндік беретін сұрақтар қою алдында Миранда ескертуін беруге міндетті емес деп шешті. Осы істе жасырын агент басқа тұтқынға, оның кісі өлтіргені күдіктелгеніне байланысты 35 минут бойы әңгімелесті. Тергеу барысында күдікті өзін жасырын агент тергеп жатқан кісі өлтіруге кінәлі деп мойындады. Жоғарғы Сотқа үкіметтік агент тергеу жүргізгенін мойындағанына қарамастан, осы қорытындыға келді.

Ауғанстанда тұтқындарға ескертулер беріліп жатқаны туралы хабар

2009 жылдан бастап, Ауғанстанда ұсталған кейбір тұтқындарға ФБР қызметкерлері Миранда құқықтарын оқып берген, деп хабарлады Мичиган штатының конгрессмені Майкл Роджерс, ол мұны өзі көргенін айтады. Әділет министрлігінің мәлімдемесіне сәйкес, "ФБР агенттеріне шетелде ұсталғандарды Миранда ескертулерін оқу туралы ешқандай саясат өзгертілген жоқ және жалпы нұсқаулар да берілмеген. Дәлелдердің сапасын сақтау мақсатында, ФБР агенттері Баграмда және басқа да жағдайларда күдіктілерге Миранда ескертулерін оқыған жағдайлар болғанмен, тұтқындарға қатысты жалпы саясат өзгерген жоқ".

Басқа елдерде тең құқықтар

Көптеген елдер конституцияларында, ортақ құқықта немесе заңдарда көзделгендей, айыпталушының үн қатпау құқығын таниды.