Кіріспе
Ислам мәдениетіндағы әйелдердің рөлі Мұсылман әйелдерінің (مسلمات Muslimāt, жалғыздықта مسلمة Muslimah) тәжірибесі әртүрлі қоғамдар арасында және олардың ішінде әртүрлі. Сонымен қатар, олардың Исламға деген адалдығы олардың өмірлеріне әртүрлі деңгейде әсер ететін ортақ фактор болып табылады және оларға ортақ болмысты береді, бұл олардың арасындағы мәдени, әлеуметтік және экономикалық айырмашылықтарды жоюға көмектеседі. Ислам тарихы барысында әйелдердің әлеуметтік, құқықтық, рухани және космологиялық мәртебесін айқындауда маңызды рөл атқарған ықпалдардың арасында исламның қасиетті жазбалары бар: Құран; Хадистер, Ислам пайғамбары Мұхаммедке және оның серіктеріне қатысты іс-әрекеттер мен афоризмдерге қатысты дәстүрлер; Ижма', бұл заң мәселесі бойынша ашық немесе жасырын ғылыми консенсус; Қия, Құран мен сүннеттің немесе пайғамбарлық әдет-ғұрыптың заңдары осы екі заң шығару көздерінде нақты қамтылмаған жағдайларға қолданылатын принцип; және фәтва, жарияланбаған немесе діни ілімдер немесе заң тармақтарына қатысты міндетті емес шешімдер. Қосымша ықпалға исламға дейінгі мәдени дәстүрлер; Исламның ережелеріне тікелей қайшы келмейтін болса, исламда толықтай қабылданған зайырлы заңдар; Индонезияның Улема кеңесі және Түркияның Диянет сияқты үкімет бақылауындағы агенттіктерді қоса алғанда, діни билік; және ислам мистикасы немесе суфизмде ерекше назарға алынатын рухани ұстаздар. Соңғылардың көбі, соның ішінде ортағасырлық мұсылман философы Ибн Араби, исламдағы әйел принципінің метафизикалық символикасын түсіндірген мәтіндерді шығарды.
The experiences of Muslim women (مسلمات Muslimāt, singular مسلمة Muslimah) vary widely between and within different societies. At the same time, their adherence to Islam is a shared factor that affects their lives to a varying degree and gives them a common identity that may serve to bridge the wide cultural, social, and economic differences between them. Among the influences which have played an important role in defining the social, legal, spiritual, and cosmological status of women in the course of Islamic history are the sacred scriptures of Islam: the Quran; the ḥadīth, which are traditions relating to the deeds and aphorisms attributed to the Islamic prophet Muhammad and his companions; ijmā', which is a scholarly consensus, expressed or tacit, on a question of law; qiyās, the principle by which the laws of the Quran and the sunnah or prophetic custom are applied to situations not explicitly covered by these two sources of legislation; and fatwā, non binding published opinions or decisions regarding religious doctrine or points of law. Additional influences include pre Islamic cultural traditions; secular laws, which are fully accepted in Islam so long as they do not directly contradict Islamic precepts; religious authorities, including government controlled agencies such as the Indonesian Ulema Council and Turkey's Diyanet; and spiritual teachers, which are particularly prominent in Islamic mysticism or Sufism. Many of the latter, including the medieval Muslim philosopher Ibn Arabi, have themselves produced texts that have elucidated the metaphysical symbolism of the feminine principle in Islam.
Құқық көздері
Сүнни заңгерлері үшін заңның төрт көзі бар. Бірінші екеуі, Құран мен хадистер әдебиеті, негізгі көздер болып саналады, ал қалған екеуі, ижма' және қия, екінші. Қосымша немесе қосымша көздер әртүрлі мұсылман секталары мен ислам заңгерлік мектептері арасында әртүрлі. Фәтвалар беретін және ижтихад жасайтын ғалымдар осы дереккөздерді пайдалана алады.
Негізгі
Сүнни исламда әйелдерге Құран мен хадистік әдебиетте жазылған бірқатар нұсқаулар беріледі, бұл фикх (исламдық заң) түсінігі бойынша, сондай-ақ хадистерден алынған түсіндірмелерге сәйкес, олар көпшілік сунниттік мұсылман ғалымдары хадистер зерттеулеріне негізделген шынайы екендігіне күмән келтірмейді. Құран ерлер мен әйелдердің моральдық жағынан тең құқықты екенін және олардың екеуінің де ақыретте бірдей сыйлық алатынын айтады. Бұл түсіндірмелер мен олардың қолданылуы олар жазылған кездегі мұсылман әлемінің тарихи контекстімен қалыптасты. Уильям Монтгомери Уотт Мұхаммедтің барлық некелері достық қарым-қатынастарды нығайтудың саяси аспектісіне ие болды және исламға дейінгі араб әдет-ғұрыптарына негізделген деп мәлімдейді.
Әл-Ниса"
Әйелдер немесе Ниса сүресі - Құранның төртінші тарауы. Сүренің атауы сүреде әйелдерге қатысты көптеген сөздердің, соның ішінде 4:34 және 4:127 4:130 тармақтарының айтылуынан алынған. Екіншілік көздер арасында айтарлықтай дау-дамайлар, уақыт өте келе өзгерістер мен қақтығыстар бар.
Қазіргі хиджабқа қарсы діни наразылықтар
1920-жылдардан 1970-жылдарға дейін "бұлақ" деп аталатын нәрсенің қолданылуы - бұл термин бет бұғаудан бастап, бас үстінде еркін жабылатын шағалға дейін кез-келген нәрсені білдіруі мүмкін - Арабия түбегіндегі консервативті қоғамнан тыс мұсылман әйелдерінің аз бөлігі оны әлі де пайдаланмайынша төмендеді. Сорбоннада білім алған франко-босниялық академик Ясна Шамич "хиджаб" термині "басқару" ұғымымен ешқандай байланыста емес деп мәлімдеді: "Құранда хиджаб деген сөз "Құдайды жасыратын перде" дегенді білдіреді. Басқаша айтқанда, Құдайды ешкім көре де, танып-біле де алмайды, өйткені біздің ақыл-ойымыз тым әлсіз [Оны толықтай түсіну үшін]". Басқа сарапшылар Құранның хиджабты қорғау үшін ең көп келтірілген аяты (Сура әл-Ахзаб, 33:59) екенін атап өтті.
Глобализацияның мұсылман әйелдерінің сән-салтанатқа әсері
Мұсылман әлеміндегі батыс және ислам модасы үшін сәндік медиа секторы 1990 жылдардан бастап айтарлықтай өсті. Marie Claire мен Cosmopolitan журналдарының жергілікті басылымдары қазір Түркия, БАӘ, Сауд Арабиясы, Малайзия және Индонезия сияқты ИЫҰ-ға мүше мемлекеттердің кең ауқымында шығарылады, ал көбірек діни демографиялық мақсаттарға бағытталған сән журналдары гүлдейді: түрік атауы Âlâ өзінің ішкі нарығында Vogue мен Elle-ден көп сатылады, ал Aquila Style үш АСЕАН мемлекетінде 30 000-нан астам жалпы таралымына ие. 2014-2015 жылдардағы Thomson Reuters Global Islamic Economy Report есебіне сәйкес, 2019 жылға қарай ИЫҰ-ға мүше мемлекеттердің киімге жұмсаған шығыны 484 миллиард АҚШ долларына жетеді деп болжанады.
Отбасы
Құранның аятымен араб қоғамының негізгі бірлігі ретінде рудың орнын отбасы алды, ал бүгінде отбасы ислам әлемінде әлеуметтік ұйымның негізгі құралы болып табылады. Көптеген басқа дәстүрлі қоғамдардағыдай, мұсылман көпшілігінде тұратын елдерде отбасы тек ата-аналар мен балалардан тұратын ядролық модельмен шектелмейді, керісінше, әдетте, ата-аналар, ағалар, әжелер, ағалар, жеңелер, қайын ағалар мен ағайын ағайын апалар кіретін үлкен отбасылық желіден тұрады. Баласын толық емізуді қалаған аналар балаларын толық екі жыл емізуі керек. Бала емізетін әйелдерді тамақтандыру, кию және басқа да қажетті нәрселермен қамтамасыз ету әкесінің міндеті. Ешкімге де өзінен артық жүк жүктеуге болмайды. Баласы бар анасы да, баласы жоқ әкесі де баласына ренжітпей-ақ қойсын. Мұрагерге де атасына тиісті тиісті қорлық беріледі. Егер екеуі өзара келісіп, ақылдасып, баланы емізіп тастағылары келсе, онда бұл екеуіне де күнә болмайды. Егер балаларыңды басқа біреуге сүтпен қоректендіруді қаласаңдар, онда ол үшін лайықты мөлшерде ақы төлесеңдер, онда бұл да сендер үшін күнә емес. Құдайдан қорқыңдар! Жасаған істеріңе Аллаһтың көзі жетеді! (Құран 2:233) Мұхаммед сондай-ақ, егер әйел бала туғанда қайтыс болса, ол шейіт болып саналады; шейіт болудың сыйы - жұмақ. Сондықтан барлық дәстүрлі діндеріндей Ислам діні де үй шаруасына, анаға ерекше құрметпен қарайды. Сейед Хосейн Насрдың "Исламның жүрегі: адамзаттың мәңгілік құндылықтары" атты кітабында жазылғандай, "Ислам қоғамы ешқашан кеңседе жұмыс істеуді бала тәрбиесінен жоғары деп ойламаған". 1963 жылы Марокконың қазіргі заманғы мемлекеттік университет жүйесіне қосылды. Ислам кейде әйелдерді тарихи тұрғыдан прогрессивті суреттеу үшін мақталғанмен, оның жеке мәртебе заңдары мен қылмыстық кодекстің әйелдерге қатысты әділдігі туралы әртүрлі көзқарастар бар. Исламның патриархалдық құндылықтары әлі де талқылануда, бұл құндылықтар мұсылман көпшілігі бар әртүрлі елдердің әртүрлі контексттерінде әртүрлі көріністерді көрсетеді. Алайда, жалпы алғанда, ерлер мен әйелдердің құқықтары исламдық жеке мәртебе заңдарына сәйкес әртүрлі. Міндетті парға баулу іс-әрекеті жалпыға бірдей ислам кодексіне байланысты емес; керісінше, бұл практика әр түрлі контексттік жағдайларда пайда болды. Бұл мәжбүрлі түрде бетін бүркеу саясаты әйелдердің өз бетімен әрекет етуіне кедергі келтіретін жыныстық бөлінудің мәжбүрлеу құралы ретінде сынға алынды. Алайда, бұл дәлелге қарсылық білдірушілер мәжбүрлі түрде бетін бүркеу гендерлік апартеидті білдірмейді және бетін бүркеудің әлеуметтік құрылымы оны гендерлік теңсіздіктің символына айналдырды деп болжайды. Валид Фарес Совет Одағы мен Қытайдағы марксизм, сондай-ақ Түркиядағы "зайырлы антиклерикализм" әйелдерді "дінге қарсы қоғамға кірігуге" мәжбүрлегенін, нәтижесінде ислам фундаменталистерінің "жыныстық апартеид" деген қарсылығын туғызғанын жазады. Ол басқа діндердің де "тарихтан көрінетін осындай күрестерге куә болғандарын" айтады.
Muḥammad also stated that if a woman dies in childbirth, she is counted as a martyr; the reward for martyrdom is Paradise. and accordingly – and like all traditional systems – Islam has honored the work of homemaker and mother as being of the highest value. as per Seyyed Hossein Nasr's The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity, "Islamic society has never thought that working in an office is of a higher order of importance than bringing up one's children". It was incorporated into Morocco's modern state university system in 1963.]] While Islam has sometimes been lauded for a historically more progressive portrayal of women, there are differing viewpoints on the fairness of its personal status laws and criminal code as they pertain to women. Islam's patriarchal values continue to be a subject of debate, with the understanding that these values exhibit variations within the diverse contexts of different countries with Muslim majorities. Generally, however, male and female rights differ according to Islamic personal status laws. The practice of mandatory veiling is not due to any universal Islamic code; rather, the practice has risen under different contextual circumstances. These policies of forced veiling have been criticized as coercive instruments for gender segregation that deny female autonomy and agency. However, objections to this argument suggest that forced veiling does not constitute gender apartheid and that social constructions of the veil have wrongfully made it a symbol of gender inequality. Women were banned from working, Among other things, the Taliban also forbade both male and female participation in sport, Walid Phares writes that Marxism in the Soviet Union and China, as well as "secular anticlericalism" in Turkey forced women to "integrate themselves into an antireligious society" resulting in a backlash of "gender apartheid" by Islamic fundamentalists. He notes that other religions also have "witnessed similar historical struggles".
Салах
Әйелдер үшін мешіттер мен қауымдар арасында орналасудың әртүрлі түрлері бар. Исламның кейбір мектептері мен салаларында әйелдер үшін арнайы дұға түрлері бар. Әйелдерге айыз кезінде және баласын туғаннан кейін намаз оқу парыз емес. Дүние жүзіндегі мешіттердің көпшілігі әйелдерге арналған намаз орындарын ғана ұсынады. Бұған мұсылман көпшілік елдері Индонезия, Малайзия, Түркия, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктері, сондай-ақ мұсылмандар азшылық топтары болып табылатын Сингапур, Оңтүстік Корея, Жапония және АҚШ сияқты елдердің мешіттері кіреді. Ислам дәстүріне сәйкес мешіттерде ерлер мен әйелдер үшін бөлек намаз орындарын құру тәжірибесі бар, бұл Хадис әдебиетінен, соның ішінде Сахих Мұслимнен алынған. Мұхаммед пайғамбардың мешіттерде ерлер мен әйелдерге арналған бөлек кіреберістерді салуға шақырғаны да жазылған. Бұл ұсыныс ерлер мен әйелдерге бір кіреберіс арқылы араласпай, мешітке кіруге және шығуға мүмкіндік беру арқылы ыңғайлылықты қамтамасыз етуді және әдептілікті сақтауды мақсат етті.
1990-2017 Сауд Арабиясы әйелдерге көлік жүргізуіне тыйым салады
1990 жылы Сауд Арабиясының Ішкі істер министрлігі тапсырған фетва әйелдерге көлік жүргізуге ресми түрде тыйым салды. Бұл тыйым Сауд Арабиясына ғана тән болды және халықаралық мазаққа айналды. 2017 жылдың 26 қыркүйегінде Сауд Арабиясының патшасы және премьер-министрі Салман бин Абдулазиз Әл Сауд жеке қол қойған патшалық жарлықпен Ішкі істер министрлігіне тыйым салуды жоюды тапсырды. Сонымен қатар, кейбір сарапшылар Сауд Арабиясы Корольдігінің Мемлекеттік Инвестициялық Қорының Uber автокөлік ортақ пайдалану қосымшасына 3,5 миллиард АҚШ долларын инвестициялауы басқа да болжамды экономикалық пайдалармен бірге әйелдерге көлік жүргізуге тыйым салуды жоюға ықпал етті деп мәлімдеді. Құран барлық мұсылмандарға биологиялық жынысына қарамастан білімге ұмтылуға бұйрық береді: мұсылмандарды жаратылыстағы Алланың белгілерін оқып, ойланып, ойланып, үйренуге үнемі шақырады. Әр әйел, еркек секілді, білімді іздеуге, ақыл-ойының дамуына, көзқарасының кеңейуіне, талантын дамытуға, содан кейін өз әлеуетін өз жаны мен қоғамның игілігі үшін пайдалануға моральдық және діни міндет жүктейді. Хадис әдебиетінде әрбір адамның, еркек болсын, әйел болсын, білім алуы міндет екендігі айтылған. Бұл идеалдармен бірге оқып-жазуды білетін білімді әйелді уландырғыш деп санаған кейбір адамдар да күмәнмен қарады. Ислам әйелдердің принцип бойынша әйелдер мен аналар екенін мойындайтындықтан, осы әлеуметтік рөлдерді толықтыратын салаларда білім алу ерекше назарға алынды.
Әйелдер жұмыспен қамтылуда
Кейбір ғалымдар Мұса мен екі жұмысшы әйелге қатысты Құранның 28:23 тармағына және Мұхаммедтің алғашқы әйелі Хадижаға, ислам дінін қабылдағанға дейін және кейін саудагерге, мұсылман әйелдерінің үйден тыс жерде жұмыс істеуге болатынын көрсетеді. Исламның дәстүрлі түсіндірмелері әйелге үйден шығып, жұмысқа орналасу үшін күйеуінің рұқсатын алуды талап етеді, бірақ Бас мүфти Әли Гома және Бас аятолла Мұхаммед Ибрахим Жаннати сияқты ғалымдар әйелдерге үйден шығып, жұмыс істеу үшін күйеуінің рұқсатын алу қажет емес деп айтқан.
Тарих
Орта ғасырлардағы испан халифаты жұмыс күшінде әйелдер әр түрлі кәсіптер мен шаруашылық қызметте болды. Олар: шаруа, құрылысшы, тоқымашы, құл қыздарды басқарушы, жезөкшелерден салық жинаушы, сондай-ақ гильдиялардың президенттері, несие берушілер, діни ғалымдар. 12 ғасырда Ибн Рушд әйелдер барлық жағынан еркектерге тең және жарқырауға тең қабілетке ие деп мәлімдеді, оның жағдайын қолдау үшін арабтар, гректер мен африкалықтар арасындағы әйел жауынгерлердің мысалдарын келтірді. Исламның ерте тарихында мұсылмандық жаулап алулар мен фетна (азаматтық соғыс) кезінде солдат немесе генерал ретінде соғысқан әйгілі әйел мұсылмандардың мысалдары: Нүсейба бинт Кааб, Umm Amarah, Айша, Кахула және Вафира. Ортағасырлық бимарестан немесе ауруханалар әйел медбикелер ретінде әйел қызметкерлерді қамтыды. Мұсылман ауруханалары әйел дәрігерлерді алғашқы болып жұмысқа алды, мысалы, 12-ғасырда әлмохад халифасы Әбу Юсуф Якуб әл Мансурға қызмет еткен Бану Зухр отбасы. Бұл ислам ауруханаларында ерлер мен әйелдерді бөлек ұстаудың арқасында қажет болды. XV ғасырда әйел хирургтар Шерафеддин Сабункуоғлудың Cerrahiyyetu'l Haniyye (Императорлық хирургия) хирургиясында жұмыс істеді. Ислам діні ерлер мен әйелдер Құдайдың алдында тең болуы керек және оларға бірдей рөл атқаруға рұқсат етіледі деп айтады. Сондықтан олар мұсылманның барлық міндеттерін орындауға міндетті, соның ішінде діни дәстүрлерді, атап айтқанда Меккеге қажылық жасауды. Ислам мәдениеті әйелдердің бостандықтары мен теңдігіне бағытталған қозғалысты белгіледі, өйткені бұрынғы араб мәдениеттері әйелдерге мұндай бостандықтарға ие болуға мүмкіндік бермеді. Мұхаммед пайғамбар әйелдерден кеңес сұраған және олардың пікірлерін ескерген, әсіресе Құранға қатысты. Әйелдерге ер адамдармен бірге дұға етуге, сауда-саттыққа қатысуға және білім беруде рөл атқаруға рұқсат етілді. Мұхаммедтің әйелдерінің бірі Айша медицина, тарих және риторика саласында маңызды рөл атқарды. Алайда әйелдер діни атақтарға ие болған жоқ, бірақ кейбіреулері күйеулерімен бірге немесе өздері саяси билік иелері болды. Исламдағы әйелдердің тарихи рөлі Құранмен нақты байланыстардан гөрі, қоғамның патриархалды идеалдарына байланысты. Қазіргі қоғамда Исламдағы әйелдер мәселесі кеңінен таралуда.
Қазіргі заман
Әйелдердің жұмыспен қамту үлгілері мұсылман әлемінде әртүрлі: 2005 жылы пакистандық әйелдердің 16% "экономикалық белсенді" (жұмыс істейтін немесе жұмыссыз, бірақ жұмыс күшін ұсынуға дайын) болды, ал Индонезия әйелдерінің 52% -ы болды. 2012 жылғы Дүниежүзілік экономикалық форумның есебіне сәйкес, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка аймағындағы ислам елдері әйелдер үшін экономикалық және жұмыспен қамту мүмкіндіктерін арттырып жатыр; Алайда, әлемнің барлық басқа аймақтарымен салыстырғанда, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка аймағы экономикалық қатысу, жұмыспен қамту мүмкіндігі және әйелдердің саяси өкілеттілігі бойынша төменгі орында тұр. Әйелдердің жұмыс күшінде қатысуы әлемде ең төмен 10 ел - Иордания, Оман, Марокко, Иран, Түркия, Алжир, Йемен, Сауд Арабиясы, Пәкістан және Сирия - ислам елдері, сондай-ақ әйел парламентарийлері жоқ төрт ел. Исламда әйелдерге белгілі бір шарттармен жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Мысалы, әйелдің қаржы жағынан мұқтаж болғаны және жұмыс орны ана мен әйел ретіндегі маңызды рөлін атқармай қалмайтыны дұрыс. Сауд Арабиясында 2018 жылдың маусымына дейін саудиялық әйелдерге көлік жүргізу заңсыз болды. Сауд Арабиясының әйелдері үшін басқа да шығанақ елдерінің, мысалы Біріккен Араб Әмірліктері мен Бахрейннің жүргізуші куәлігін алу жиірек болып келеді. Грант Торнтондың халықаралық есеп беру желісі жариялаған "Халықаралық бизнес туралы есеп" (2014) бойынша, әлемдегі ең ірі мұсылман елі Индонезияда жоғары бизнес-менеджмент лауазымдарының 40%-ын әйелдер алады, бұл АҚШ-тан (22%) және Даниядан (14%). Ислам әлеміндегі танымал әйелдер арасында өнеркәсіптік және қаржылық конгломерат Sabancı Holding компаниясының бас директоры Гүлер Сабаңшы; 2010-2013 жылдар аралығында Түркияның өнеркәсіпшілер мен бизнесмендер қауымдастығы TÜSİAD-тың төрағасы болған Boyner Holding компаниясының атқарушы емес директоры Умит Бойнер; АСЕАН сауда блогындағы ең ірі фармацевтикалық компания PT Kalbe Farma Tbk. бас директоры Бернадет Рут Ирауати Сетиади; АТТ Trans телеарнасының директоры Атиек Нури Вахюни, Индонезиядағы ірі тегін телеарна; және БАӘ-де орналасқан WOMENA инвестициялық платформасының құрылтайшы серіктесі Элисса Фрейха. АҚШ-та әлеуметтік саясат және түсіністік институты "мусылман әйелдері жасырудың орнына Трамптың жеңісіне көбірек тартуға дайын" деген қорытындыға келді. 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауынан бері мұсылман әйелдерінің 30% -ы, ал ерлердің 19% -ы өздерінің сенім қауымдастығымен байланысты ұйымдарға садақаларын көбейтті, бұл қаржылық тәуелсіздік пен ықпал деңгейін көрсетеді. (Мұхаммед Ғ.С.) "Иә, мойынсұнған ерлер мен мойынсұнған әйелдер! Мұсылман көпшілігін құрайтын елдердің көпшілігі және мұсылман азшылықтары бар кейбір елдер оң заңдар мен мемлекеттік соттар, сондай-ақ шариғатқа негізделген діни заңдар мен діни соттар бар аралас құқықтық жүйеге ие. Шариғат заңын әйелдерге қатысты заңдық мәселелер үшін қолданатын елдер оны көбінесе жеке құқық үшін қабылдайды; дегенмен Сауд Арабиясы, Иран, Ауғанстан, Пәкістан және Йемен сияқты бірнеше ислам елдерінің де шариғатқа негізделген қылмыстық заңдары бар. Ян Михель Оттоның айтуынша, "антропологиялық зерттеулер жергіліктi қоғамдастықтардың адамдары өздерінің нормалары мен әдет-ғұрыптары жергiлiктi дәстүрге, рулық әдет-ғұрыпқа немесе дiнге негiзделген-бемекенi және қаншалықты анық ажырата алмайтынын көрсетедi". Кейбір аймақтарда ванни, баад және "ар-намыс" үшін адам өлтіру сияқты тайпалық тәжірибелер мұсылман әйелдеріне қатысты дәстүрлі заңдық процестердің ажырамас бөлігі болып қала береді. Иорданияның қылмыстық кодексінің 340-бабы неке адалдығын бұзу үшін туыстарын өлтіргендерге жазаны азайтады. Бұл бап ислам заңдарынан алынған деп есептеледі, бірақ ол Осман империясы кезінде француз қылмыстық заңдарынан алынған. Мұсылман әйелдеріне қатысты заңдардан басқа, куәлік беру процесінде және заңдық мәселелерде дәлелдеудің қабылданатын нысандарында жыныстық негіздегі айырмашылықтар бар. Сондықтан әйелдер сатып алу, сату, ипотека, жалға алу, қарыз алу немесе беру, келісімшарттар мен заң құжаттарына қол қою еркіндігіне ие. Құран принциптері, әсіресе зека немесе байлықты тазарту туралы ілім, әйелдерді өздерінің табыстары мен жинақтарын өз қалауы бойынша иеленуге, инвестициялауға, сақтауға және бөлуге шақырады. Сондықтан мұсылман әйелінің жеке басын және өзінің заңды болмысын білдіретін отбасылық атымен танылуы әдет болып табылады: әйелдердің есімдерін өзгертудің тарихи пра...
Экономикалық теңдік
Исламның әйелдерге қаржылық қатынастарда әділ қарау туралы ілімін Әбу Ханифа әл Нұман ибн Табит ибн Зутта (700767) туралы әңгімеден көруге болады. Ол Ханафи заң мектебінің негізін қалаушы, ол ертеректе гарнизондық қалада мата саудагері болған. Автор және инвестициялық банкир Харис Ирфан оқиғаны былайша баяндайды: "Әйел Әбу Ханифаға киімді 100 дирхамға сатуға ұсынды, бірақ Әбу Ханифа оны сатып алмады. "Оның құны жүзден артық", - деді ол таңғалған әйелге. "Қанша?" деп сұрадым. - деп тағы да сұрады. Ол оны 200 дирхамға сатуға ұсыныс жасады, ол одан бас тартты. Содан кейін 300, сосын 400 теңге сұрап, ашуланған әйел оны сөгіп тастайды. "Сіз мені мазақтап отырсыз" деп мәлімдеді ол және басқа жерде сәттілігін сынауға келісімнен кетуге дайын болды. Олар тағы бір саудагерді шақыртып алды. Ол шапанның бағасын 500 дирхамға белгіледі. Әйелдің надандығынан пайда табудың орнына Әбу Ханифа әділ саудаға келісті, ол өмір бойы осы қағидаға бағынып өмір сүреді: ашкөздерді әлсіздерді пайдаланғаннан сақтауы керек".
"The lady offered to sell the garment to Abu Hanifa for 100 dirhams but Abu Hanifa would not buy it. 'It is worth more than a hundred', he told the surprised woman. 'How much?' he asked her again. She offered to sell it for 200 dirhams and he turned her down. Then she asked for 300, then 400, at which point the exasperated woman scolded him. 'You are mocking me', she declared, and prepared to walk away from the deal to try her luck elsewhere. So they summoned another merchant and he solemnly valued the garment at 500 dirhams. Rather than profit from the woman's ignorance, Abu Hanifa had opted to settle for a fair trade, a principle he would abide by all his life – that the greedy should be regulated from taking advantage of the vulnerable."
Қазф пен Лиан
Қазылықта төрт куәгерсіз таза әйелді айыптап, соған 80 қамшымен дүре соғу керек. Егер ол өкінбей, оңалмаса, оның куәлігі мәңгілікке қабылданбайды (24:45). Алайда, 'лианда' күйеуі әйеліне куәгерлерсіз неке адалдығын бұзуда айып таққан кезде, ол өз ісіне қолдау көрсету үшін әрқайсысы бес рет ант беруі керек. Егер ол ант берсе, әйелге 100 дүбірлеу мен таспен атқылау жазасы беріледі, егер әйел де өз ісіне қолдау көрсету үшін осындай ант етпесе, оның анттары оның анттарынан жоғары болады және ол жазаланбайды.
Отбасылық зорлық-зомбылық
Осы тармақтағы "соққы" сөзі ағылшын тілінде "сақтау" немесе "сақтау" деп түсініледі w'aḍribūhunna араб тіліндегі ḍaraba түбірінен алынған, оның елуден астам түбірлері мен анықтамасы бар, соның ішінде "бөлектеу", "асқару" және "музыка ойнау". Жалпы консервативті түсіндірмелер бұл сөзді аударған және түсінген кезде осы тармақта соққы немесе соққы деп түсіндіреді, кейбіреулері соққының ерекше төмен дәрежеде екенін ерекше атап өтті, алайда, басқаша түсіндірме беретін ислам ойлары да бар. Тіпті Құранның өзінде бұл сөздің ең көп қолданылуы "сауықтыру" деген анықтамамен емес, басқа да мағыналарды беретін етістік сөз тіркестері ретінде, соның ішінде, кейбіреулер айтқандай, 4:34 контекстіне сәйкес көбірек ықтимал болатын бірнеше мағыналар, мысалы, "адалдықсыздық жағдайында әйелін тастап кету" және "оларды сізге сүйіспеншілікпен тарту [олардың адал емес мінез-құлқына наразылық білдіру үшін уақытша олармен ұйықтамаудан кейін]. Джонатан А. К. Браун бұл аятқа қатысты кеңінен ғылыми үрдіс береді: Сүнни заң мектептеріндегі уламалардың басым көпшілігі Мұхаммедтің тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты алаңдаушылығын мұра етті және "Әйелін ұрып-соғу" аятының айқын мағынасына қосымша шектеулер қойды. Меккелік ғалым Ата бин Әби Рабба, мұсылмандардың екінші ұрпағы, күйеуіне әйелі оны елемеген жағдайда да ұрмауды, керісінше, ашуын басқа жолмен білдіруді кеңес берді. Дарими, Тирмизи мен Муслим бин Хаджадждың ұстазы және Иранның алғашқы ғалымдарының бірі, Мұхаммедтің ұрып-соғуды мақұлдамағанын көрсететін барлық хадистерді жинады. Гранададан шыққан XIII ғасырдың ғалымы Ибн Фарас, уламалардың бір тобы әйелді ұруға мүлдем тыйым салатын ұстанымға ие болды, оны Мұхаммедтің үлгісіне қайшы деп жариялады және ұруға рұқсат беретін кез келген хадистердің шынайылығын жоққа шығарды. Тіпті, орта ғасырлардағы сүнни хадистерінің негізін қалаушы Ибн Хажар, Құранда анық айтылғанға қарама-қайшы, Мұхаммедтің хадистерінде әйелін жазалау үшін ұрып-соғу шүбәсіз шариғатқа сәйкес ' қатты ұнамайды' немесе ' ұнамайды, тыйым салынғанға жақын. Соңғы жылдары "ортодоксалды ислам" дәстүріндегі көптеген беделді ғалымдар отбасылық зорлыққа қарсы фатвалар (заңды пікірлер) шығарды. Бұлардың ішінде 2007 жылы Халықаралық әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты жою күніне орай фетва жариялаған шиит ғалымы Мұхаммед Хусейн Фадлалла, исламда ерлерге әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықтың кез келген түрін қолдануға тыйым салынады деп мәлімдейді; Шакых Мұхаммед Хишам Каббани, Американың Ислам Жоғарғы Кеңесінің төрағасы, Хомайра Зиадпен бірге "Исламдағы тұрмыстық зорлық-зомбылыққа тыйым салу" (2011) кітабының авторы; және Түрік әйелдерінің мәдени қауымдастығының президенті Цемальнур Саргут, "отбасылық зорлық-зомбылықпен айналысатын ерлер" бір жағынан көптілікпен (sh) айналысады" деп мәлімдеді: "Осындай адамдар ешқашан өздерінің құмарлықтарын басу үшін диетаға бармайды [Оның керісінше] Руми Матнави әйелдерге деген сүйіспеншілік Алла олардың көзқарасында көрініп тұрғандықтан деп айтады. Тасаввуфтың пікірінше, әйел - жер бетіне төгілген Алланың сұлулығының нұры. Руми Матанавиде былай дейді: "Дана және ақылды ер адам әйелге түсіністікпен қарайды және оған жанашырлық танытады, оны ешқашан ренжіткісі келмейді". Кейбір ғалымдар Ислам заңы, мысалы Құранның 4:34 тармағы әйелдерге қатысты тұрмыстық зорлық-зомбылыққа жол береді және оны көтермелейді, егер күйеуі өз әйеліне нұшуз (қауымсыздық, адалдықсыздық, бүлік, жаман мінез-құлық) күдіктенсе. Басқа ғалымдар әйелді ұрып-соғу, нәсіза үшін, Құранның қазіргі заманғы көзқарасына сәйкес келмейді деп мәлімдейді. Бұл тармақтың араб тіліндегі түпнұсқадан бірнеше аудармасы бар, олардың әрқайсысы біршама өзгеше. Кейбір мұсылмандар, мысалы исламдық феминисттік топтар, мұсылман ерлер бұл мәтінді тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін ақталу ретінде қолданады деп айтады. Мұхаммедтің әл-Табаридің тарихында жазылған және Әбу Дауд жинаған Сахих Хадисте ол күйеулерге әйелдерін қатаңдықсыз ұруға нұсқау берді (فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ fadribuhunna darban ghayra mubarrih; сөзбе-сөз аударма: "оларды ұрып, қатаңдықсыз соққы") Мұхаммедтің туысы және серігі Ибн Аббас сұрағанда Ибн Аббас былай деп жауап берді: "Мен Ибн Аббастан: "Грр Аль Мубаррих (Қырықтықсыз) қандай соққы?" деп сұрадым. Ол: "Сивак" (тіс щеткасы) және тағы басқалар" деп жауап берді. Отбасылық зорлық-зомбылыққа қарсы бірнеше фетвалар шығарылды. Кейбір консервативті аудармалар мұсылман кү...
The most intense and perfect contemplation of God is through women, and the most intense union is the conjugal act. This emphasis on the sublimity of the conjugal act holds true for both this world and the next: the fact that Islam considers sexual relationships one of the ultimate pleasures of paradise is well known; moreover, there is no suggestion that this is for the sake of producing children. Accordingly, (and in common with civilisations such as the Chinese, Indian, and Japanese), the Islamic world has historically generated significant works of erotic literature and technique, and many centuries before such a genre became culturally acceptable in the West: Richard Burton's substantially ersatz 1886 translation of The Perfumed Garden of Sensual Delight, a fifteenth century sex manual authored by Muḥammad ibn Muḥammad al Nafzawi, was labelled as being 'for private circulation only' owing to the puritanical mores and corresponding censorship laws of Victorian England.
Әдемілік
Ислам дінінде сұлулық ұғымы да, оның шынайылығы да маңызды: сұлулық (ихсан, "әдептілік", "өте жақсылық" және "матур ету" деп аударылады) - Исламның каноникалық анықтамасының сенімнен (иман) және практикадан (ислам) кейінгі үшінші элементі. Құранның өзі жағымсыз әрекеттерден аулақ болудың маңыздылығын баса көрсетеді. 10:26-да: "Жақсылық істегендерге жақсылық беріледі және одан да көп беріледі", - делінген. Бұл тақырып ислам мистикасы немесе суфизмде танымал түрде дамыған. Өзінің "Исламның мистикалық өлшемдері" атты еңбегінде Аннемари Шиммель "адамзаттың сұлулығын әйелдің сұлулығы арқылы тану және әйелді Алланың рақымы мен шығармашылығының шынайы ашылуы ретінде қарау" туралы Ибн Арабидің ұстанымын былайша баяндаған: "Фусус әл-Хикамның соңғы тарауы Мұхаммед пайғамбарға арналған, Мұхаммед пайғамбарға хош иісті заттар мен әйелдерге деген сүйіспеншілік пен дұға етудің қуанышы берілгендігі туралы әйгілі дәстүрге негізделген. Осылайша, Ибн Араби "әйелдерге деген махаббат гностиктердің кемелділігіне жатады, өйткені ол Пайғамбардан мұра болып, құдайлық махаббат" деген идеяны қорғады (R 480). Әйел Ибн Арабиге мейірімді Алланың құпиясын ашады. Дхат сөзінің, яғни "адамның мәні" сөзінің, әйелдік сипаты Ибн Арабиге Құдайдағы әйелдік сипатты табудың түрлі әдістерін ұсынады". Техникалық деңгейде, бұл келісім-шарт арқылы жүзеге асырылады, ол қалыңдықтың қалыңдық немесе махр алуымен және қалыңдықтың некеге келісімін куәландырумен расталады. Әйел өзінің қалауымен еркекпен ауызша немесе жазбаша түрде некеге тұруға еркіндік алады. Мұхаммедтің өзі мұсылман әйелінен "Мен өзімді сізге ұсынамын" деген сөзбен сөйлеген неке ұсынысының тақырыбы болды, бірақ ақыр соңында Мұхаммед оның басқа еркекке үйленуін салтанатты түрде өткізді. Неке шартының өзінде қалыңдық өз шарттарын белгілеуге құқылы. Бұл шарттар әдетте неке шарттарына (мысалы, күйеуі басқа әйелге үйленбеуі) және ажырасу шарттарына (мысалы, егер ол қажет деп тапса, өз бастамасымен одақты бұзуы мүмкін) қатысты. Көптеген ғасырлар бойы бұл (христиандық) Еуропадағы әйелдердің меншіктік құқықтары шектеулі құқықтарына қарама-қайшы болды.
"The closing chapter of the Fuṣūṣ al ḥikam, that on the Prophet Muhammad, centers around the famous tradition according to which the Prophet was given a love for perfumes and women and joy in prayer. Thus, Ibn 'Arabī could defend the idea that 'love of women belongs to the perfection of the gnostics, for it is inherited from the Prophet and is a divine love' (R 480). Woman reveals, for Ibn Arabī, the secret of the compassionate God. The grammatical fact that the word dhāt, 'essence', is feminine offers Ibn Arabī different methods to discover this feminine element in God." On a technical level, it is accomplished through a contract which is confirmed by the bride's reception of a dowry or mahr, and by the witnessing of the bride's consent to the marriage. A woman has the freedom to propose to a man of her liking, either orally or in writing. Muḥammad himself was the subject of a spoken marriage proposal from a Muslim lady which was worded "I present myself to you", although ultimately Muḥammad solemnized her marriage to another man. Within the marriage contract itself, the bride has the right to stipulate her own conditions. These conditions usually pertain to such issues as marriage terms (e. g. that her husband may not take another wife), and divorce terms (e. g. that she may dissolve the union at her own initiative if she deems it necessary). For many centuries, this stood in stark contrast with the more limited property rights of women in (Christian) Europe.]]
Неке рәсімдері мен тойлар
Некеге келісім білдірілгеннен кейін және куә болған кезде, қатысушылар Аль Фатиха дұғасын (Құранның алғашқы тарауы) оқиды. Ғалым және тарихшы Әл-Сахауи (1428-1497) әйелдердің өмірі туралы еңбектерінде XV ғасырдағы Мысыр мен Сирияның қалалық қоғамының неке үлгісіне оңай ажырасудың әсері тигенін және көп әйел алудың әсері тимегенін көрсетеді. Мысырлық XI-XIII ғасырлардағы бұрынғы құжаттарда да осыған ұқсас, бірақ экстремалды үлгілер көрсетілген: 273 әйелдің арасынан 118 (45%) екінші немесе үшінші рет үйленді. бірақ кең таралған емес. Шәриғат көп әйелді еркектерден барлық әйелдерге бірдей қарауды талап еткендіктен, исламның классикалық ғалымдары көп әйелден мүлдем аулақ болуды жөн көреді, сондықтан әйелдер арасында әділетсіздік жасаудың тыйым салынған әрекетіне жол бермеу керек деп ойлады. Көп әйелге үйленуге рұқсат етіледі, бірақ ұсынылмайды. Кейбір елдерде көп әйел алу жаңа отбасылық кодекстермен шектеледі, мысалы Мароккодағы Мудавуана. Иран шиит ер адамдарға төрт рұқсат етілген некеден тыс, қосымша уақытша некеге түсуге рұқсат береді, мысалы, сиге некелері және Ирактағы Ника Мута. Ер адам әйелге немесе оның отбасына уақытша жұбайлық қарым-қатынас үшін ақша төлейтін ләззат некелері шиит діні арасында, мысалы 1979 жылдан кейін Иранда заңды деп саналады. Сунни исламда уақытша некеге тыйым салынған. Шииттер арасында уақытша некелердің саны шексіз болуы мүмкін, ресми уақытша неке куәлігімен танылады, ал ажырасу қажет емес, өйткені уақытша неке куәлікте көрсетілген күні мен уақытында автоматты түрде аяқталады. Ер адам әйелге ақы төлеуі міндетті, әрбір уақытша некеде ол махр ретінде есептеледі. Уақытша некедің ең аз ұзақтығы ғалымдар арасында талқыланады, кейбіреулері ең аз ұзақтығы 3 күн, ал басқалары бір жыл деп айтады. Оның ұстаздары шариғат заңына сүйеніп, бұл әрекетті рұқсат етеді. Әйелдер құқығын қорғаушылар оны заңдастырылған жезөкшеліктің бір түрі деп айыптайды.
Көптілік
Полиандрия, әйелдің бірден көп күйеуі болуы (егерде уақытша болса да, еркекке немесе еркектің отбасына ақша төлегеннен кейін), керісінше, рұқсат етілмейді. Алайда, исламға дейінгі кезеңде әйелдер полиандрияны қолдана алды.
Эндогамия
Мұхаммед әдейі өзінің сүннеті немесе ілесу жолы ретінде туысқандық некеге кеңес бермеді; оның он үш әйелі арасынан тек біреуі - жетіншісі, тарихшылар өте әдемі деп айтқан ажырасқан Зейнаб бинт Жахш - оның туысы болды. Оның қалған әйелдері әртүрлі әлеуметтік және тіпті діни ортадан шыққан, Сафийя бинт Хуайи мен Райхана бинт Зайд яһуди тегіне жататын. Осыған қарамастан, кейбір мұсылман елдерде ендогамия кең таралған. Байқалған эндогамия негізінен қандас некелер, онда қалыңдық пен күйеу жігіт биологиялық ата-бабасы немесе басқа жақын ата-бабасы бар. Ең көп кездесетін некелер - бірінші туысқандардың некелері, содан кейін екінші туысқандардың некелері. Қандас ендогамдық некелер Таяу Шығыстағы, Солтүстік Африкадағы және Ислам Орталық Азиясындағы мұсылман қауымдастықтарындағы әйелдер үшін ең көп таралған. Сауд Арабиясы, Иран және Пәкістанда барлық некелердің шамамен 1 -інің 3 -і бірінші туысқан некелер; ал жалпы қандас ендогамды некелер Таяу Шығыстың, Солтүстік Африканың және Ислам Орталық Азиясының әртүрлі исламдық халықтарында 65 -тен 80% -ға дейін асады. Ислам дінінде қандас ендогамдық некелер әйелдер арасында жиі кездеседі. Мұсылман әлеміндегі қандас некелер Малайзиядағы 59% -дан Сауд Арабиясындағы > 50% -ға дейін. Сауд Арабиясы мен Пәкістанда барлық некелердің 65% -дан астамы ендогамды және қандас некелер болып табылады; Мавритания, Ливия, Судан, Ирак, Иран, Иордания, Сирия, Йемен, Кувейт, БАӘ және Оманда барлық некелердің 40% -дан астамы ендогамды және қандас некелер болып табылады.
Тыйым салынған некелер
Ашық болу мақсатында ислам заңына сәйкес жасырын некеге рұқсат етілмейді; үйлену тойы қоғам алдындағы міндеттеме ретінде ашық болуы керек. Еуропалық фатвалар және зерттеулер кеңесі екі куәгер қатысқан жағдайда мұсылмандар арасындағы некелерді мемлекеттік тіркеу шариғат бойынша діни некеге қойылатын ең төменгі талаптарды орындайды деп шешті, өйткені ол (а) өзара келісімді көрсетеді; және (б) міндеттеме туралы қоғамдық мәлімдеме. Құранда "Нисса" сүресінде тыйым салынған некелердің тізімі берілген. Әйелдер үшін мысалға бірінің өгей ұлына, биологиялық ұлына, биологиялық әкесіне, биологиялық ағасына, биологиялық бауырының ұлына, биологиялық ағасына, сүт ұлына немесе сүт ағасына, оның биологиялық қызының күйеуіне, биологиялық анасымен және қайын атасымен жыныстық қатынаста болған өгей әкеге үйлену жатады. Сунни ислам заңдарының ханафит, малик, шафит және ханабали мектептері арасында мұндай некелердің заңсыз екендігі және қайсысы бұзылмайтыны туралы даулар бар, бірақ егер олар бұрыннан бар болса (фасид), ал қайсысы жарамсыз (батил) некелер.
Некеге тұрған жас
Бір кездері бүкіл әлемде қабылданған балалардың некеге тұруына көпшілік елдерде тыйым салынады, бірақ мұсылман әлемінің кейбір аймақтарында бұл жағдай әлі де сақталып келеді. Бұл туралы кейбір сунни ғалымдар да пікір таластырды. Кейбір ислам ғалымдары қыздың неше жасында некеге тұруы маңызды деп есептейді, бұл оның биологиялық жасына байланысты. Ислам ғалымдарының айтуынша, Исламда некеге тұру жасы қыздың жыныстық жетілуіне жеткен кезде, оны оның ең жақын еркек қамқоршысы анықтайды; бұл жас, осы ислам ғалымдарының айтуынша, 10 жастан аз, немесе 12 жастан немесе әр қызға байланысты басқа жастан болуы мүмкін. Кейбір дін қызметкерлері мен мұсылман қоғамының консервативті элементтері әлемнің әртүрлі қауымдастықтарында 15 жасқа дейінгі қыздарды некеге алу олардың исламдық құқығы деп нық айтады. 2019 жылдың желтоқсан айында Сауд Арабиясы заңды өзгертіп, некеге тұру жасын 18 жасқа дейін көтерді.
Дінаралық некелер мен әйелдер
Дінаралық некелер мұсылмандар мен мұсылман емес кітап халқы арасында (әдетте яһудилер, христиандар және сабилер ретінде саналады) танылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, ислам мәдениеті мен дәстүрлі ислам заңдарында мұсылман әйелдеріне христиан немесе еврей еркектермен некеге тұру тыйым салынған, ал мұсылман еркектеріне христиан немесе еврей әйелдерімен некеге тұру рұқсат етілді. Мысалы, АҚШ-та мұсылман әйелдерінің оннан бірі мұсылман емес еркектерге тұрмысқа шыққан, оның ішінде 40 жасқа толмаған мұсылман әйелдерінің алтыдан бірі және өздерін аз дінге берілген деп санайтын мұсылман әйелдерінің бестен бірі немесе 20% -ы. Реформашыл және прогрессивті ислам дәстүрі мұсылман әйелдері мен мұсылман емес еркектер арасындағы некеге рұқсат береді; Айсе Елмали Каракая өзінің 2020 жылғы зерттеуінде мұсылман әйелдерінің мұсылман емес еркектерге некеге тұруының әсері оң деп табылғанын айтады. Елмалы Қарақая мұсылман әйелдерінің өздерін ислам елшісі ретінде және өздерінің дінаралық отбасындағы мұсылман ретінде сезінуіне байланысты, дінаралық некелер олардың діни білімдерін кеңейтуге көмектеседі дейді. Бұл некелер ортаға байланысты әртүрлі әлеуметтік мақұлдаумен кездеседі. Сонымен қатар, ислам заңдарына сәйкес, мұсылман еркек христиан немесе еврей әйелге үйленгісі келсе, оның ата-анасымен танысып, олардың қызымен некеге тұру үшін рұқсат алуы керек. Кейсия Али мұндай түсіндірмелер әйелдердің ерлеріне бағынды деп ойлауды әділетсіз деп санайды, егер бұл шын болса, онда олардың әкелері мұсылман болмаса, балалар мұсылман емес ретінде өсірілуі мүмкін. Сонымен қатар, Құранның бұл тармағында сенбейтіндер туралы айтылған, бірақ яһудилер мен христиандардың дінін ұстанатындар туралы айтылмаған, оларды Құран мұсылман еркектеріне қолайлы серіктестер деп атайды. Сондықтан Құран мұсылман әйелдерінің "мұсылман емес" еркектерге үйленуі мүмкін екендігі туралы жалпы нұсқау бермейді, керісінше "әлеуметтік серіктестердің нақты санаттарын талқылайды".
Жалпы параметрлер
Исламдық түсінікте жыныстық қатынас неке арқылы қасиетті деп саналатын христиандыққа қарағанда, жыныстық қатынас қасиетті және бата; Ибн Арабидің пікірі бойынша, жыныстық қатынас - бұл өзінің практиканттарын Құдайға жақындата алатын жоғары әрекет. Исламдағы неке - бұл жыныстық қатынасты заңды ету және екі жақтың да құқықтарын қорғау үшін шариғат бойынша жасалған келісім-шарт.
Жыныстық қанағаттандыру және жыныстық қатынас жиілігі
Ислам діні мен оның классикалық әдебиетінде әйелдердің жыныстық қанағаттануына айтарлықтай мән беріледі. Британдық мұсылман жазушысы Рукайя Варис Максуд өзінің "Мусульмандық некеге нұсқау" атты кітабында былай деп жазды: "Елгі мұсылмандар жыныстық қатынаста ерлік танытуды және әйелді қанағаттандыру қабілетін ерліктің маңызды бөлігі деп санады. Әйша бинт Әби Бакрдың немересі, ғалым және сұлу әйел Әйша бинт Талха, иманды Омар ибн Убайдилахқа үйленді. Сол күні таңертең ол оған: "Сен барлық жағынан да, тіпті осы жағынан да толықтай мұсылмансың!" - деп жауап берді". Бұл жағдайда мұсылман халифасы Умар ибн Әл-Хаттаб (584-644) тұрмысқа шыққан әйелдің төрт күнде кем дегенде бір рет жыныстық қатынасқа түсуге құқығы бар деп сенген, ал хадис ғалымы, заңгер және мистик Әбу Талиб әл-Маккидің (d.996) айтуынша, "егер [ерлі-зайыпты] [ерлі-зайыпты] көбірек қажет екенін білетін болса, ол оған сәйкес келуге міндетті".
Классикалық позиция
Құранда әйелдерді сүндеттеу туралы айтылмаған, не болмаса әйелдерді жыныс мүшелерін кесудің басқа түрлері туралы айтылмаған. Мұхаммед пайғамбар өзінің қыздарына мұндай әдет-ғұрыпты қолданбаған, оның өзі де маңызды, өйткені бұл оның сөйлеген сөзінен немесе іс-әрекетінен көрініс таппайды. Сонымен қатар, әйелдерді сүндеттеудің бастауы исламдық емес: ол алғаш рет ежелгі Мысырда жүзеге асырылған деп есептеледі. Бұл дәстүр ескі африкалық еркек жасына жету дәстүрі болуы мүмкін, ол Мәдени таралу арқылы Мысырға берілді. Осы фактілерге қарамастан, кейбір мұсылмандар арасында, әсіресе (Сахара түбегіндегі) Африкада ғана емес, әйелдердің сүндеттелуін (айрықша, қызылшаның бетін кесу немесе капот) діни тұрғыдан ақтайтын деген сенім бар.
Исламның әйелдерді сүндеттеуге қатысты көзқарасы
Әйелдерді сүндеттеу қалай "исламдық" болып табылады деген сұраққа жауап бере отырып, ислам ой-пікірлеріне маманданған академик және "Исламдағы әйелдердің құқықтары: шынайы көзқарас" кітабының авторы Хайфа А. Джавад "әдістің ешқандай исламдық негізі жоқ" деген қорытындыға келді. Бұл - Ислам дінінің дәстүріне қате қосылған ежелгі әдет-ғұрып, уақыт өте келе ол (кейбір мұсылман елдерінде) Исламның өсиеттері ретінде танылып, қабылданды". Жавад ислам мен әйелдерді сүндеттеудің арасында жанама байланыс бар деген дәлел ислам әлемінің көп бөлігінде әйелдерді сүндеттеуді неге қолданбайтынын түсіндіре алмайтынын, керісінше Бразилия, Мексика және Перу сияқты Латын Америка елдерінде қолданылатынын атап өтті. Француз зиялысы, журналист және аудармашы Рене Саурел әйелдерді сүндеттеу және аналық жыныс мүшесін кесу исламның қасиетті мәтіндеріне тікелей қайшы келеді деп атап өтті: "Құран, христиандық пен иудаизмге қайшы, әйелге физикалық және психикалық ләззат беруге рұқсат етеді және оны ұсынады, бұл ләззат екі жұбайда да махаббат әрекеті кезінде болады. Қатыгездікпен бөлінген, жыртылған және бөлінген тіндер сезімталдыққа немесе ләззат іздеу мен ауырсынудан құтылу кезінде берілетін және бөлісетін бақытты сезімге әкелмейді". Мысырлық феминист Навал Эль Саадави клитордың жаратылуы әйелдерді сүндеттеуге қарсы тікелей исламдық дәлел болып табылады деп санайды: "Егер дін Құдайдан келсе, ол қалай адамға ол ағзаның ауруы немесе қисығы болмаған кезде, ол жаратылған ағзаны кесуге бұйрық бере алады? Құдай дене мүшелерін кездейсоқ, жоспарсыз жаратпаған. Ол әйелдің денесінде клиторды өмірінің алғашқы кезеңінде кесу үшін ғана жаратты деп айта алмаймыз. Бұл - шынайы діннің де, Жаратушының да түсіне алмайтын қарама-қайшылық. Егер Құдай клиторды жыныстық сезімтал орган ретінде жаратса, оның жалғыз қызметі әйелдерге жыныстық ләззат алу болып көрінеді, онда ол әйелдер үшін осындай ләззат алуды қалыпты және заңды деп санайды, сондықтан ол психикалық денсаулықтың ажырамас бөлігі болып табылады ". Шеikh Abbas el Hocine Bencheikh, дипломат және Париждің Гранд мешітіндегі L'institut Musulman-тың ректоры, әйелдерді сүндеттеу үшін исламдық теологиялық негіздемелердің толық жоқтығына назар аударды: "Егер еркек үшін сүндеттеу (қажетті болмаса да) эстетикалық және гигиеналық мақсатқа ие болса, әйелдерді сүндеттеудің пайдасына қарастырылатын құнды исламдық діни мәтін жоқ, бұл тәжірибе ислам елдерінің көпшілігінде мүлдем жоқ екендігі дәлелденгендей". 2006 жылдың қарашасында Каирдегі Аль-Азхар университетінде Египет Бас муфтиятының қолдауымен өткен конференцияда фетва сияқты заңды салмақты резолюция қабылданды ол FGM жазаланатын қылмыс деп саналуы керек, өйткені ол "агрессия актісі және адамзатқа қарсы қылмыс" болып табылады. 2007 жылы Каирдегі Ислам зерттеулерінің жоғары кеңесі, жалпы алғанда, ИЫҰ-дағы ең маңызды теологиялық университеттердің бірі ретінде қарастырылатын ұйымға жататын ұйым, әйелдердің жыныс мүшелерін кесу ислам заңдарында негізсіз деп шешті. 2012 жылы Ислам ынтымақтастық ұйымының сол кездегі бас хатшысы профессор доктор Экмеледдин Ишаноглу елдерді әйелдерді жыныс мүшелерін кесуді жоюға шақырды. Ол бұл практика исламға және адам құқықтарына қайшы екенін айтып: "Бұл практика ғасырлар бойы сақталған және ислам оны қолдамайтындықтан тоқтатылуы керек". 2016 жылы БҰҰ жанындағы ИҚҰ тұрақты бақылаушы миссиясы БҰҰ-ның тұрақты даму мақсаттары аясында белгіленген әлемдік мақсатына сәйкес 2030 жылға дейін әйелдерді жыныстық жағынан ұрықтандыруды жоюға деген шешімін қайта растады.
ЖҚТБ-ның ОМК-да тіркелген таралуы
ЮНИСЕФ-тің (2014) мәліметтері бойынша, әйелдерді жыныс мүшелерін кесу "қорыта" деп саналатын 29 елдің 26-сы Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африкаға жатады: Йемен (19% таралу) және Ирактан (8%) басқа Африкадағы ОИК-ке мүше мемлекеттерде таралуы тіркелмеген.
Ұрыққа қарсы
Ислам дінінде ерте заманнан бері жүктілікке қарсы түрлі әдістер қолданылып келеді. Олар негізінен ең кең таралған әдіс - coitus interruptus-пен айналысты және ерікті әйелдің рұқсатын берген жағдайда, ол заңды деп бірауыздан келісті, өйткені оның балалары мен жыныстық қанағаттандыруға құқығы бар, ал бұл кері қайту азайтады деп саналды. Орта ғасыр мұсылмандарының пікірінше, бала тууды бақылау көп балалы болудан аулақ болу үшін, мүлікті қорғау үшін, баланың білім алуына кепілдік беру үшін, әйелді босану қаупінен, әсіресе жас немесе науқас болса, қорғау үшін немесе жай ғана денсаулығы мен сұлулығын сақтау үшін қолданылған. Кейбір исламдық халықтарда жыныстық ерекшеліктерге байланысты нәресте қыздарды өлтіру, себебі ұл балалардың қыз балаларға шаққанда ерекше жоғары үлесі бар. Әр 100 қызға 115 ұл бала туудың тұрақты байқалуы соңғы 20 жылда Әзірбайжанда әйелдердің жынысына байланысты аборт жасалғанын көрсетеді. Жүктілік пен жыныстық қатынасы жоғары мұсылман көпшілігі бар елдердің арасында әйел жынысына байланысты абортты таңдап алуды білдіретін Албания (112) және Пәкістан (111).
Ажырасу
Исламда әйел белгілі бір жағдайларда ғана күйеуімен ажыраса алады. Бұлар көп, олардың ішінде - еркекпен қарым-қатынасты бұзу, қаржылай қолдаусыз қалу, күйеуінің құлдырау, жолдан таюшылық, ақылсыздық, қауіпті ауру немесе некедегі басқа да кемшіліктер. Некеден бас тарту туралы келісімді екі тарап та қабылдаса ғана, ол заңды күшіне енеді. Әйелге қол жетімді ажырасудың салыстырмалы түрде шектеулі әдістерінен айырмашылығы, Ислам мұсылман еркекке себепті көрсету талабысыз, талақ ретінде әйелімен біржақты ажырасуға мүмкіндік береді; дегенмен, іс жүзінде күйеу әйелімен осы әдіспен ажырасқан кезде қосымша заңдық процестер бар ма, жоқ па, ел бойынша айырмашылықтар бар. Мысалы, Тунистегі жеке мәртебе туралы заң (1957) күйеудің ажырасуын сот бекіткенге дейін жарамсыз етеді және әйелге одан әрі қаржылық өтемақы төлеуді қарастырады. Кейбір мұсылман көпшілігі бар елдер әйелге махрдан басқа қосымша қаржылай үлес қосуды талап етеді: мысалы, Сирияның жеке мәртебе туралы заңы (1953) күйеудің ажырасудан кейін бір жыл бойы әйелге асырауға ақы төлеуді міндетті етеді, бұл әйелдің күйеуіне қарсы заңды жүгінуі. егер ол жүкті екенін білсе, ата болу құқығын анықтау үшін ажырасып, қайтадан үйленуге рұқсат етілгенге дейін. Күйеуі қайтыс болған жағдайда, ол басқа мұсылман еркегімен некелік қатынас бастамас бұрын, идда мерзімі 4 ай және 10 күн.
Етеккір
Мұсылман әйел мешітте қозғала алмайды және күзде немесе босанғаннан кейін намаз оқу міндетінен босатылады, өйткені исламда дене сұйықтықтары ырымдық түрде арам деп саналады. Кейбір мұсылман ғалымдары әйелдің бұл кезеңде үйінде немесе үйінің жанында болуы керек деп айтады. Кейбір ислам заңгерлері бұл шариғат заңын дұрыс түсіндіру емес деп санайды және исламның мақсаты діни тазалық емес, гигиена туралы екенін айтады. Басқалар кейбір жағдайларда мүмкін деп айтады.
Қасиетті орындар мен мешіттер
Исламның алғашқы ғасырларынан бастап мұсылмандар ғибадатханалар мен мешіттерге барып, дұға ету, ой жүгірту, кешірім сұрау, ауруларды емдеу және рақым іздеу үшін Алланың батасы немесе рухани әсерін (барака) іздеді. Кейбір ғимараттарға әйелдердің есімдері берілген. Әйелдерге мешітке кіруге тыйым салынбағанымен, әйелдердің мешітке жиналып дұға етуі өте сирек кездеседі. Әйелдер мешітке баратын болса, әдетте, еркекпен немесе басқа әйелдермен бірге болады. Әйелдер көбінесе үйде дұға ететін болса, мешіт сияқты қоғамдық ғибадат орындарында дұға оқығанда, олар басқа ер адамдардан бөлек болуы керек. Әйелдер әдепті киім киюі керек, әйтпесе оларға ескерту жасалуы мүмкін.
Хала Сұлтан
Хала Сұлтан Текке, Ларнака, Кипр - Мұхаммедтің әкесінің әпкесі Хала Сұлтанның (арабша Умм Харам) жерленген жері болғандықтан қастерленген ежелгі жер, бірақ басқа ғалымдар оның Мұхаммедтің аналық күтушісі болғанына сенеді. Аңыз бойынша Хала Султан 647 жылы Кипрге алғашқы араб шабуылдары кезінде қамырынан құлап, мойнын сындырып қаза тапты. Сол түні құдайлық күш оның жатқан жеріне үш алып тасты орналастырды. 1760 жылы Хала Сұлтанның қабірін шейх Хасан тауып алды; ол оның емдік күші туралы сөзді тарата бастады, ал онда қабір салынды. Бұл текке сонымен қатар Иорданияның марқұм патшасы Хусейннің әжесінің жерленген жері болып табылады. 1898 жылы мешіт алдындағы алаң да оның атын алды. 1942 жылы мешіт кеңейтіліп, 1999 жылы жеті жыл бұрын болған жер сілкінісінен кейін қайта жаңартылды. Саида Зейнабқа арналған жыл сайынғы мейрам оның тууын атап өтеді; мерекелеуде киелі үйдің ішінде экстаздық мистикалық айналымдар бар, ал сыртында саяхаттық саяхат сияқты көрікті жерлер бар. Сунни мұсылман дәстүріне сәйкес, бұл мешітте Саида Зейнабтың қабірі орналасқан. Сирияның Дамаск қаласының оңтүстік маңындағы Сайеда Зейнаб қаласындағы Сайеда Зейнаб мешіті. Шиит мұсылман дәстүріне сәйкес, бұл шын мәнінде осы мешітте Мұхаммедтің немересі қабірі орналасқан. 1980 жылдан бері мұсылмандар үшін бұл жердің қажылық жері болып табылады. Күмбез алтын жапырақты.
Фатима әл-Масума
Фатима әл Масума - Шиилердің сегізінші имамының қарындасы және жетінші имамының қызы. Оның ғибадатханасы Құмда орналасқан, бұл қала шиилердің ең маңызды теология орталықтарының бірі. Сафавид әулеті кезінде осы отбасының әйелдері Фатима Масуме ғибадатханасын әшекейлеуде өте белсенді болды. Соғыс кезінде Сефевид патшасының әйелдері Құмнан бас сауғалаған, және олардың жағдайын Фатима Масумеге теңеген.
Рабиға әл-Адауия
Исламның ең әйгілі қасиеттілерінің бірі Рабиға әл-Адауия ("Рабиға") махаба ("құдайлық махаббат") және унс ("Құдаймен тығыз қарым-қатынас") жолын дәріптеді. Оның мистикалық сөздері өзінің түйіні мен түсініктілігімен танымал; олардың кейбіреулері бүкіл ислам әлемінде мақал-мәтелге айналды. Рабианың құрметіне аталған Каирдегі атақты мешіт Мысырдың бұрынғы президенті Анвар Садаттың жерленген жері болып табылады. 2013 жылы Мысырдағы әскери төңкерістен кейінгі тәртіпсіздік кезінде мешіт қатты зақымдалған. Содан бері қайтадан салынған.
Руқайя бинт Әли
Руқайя бинт Әли Мұхаммедтің туысы және күйеу баласы 'Али ибн Әби Талибтің келіні болған. Аңыз бойынша, Биби Пак Даман (лат. "Адамзаттың қадірін білген әйел") мавзолейі Лахорда орналасқан, Пәкістан оның атын алған. Мұнда оның ғана емес, Мұхаммедтің үй ішіндегі тағы бес әйелдің қабірі бар. Бұл әйелдер Ислам дінін Оңтүстік Азияға әкелген ең маңызды әйелдердің бірі болды. Бұл әйелдер 61 жылы Мүхаррам айының 10-шы күні Кербела шайқасынан кейін мұнда келді. Биби Пак Даман - бұл кесенеде жерленген деп саналатын алты әйелдің жалпы атауы, бірақ ол (қате) халық арасында тек Руқайя бинт Али тұлғасына қатысты қолданылады. Олар Лахордың маңында уағыздап, миссионерлік қызметте болды. Оңтүстік Азияның ұлы суфи дінінің әулиесі саналатын Дата Ганж Бакш биби Пак Даман ғибадатханасының қалаулысы болған және осы қасиетті ғибадатханадан қасиетті білім алған.
Діндарлық өмірі
Мұхаммедке Сахих Бухари хадисі бойынша әйелдерге мешітке кіруге рұқсат етіледі. Алайда, ислам діні тараған сайын, мұсылман билігі жыныстық қатынастың үйден тыс жерде, соның ішінде мешітте де, тазалық сақтамауынан қорқып отырды. Қазіргі заманға дейінгі кезеңде әйелдердің мешітте намаз оқулары ерекше болды. 1960 жылдардың аяғында Таяу Шығыстың қалалық аймақтарындағы әйелдер мешітте жиі дұға етуді бастады, бірақ ерлер мен әйелдер әдетте бөлек ғибадат етеді. (Мусульмандар мұны намаз кезінде көкіректерді көтере отырып, маңдай жерге тиіп жатқанда, көңіл бұрудан аулақ болу қажеттігін келтіре отырып түсіндіреді.) Жыныстар арасындағы бөліну ерлер мен әйелдердің аралықтың қарама-қарсы жағында, ерлер әйелдердің алдында (Мұхаммедтің заманында болғандай), әйелдер екінші қабаттағы балкондарда немесе тек әйелдер үшін есіктің көмегімен қол жетімді жеке бөлмелерде. Бүгінде мұсылман әйелдері мешіттерге барады. Шын мәнінде, АҚШ-та әлеуметтік саясат және түсіністік институты жүргізген зерттеуде американдық мұсылман әйелдерінің мешітке баруы американдық мұсылман еркектеріне қарағанда өте көп (35%) екені анықталды. Ислам тарихының басында 16 ғасыр бойы әйелдер діни ғалымдар болды. Мұхаммед Акрам Надви, сунниттік дінтанушы, 8000 әйел заңгерді атап өтті, ал шығыстанушы Игназ Голдзихер ортағасырлық хадис ғалымдарының 15 пайызын әйелдер деп есептейді. Исламның ерте тарихында әйелдер білімдерін негізінен қауымдастық оқу топтары, рибат пен хаж кезінде, әйелдерге қойылатын әдеттегі шектеулер жеңілдетілген кезде алған. Алайда XVI ғасырдан кейін әйел ғалымдар азайып кетті. Әйелдерге діни білім алуға мүмкіндіктер бар, бірақ мәдени кедергілер әйелдерді мұндай мамандыққа ұмтылуға кедергі жасайды. Хуэй әйелдері Қытай әйелдері ретінде салыстырмалы еркіндіктерін жақсы біледі, бұл Сауд Арабиясы сияқты араб әйелдерінің мәртебесіне қарама-қайшы келеді, онда араб әйелдері шектеулерге ұшырап, киім киюге мәжбүр болады. Хуй әйелдері бұл шектеулерді "төмен мәртебе" деп атап, араб болудан гөрі қытай болуды жақсы көреді, бұл қытай әйелдерінің Құранды жақсы білуі ерлер мен әйелдердің теңдігіне мүмкіндік береді деп мәлімдейді.
Суфи әйел мистикасы
Суфизм тәлімі тарикаға үйретеді, яғни күнделікті өмір салтында рухани жолға түсу. Бұл ұғымның ізбасарларын қолдау үшін ерлер (тайфа, хизб, рабита) және әйелдер (ханка, рабита, дерга) үшін жеке мекемелер құрылды. Бұл топтарға кіріскендер жеті кезеңнен тұратын рухани тәртіпті ұстанды, олар макамат (станциялар) немесе ахвал (рухани күйлер) деп аталды. Рабия әл-Басри - суфизм деп аталатын ислам мистикасының маңызды тұлғасы. Ол "Құдайды жанқиярлықпен сүю" ілімін қолдады.
Қазіргі кездегі әйел діни ғалымдар
Исламның белгілі әйел ғалымдары да бар. Олар әдетте Құранның гендерлік негіздегі түсіндірмелеріне, Мұхаммедтің дәстүрлеріне және ертедегі ислам тарихына сұрақ қоюға назар аударады. Кейбір танымал мұсылман әйел ғалымдар: Азиза әл-Хибри, Амина Вадуд, Фатима Мерниси, Риффат Хасан, Лейла Ахмад, Аматул Рахман Омар, Фархат Хашми, Айша Абдул Рахман және Меррил Уин Дэвис.
Саясат
Әл-Табари сияқты көптеген классикалық ислам ғалымдары әйелдердің басшылығын қолдады. Ислам тарихының басында Әйша, Уме Варка, Самра Бинте Вахайб сияқты әйелдер саяси іс-шараларға қатысқан. Басқа тарихи мұсылман әйел басшылары 1250-1257 жылдар аралығында Мысырды басқарған Шажарат ад Дурр, 1236-1239 жылдар аралығында Дели сұлтандарын басқарған Разия Султана, Мысырдың әділет министрлігіне кеңес беретін ислам институты Дар әл-Ифта әл-Мисрия әйелдер ислам мемлекеті билеушілері де, судьялары да бола алады деген пікірде.
Dar al Ifta al Misriyyah, an Islamic institute that advises Egypt's ministry of justice, had said women can both be rulers and judges in an Islamic state.
Қазіргі заманғы мұсылман елдерінің әйел мемлекет басшылары
Қазіргі заманда Пәкістан мұсылман көпшілігін құрайтын бірінші мемлекет болып, үкімет басына әйел адам сайланды (1988). Қазіргі уақытта Бангладеш - 1991 жылы Халида Зиядан бастап ең ұзақ уақыт бойы әйелдер үкімет басшысы болған ел. Соңғы бірнеше ондаған жылдар ішінде мұсылмандар көпшілік саналатын бірқатар елдерде, соның ішінде Түркияда (Премьер-министр Тансу Чиллер, 1993), Пәкістанның Беназир Бхутто (1988-1996), Бангладеште (премьер-министрлер Бегум Халеда Зия, 1991-1996, 2001-2009) және Шейх Хасина (1996-2001, 2009), Индонезияда (Президент Мегавати Сукарнопутри, 2001), Косовода (Президент Атифет Джахага, 2011) және Қырғызстанда (Президент Роза Отунбаева, 2010) әйелдер басқарды; Маврикийде, мұсылман азшылығы бар, 2015 жылы әйел мұсылманды (Аменах Гуриб) президент етіп сайлады. 1990 жылдары бір кезеңде 300 миллионнан астам мұсылмандар - сол кезде әлемдегі бүкіл ислам халқының үштен бірінен төрттен біріне дейін - бір мезгілде әйелдер билік еткен, өйткені мемлекет басшылары Тансу Чиллер (Түркияның 22-ші премьер-министрі), Халеда Зия (Бангладештің 9-шы премьер-министрі) және Беназир Бхутто (Пакистанның 11-ші премьер-министрі) өз елдерін басқарды.
XXI ғасырдағы мұсылман елдерінің әйел депутаттары
Мемлекет басшылары ретінде сайланғаннан кейін, басқа да бірқатар әйелдер XXI ғасырда ИЫҰ-да ерекше деңгейдегі беделге ие болды. Бұлардың ішінде Луиза Ханоун, Алжирдің Жұмысшылар партиясының басшысы және араб елінде президент сайлауына үміткер алғашқы әйел (2004; Ханоун 2009 және 2014 жылдары да сол лауазымға үміткер болды); Суси Пуджиастути, Индонезияның теңіз істері және балық шаруашылығы министрі (20142019), сонымен қатар Financial Times басылымында танымал болған теңіз өнімдері және көлік кәсіпкері; Мерал Акшенер, Түркияның консервативті ұлтшыл саясаткері, Іші партиясының негізін қалаушы және көшбасшысы (2017); және меццо-сопрано опера әншісі Дарига Назарбаева, Қазақстан Сенатының төрағасы және өз елінің ең бай адамдарының бірі. Бірнеше мұсылман елдері парламенттер мен саяси процестерге көбірек әйелдерді қосу туралы заң қабылдады. Мысалы, 2013 жылы Индонезия саяси партиялардан сайлауға кем дегенде 30% әйел үміткерлерін ұсынуды немесе қаржылық айыппұл төлеуді талап ететін заң қабылдады, бұл заң кейіннен әр партияның сайлау тізіміндегі кем дегенде үштен бір үміткер әйел болуы керек және бұл талапты орындамаған партияларға сайлауға қатысуға тыйым салынады; Тунистің мандаттық сайлау тізімдері 2011 және 2014 жылғы заң шығарушы сайлауларда 50% әйелдерден құралған; және 2012 жылы Алжирде парламенттік мүшеліктің ең төменгі деңгейі 30% әйел талапты белгіледі. 2012 жылдың мамыр айында өткен парламенттік сайлаудан кейін әйелдер Алжир парламенті депутаттарының 31,6% құрайды. No 1 заң қабылданғалы бері 2014 жылғы 46-бапта Мысыр партиялық тізімдерге белгілі бір сандағы әйелдерді қосуды талап етті; 2018 жылы Мысырдың кабинетінде 35 (22,86%) министрдің сегіз әйел болды. Косовода 2001 жылы Югославия Федеративтік Республикасының заңды бөлігі болған кезде, оның құрамында әйелдер квотасы болды. Мұсылман көпшілігі (95,6%) Балқан республикасы 2016 жылдан бастап әйелдерге парламенттік орынның 30% -ын кепілдендіреді. 2012 жылдан бастап Сауд Арабиясындағы әйелдерге кейбір сайлауларда дауыс беруге рұқсат берілді. Сауд Арабиясының Шура Кеңесіне 2013 жылдың қаңтарында Сауд Арабиясының королі әйелдерге арналған парламенттік орынды бөліп берген жарлық шығарғаннан кейін әйелдер енді кіреді, ал 2017 жылы Катардың 41 мүшесі Шура Кеңесіне төрт әйел тағайындалды. Кувейт әйелдерге 1980 жылдардың бірінші жартысында дауыс беру құқығын берді; бұл құқық кейіннен жойылып, 2005 жылы қайта енгізілген. Сонымен қатар, Біріккен Араб Әмірліктері өзінің жоғары мемлекеттік лауазымдарының 30% -ын әйелдерге бөлді; 2016 жылдың ақпан айына дейін әйелдер БАӘ-нің кабинетінің 27,5% -ын құрады. Хьюстонның оңтүстік-шығысындағы Ислам қоғамының имамы шейх Зубир Бучихидің айтуынша, ислам дінінде әйелдердің дауыс беруіне ешқандай тыйым салу жоқ. Жақында ғана мұсылман елдерінің көпшілігі демократиялық емес еді, бірақ бүгінде олардың көпшілігі өз азаматтарына белгілі бір деңгейде дауыс беруге және өз үкіметін басқаруға мүмкіндік береді. Алайда кейбір мұсылман елдері әйелдерге сайлау құқығын 20 ғасырдың басында берді. Мысалы, Әзірбайжанда әйелдерге сайлау құқығы 1918 жылы, яғни Кеңес Одағының құрамына енуден екі жыл бұрын берілді. Түркиядағы әйелдер де 1930 және 1934 жылдары муниципалды және парламенттік сайлауларда дауыс беру құқығын алды.
Мұсылман әйелдері мен мұсылман емес елдерде исламфобиясы
АҚШ-та 2016 жылғы президенттік сайлауға байланысты исламфобиясы мұсылманға қарсы сезімді күшейтті, бұл әсіресе мұсылман америкалық әйелдерге әсер етті. 2018 жылғы американдық мұсылман сауалнамасында, әлеуметтік саясат және түсіністік институты (ISPU) "барлық ортадан шыққан әйелдердің жартысы, соның ішінде мұсылман әйелдері, өткен жылы жыныстық негіздегі кемсітушілікке ұшырағандығын хабарлағанмен, мұсылман әйелдерінің жиі шағымдары нәсілдік (75%) және діни (69%) кемсітушілікке байланысты". Зерттеулер көрсеткендей, мұсылман әйелдерінің 85% -ы сөздік қауіптер арқылы зорлық-зомбылық көрген, ал мұсылман әйелдерінің 25% -ы қоғамдық орындарда нақты физикалық зорлық-зомбылық көрген. 2017 жылы ағылшындық исламофобияны бақылаушы Tell Mama компаниясы Ұлыбританияда исламофобияның 26% -ға өскені туралы хабарлады, бұл мұсылман әйелдеріне ерлерге қарағанда көбірек әсер етеді. Сонымен қатар, мұсылман әйелдері исламға қарсылық білдіретін, әйелдерді өз дінінде төмен деп санайтын пікірге көптеп тап болады. Зерттеулер көрсеткендей, БАҚ-тар саясатта, әсіресе Еуропа қоғамында мұсылман әйелдеріне қатысты осы стереотиптерді жалғастырып келеді. Сондықтан да, спорттың исламда айқын тартымдылығы бар: дәстүрлер Мұхаммедтің әйелі 'Аишамен жарысқа қатысқанын және ата-аналарды балаларына жүзу, атпен және садақпен аттануға үйретуге шақырғанын жазған. Парсылық миниатюралар мұсылман әйелдерін ер адамдармен бірге бір алаңда поло ойнайтынын көрсетеді. Сонымен қатар, көптеген мұсылман әйелдері спортпен айналысуға кедергі келтіреді. Бұл кедергілерге исламдық бас киімге тыйым салу, әдетте хиджаб деп аталатын, мәдени және отбасылық кедергілер, сондай-ақ тиісті спорттық бағдарламалар мен нысандардың болмауы жатады. Көптеген мұсылман әйел спортшылары осы кедергілерді жеңіп, спортты білім беру, денсаулық сақтау және әл-ауқат, әйелдер құқығын қорғау сияқты өздерін және басқаларды нығайту үшін пайдаланды.
Исламдық бірлік ойындары
Исламдық бірлік ойындары - төрт жылда бір рет өткізілетін спорттық шара. Оған Ислам ынтымақтастық ұйымына мүше елдердің барлық спортшылары қатыса алады. Баку 2017 ж. Халықаралық спортшылар елшілерінің қатарында Тунистің Олимпиадалық жүлдегер күрескері Марва Амри, таэквондоның иконалары Элейн Тео (Малайзия) және Талин Аль Хумади (Иордания) және палестиналық жүзуші Мэри Аль Атраш бар. 2021 жылы Исламдық бірлік ойындарының келесі кезеңі Стамбулда өтеді.
Басқа діндермен салыстыру
Біздің заманымыздың 7-ші ғасырында Арабия түбегінде пайда болғаннан бері исламның басқа да ірі әлемдік діндермен байланысы және бірге өмір сүруі болды. Бұл құбылыс діннің арабтық шығу тегінен шығып, кең географиялық аймаққа тараған сайын күшейе түсті: Адриатика аймағынан, мұнда католиктік және Шығыс православие христиандығы тамыр жайды, индуизм мен буддизмге дейін Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азияның жер массалары, мұсылман халықтары өздері кездескен рухани дәстүрлерге әсер етті және әсер етті. Бұл үрдістердің көрнекті мысалдары: император Акбар (15421605) ойлап тапқан бірнеше діндердің бірігуі, Үндістанның Могол сотында жүзеге асырылған діннің синкретистік философиясы; Косовоның крипто-христиандығы, жиырмасыншы ғасырға дейін жалғасқан бірлескен католик мұсылман үй-жайларының дәстүрін жасайтын сенім жүйесі. Жалпы исламды және әсіресе исламдағы әйелдер тақырыбын талдағанда ғалымдар мен комментаторлардың көзқарастары белгілі бір мәдени линзалармен терең қалыптасады. Батыс ортасынан шыққандар, мысалы Швейцарияда туған жазушы Чарльз ле Гай Итон исламды христиандықпен салыстыруға және қарама-қарсы қарауға бейім; Итон исламның белгілі бір маңызды біліктіліктері бар, "негізінен патриархалды" деген тұжырымға келді. Керісінше, Шығыс Азиядан шыққандар Ислам мен Таоизм сияқты діндердің ұқсастығын баса көрсетеді, олар жыныстардың өзара толықтығын баса көрсетеді: жапондық ғалым Сачико Муратаның айтуынша, ол И Цзинді "Исламның тәлімдерін әйелдер қағидаты бойынша түпнұсқа мәтіндерге зорлық жасамай тұжырымдауға" міндетті болды. Түрлі мұсылмандық саясаттың тарихи күші - Қытай мен Жапония сияқты батысқа жатпайтын басқа да салыстырмалы мемлекеттерден айырмашылығы, "христиандық" Еуропамен жанасатын және/немесе батыстық державалармен бәсекелесіп отырған деп саналатын - Исламдағы әйелдер мәселесі әрқашан осы салада тәжірибеге ие деп есептейтіндер тарапынан объективті қарастырылмаған. Бұл "Ориенталистік" академиялық дискурстың (Эдвард Саидтың анықтамасы бойынша) бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін, бұл батыс өркениетінің динамикалық және оң құндылықтары бар қатаң Шығыс-Батыс дихотомиясын жасайды; керісінше, "Ориенталдық" қоғамдар (оның ішінде, бірақ исламдықтармен шектелмейді) "стационарлық" және императорлық әкімшіліктер арқылы "заманауиландыруға" мұқтаж.
Хауа ананың күнәға батудағы рөлі
Киелі кітаптағы күнә туралы оқиғадан айырмашылығы, Ислам дәстүрінде Хауа (Ḥawwā) Адамды (Ādam) тыйым салынған жемісті жеуге азғырмаған; оның орнына, оларды Ібіліс (al Shayṭān) бірге азғырған. Бұл Хауаның Адам атаны жұмақтан қуып жібергеніне себепші болмайтынын білдіреді: ол да жауапты болды, сондықтан ерлер де, әйелдер де оның салдарымен теңдей кездеседі. Біріншіден, Ислам дінінде әйелдер күнәға батып кеткендіктен жамандықтың көзі ретінде қарастырылмайды. Сонымен қатар, Хауа ана Адам атаның қабырғасынан (көне атақты "үшінші қабырға") жаратылған деген Киелі кітаптағы мәлімдеме Құраннан ешнәрсе таба алмайды: еркек пен әйел екеуі де "бір жаннан" (Сура 4:1) жаратылған. Қиындықтар мен азаптар Хауа ананың күнәсі үшін жаза ретінде Құранға жат. Сонымен қатар, Құраннан Мәсіхтің құдайдан келген құдайлық тууы туралы да айтылған.
Көп әйел алу
Көп әйел алу тек исламда ғана емес, Ескі Келісімде Құдайға бағышталғандардың арасында көп әйел алудың көптеген мысалдары сипатталған және тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір христиан топтары көп әйел алуды жүзеге асырды және жалғастыруда. Риг Ведада Веда дәуірінде ер адамның бірден көп әйелі болуы мүмкін екені айтылған. Бұл тәжірибе Рамаяна мен Маһабхарата сияқты эпостарда расталған. Дхармашастрада еркек әйелге үйленуіне рұқсат етіледі, бірақ бірінші әйел онымен некеге тұруға келіседі. Оның бар екеніне қарамастан, оны көбінесе жоғары мәртебелі ер адамдар қолданған. Дәстүрлі индуистік заңда бірінші әйел бала тумаса, көп әйел алуға рұқсат етіледі. Дәстүрлі түрде көп конфессиялы Үндістанда көп әйел алу басқа діни қауымдарда кеңінен таралған: 1961 жылғы санақ бойынша көп әйел алу мұсылмандар арасында ең аз болған (5.7%), ал индустар (5.8%), джайндар (6.7%), буддистер (7.9%) және адивасилер (15.25%) кем дегенде екі әйелге ие болған. Үшінші Ұлттық отбасылық денсаулық зерттеуінің қорытындысына сәйкес, көп әйел алудың таралуына дінге қарағанда, әлеуметтік-экономикалық себептер көбірек әсер етеді. Сонымен қатар, бұл зерттеуде көп әйелді индустар арасында 1,77 әйелдің болуы ықтимал екендігі анықталды (статистикалық орташа есеппен); христианда - 2,35; мұсылманда - 2,55; буддада - 3,41.
Қасиеттілер, ғалымдар және рухани ұстаздар
Ислам өркениетінің VII ғасырдан бастап Исламның дамуы мен рухани өмірінде әйелдер маңызды рөл атқарды. Хадиджа, Мұхаммедтің жұмыс берушісі және алғашқы әйелі болған әйел, сонымен қатар алғашқы мұсылман болды. Ислам әлемінде ең жоғары әлеуметтік таптарға жататын бірнеше әйел қасиеттілер болды (көнекей мысал Моғол императоры Шах Жаханның қызы ханшайым Джаханара) және ең төменгі (Мароккодағы Лалла Мимуна сияқты); олардың кейбірі, мысалы, Басраның Рабиасы (Мұхаммед әл-Газалидің "Діни ғылымдардың қайта жаңғыруы" классик еңбегінде құрметпен келтірілген) және Кордобаның Фатимасы (жас Ибн Арабиге терең әсер еткен) ислам мистикасын тұжырымдауға маңызды болды. Хадиджа мен Марямдан басқа, Фатима бинт Мұхаммед ислам тарихында құрметке лайық орын алады. Мұхаммед оны ең керемет әйел деп санаған. Ол мұсылман әйелдерінің түпнұсқасы және жанашырлық, жомарттық және азапқа төзудің үлгісі ретінде қарастырылады. Оның есімі мен есімдіктері мұсылман қыздары арасында танымал болып келеді. Ирандықтар Фатиманың туған күнін 20 Джумада әл-Тани күні Аналар күні деп атап өтеді. Бүгінде ислам әлемінің кейбір елеулі тұлғаларына түрік суфи мұғалімі Джемальнур Саргут, романшы және мистик Самиха Айвердидің (1905-1993) шәкірті, Құранды ағылшын тіліне алғаш аударған Аматул Рахман Омар және Нұр Ашки Джеррахи суфилік орденінің жетекшісі Шайха Фариха әл Джеррахи жатады.
Ислам дінін қабылдаған әйелдер
Ислам дінін қабылдаған соңғы әйелдердің қатарына неміс бұрынғы MTV VJ және жазушысы Кристиан Бэкер, американдық әнші және мәдени нышан Джанет Джексон, англо-француз жазушысы, хабар таратушы және академик Мириам Франсуа, бұрынғы Франсуа Серра, жүлдегер неміс актрисасы, модель және модельер Вильма Эллес, малайзиялық модель Феликсия Йеп, малайзиялық VJ Марион Каунтер, чех модель Маркета Коринкова, канадалық жеке мотоцикл авантюрист Рози Габриэль, бельгиялық модель және бұрынғы Мисс Бельгия үміткері Линдсей ван Гель, албандық модель Реа Беко, ресейлік модель және бұрынғы Мисс Москва Оксана Водоинаев, неміс модель Анна Мария Ферчичичи (туған Легерблом), американдық супермодель Кендра Спирс (принцесса Сальва Ага Хан), австралиялық модель және Мисс Австралияның финалисі Эмма Эдвардс, Оңтүстік Африка модельдері Венди Джейкобс және литва модельдері актриса Каролина Демирт 'Керри' болды. 2014 жылы ол ағылшын тілінде Құран оқығаннан кейін серб модель және модель Ивана мұсылман болуға ниет білдірді. Түрік актрисасы, жазушы және модель (Мисс Түркия 2001) Тугче Казаз 2005 жылы ислам дінінен шығыс православие мәсіхшілігіне, ал кейін 2008 жылы қайтадан ислам дініне көшті. Көптеген батыс елдерінде ислам дінін қабылдауға ниет білдіргендердің басым бөлігі әйелдер. Суонси университетінің зерттеушілерінің айтуынша, 2001-2011 жылдар аралығында Ұлыбританияда мұсылман дініне кірген шамамен 100 000 адамның 75% -ы әйелдер. АҚШ-та испандық әйелдердің исламға кіруі испандық ерлерге қарағанда көбірек, бұл әйелдер "негізінен білімді, жас және кәсіби"; АҚШ-та исламға кірген әйелдердің жалпы үлесі 2000 жылы 32% -дан 2011 жылы 41% -ға дейін өсті. Бразилияда ислам дінін қабылдағандардың шамамен 70% -ы әйелдер, олардың көпшілігі жас және салыстырмалы түрде жақсы білімді. Литвада ислам дінін қабылдағандардың 80% -ы жас әйелдер. Берн университетінің гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар институтының профессоры Сюзанн Льюэнбергердің айтуынша, Еуропадағы ислам дінін қабылдағандардың 60-70%-ы әйелдер. Британияда мұсылмандар арасында ай сайын жүргізілетін зерттеуге сәйкес, мұсылмандарға жаңадан құлшылық етушілердің басым көпшілігі әйелдер. "Хаффингтон Пост" газетінің хабарлауынша, "бақылаушылардың бағалауы бойынша, жыл сайын 20 мың америкалық ислам дінін қабылдап жатыр. Олардың көбісі әйелдер мен афроамерикалықтар.
Әйелдерді дінге айналдыру әдебиеті
XXI ғасырда ислам дінін қабылдаған батыс әйелдерінің жартылай өмірбаяндық кітаптары белгілі бір деңгейде табысқа жетті. Бұған бұрынғы MTV және NBC Europe жүргізушісі Кристиан Бэкердің "MTV-ден Меккеге дейін: Ислам менің өмірімді қалай әсер етті" (Arcadia Books, 2012); испан журналисі Аманда Фигерас Фернандес "Почему ислам: Менің өмірім әйел ретінде, еуропалық және мұсылман (Ediciones Península, 2018); және француз жазушысы Матильда Лудженнің "Үлкен кішкентай қадамдар: Исламды қабылдауға әйелдің нұсқаулығы" (Kube Publishing, 2020).
Исламдағы әйелдердің мәртебесі туралы қазіргі заманғы пікірталас
Мұсылман қауымдастығы ішінде консерваторлар мен ислам феминисттері ислам ілімін әйелдер құқығын талқылаудың негізі ретінде қолданады, мұсылман тарихының алғашқы кезеңіндегі Құран, хадис және көрнекті әйелдердің өмірін дәлел ретінде қолданады.
Консерваторлар мен ислам қозғалысы
Консерваторлар ерлер мен әйелдерге арналған заңдардың әртүрлі болуы ерлер әйелдерден артық деп ойлайды деген пікірді жоққа шығарады. Әли ибн Мұса Әл-Реза неке кезінде ер адам болашақ келініне бір нәрсе төлеуі керек деп ойлады және ерлер әйелдерінің де, өздерінің де шығындарына жауапты, бірақ әйелдердің мұндай жауапкершілігі жоқ. Ислам дініне қарсы қозғалыстар Ислам дінінің ішінде 20 және 21 ғасырлардағы ең белсенді қозғалыстардың бірі болып табылады. Ислам мемлекеттеріндегі әйелдердің тәжірибесі әр түрлі. Мұсылман әйелдерінің құқықтарын қорғауды әйелдердің билігінен айыруды саяси мақсат ретінде қолданатын діни экстремистік топтар тежеп келеді. Әйелдер өз құқықтарын бұзатын әрекеттерге қарсы шыққанда, олар жиі зорлық-зомбылыққа ұшырайды, қорланады және шеттетіледі. Талибанның бақылауында болған Ауғанстандағы әйелдер халықаралық қауымдастықпен айыпталған. Әйелдер жұрт алдында бурка киюге мәжбүр болды, жұмыс істеуге рұқсат етілмеді, сегіз жастан кейін білім алуға рұқсат етілмеді, талибан заңдарын бұзғаны үшін жұрт алдында дүре соқты және өлім жазасына кесілді. 1979 жылғы революциядан бері теократиялық режимде тұрған Иранда әйелдердің жағдайы күрделірек. Ирандық исламшылдар әйел депутаттарға парламентте орын беруді идеологиялық тұрғыдан қолдайды, ал университет студенттерінің 60% -ы әйелдер.
Либералды ислам, ислам феминизмі және басқа да прогрессивті сын
Либералды мұсылмандар әйелдердің мәртебесіне қатысты исламның прогрессивті түрін дамыту үшін сыншыл ойлаудың ижтихадын қолдануды қолдайды. Ислам феминисттері исламдық және жаһандық феминисттік құндылықтардан пайдаланып, екеуін де сәйкестендіруге тырысады. Кейбіреулер шариғат заңдарының бейімделу сипатына баса назар аударып, саяси ерікпен әйелдердің құқықтарын қорғай алатынын айтады. 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі шабуылдан кейін мұсылман әлеміндегі әйелдердің жағдайына халықаралық көңіл бөлінді. Кейбір сыншылар гендерлік теңсіздікке назар аударды және мұсылман қоғамдарын мұндай қарым-қатынасқа жол бергені үшін сынға алды. Дүниежүзілік әйелдердің азаматтық құқықтары артып келе жатқандықтан, кейбір мұсылман әйелдері исламдық қоғамдардағы өз құқықтарын қорғауды талап етеді. Малайзия мысал ретінде, онда екіжақты құқықтық жүйе бар, ол - зайырлы және шариғат заңдары. 2006 жылы Малайзияның бұрынғы премьер-министрі Махатхир Мохамедтің қызы Марина Махатхир "Малайзия жұлдызының" редакциялық мақаласында Малайзияның мұсылман әйелдеріне теңсіз қаралуын сынға алды. Ол көп әйел алудың заңдылығы мен бала күтіміне қатысты бейтараптық сияқты заңдық айырмашылықтарды атап өтті, мұсылман ата-аналар мұсылман емес ата-аналар арасында ортақ күтім нормаларына қарағанда мұсылман аталарына артықшылық береді.