Кіріспе
Болгарияда туған кинорежиссер және сценарист Слатан Теодор Дудов (, Златан Дудов) (30 қаңтар 1903 12 шілде 1963) - Веймар республикасы кезінде және Шығыс Германияда бірқатар фильмдер түсірген болгар кинорежиссері және сценарист.
Slatan Theodor Dudow (, Zlatan Dudov) (30 January 1903 12 July 1963) was a Bulgarian born film director and screenwriter who made a number of films during the Weimar Republic and in East Germany.
Ерте өмір және мансап
Дудов Болгарияның Зариброд қаласында (қазіргі Сербияның Димитровград қаласында) дүниеге келген. 1922 жылы ол сәулетші болу ниетімен Берлинге көшіп барды. Ол бұл жоспардан бас тартып, 1923 жылы театр пәнін, алдымен, Эммануэль Райхердің, содан кейін 1925-1926 жылдары университеттегі Макс Херманның театралды пәндер студенті ретінде оқыды. Ол Леопольд Джесснермен және Юрген Фелингпен бірге жұмыс істеді, Эрвин Пискатордың жетекшілігімен хор мүшесі болды және Фриц Лангтың "Метрополис" фильмінің режиссерінің көмекшісі болды. Осы уақыт ішінде Дудов әйелімен бірге кітап дүкенін басқан және болгар газетінің шетелдік тілшісі болып жұмыс істеген. 1929 жылы ол Кеңес Одағына барып, Владимир Маяковскиймен және Сергей Эйзенштейнмен және ақыр соңында Бертольд Брехтпен кездесті. КСРО-дан оралғаннан кейін Дудо Брехттің "Шешім" (Die Massnahme) атты театралды пьесасын түсіріп, өзінің кинорежиссерлік карьерасын бастады. Ол солшыл, кеңестік неміс продюсерлік компаниясы Прометей Фильмнің тапсырмасы бойынша қысқаметражды фильм түсірді, Wie der Berliner Arbeiter wohnt (1929), деректі фильмдер сериясының бөлігі ретінде Wie lebt der Berliner Arbeiter? Дудоудың алғашқы "Күле Вампе" (Кімге тиесілі әлем? 1932) фильмі Бректпен (сценарийді ұсынған және жобаны қаржыландыруға көмектескен), Ханнс Эйслер және Эрнст Отвальтпен бірлесіп түсірілген. Ол саяси тұрғыдан бүлікшіл деп танылғандықтан, оған тыйым салынды.
Шөгеру және белсенділік
Германияның Коммунистік партиясының (Kommunistische Partei Deutschlands, немесе KPD) мүшесі болған Дудовты нацистер 1933 жылдың қаңтарында билікті қолға алғаннан кейін көп ұзамай тұтқындады. Көп ұзамай ол Болгария азаматы ретінде Германиядан шығарылды, бірақ белгісіз себептермен Болгарияға қайтып келе алмады (бұл туралы Брехт 1933 жылдың шілдесінде орыс драматургы Сергей Третьяковқа жазған хатында айтады). Ол 1934 жылы Францияға жол тартты және 1939-1940 жылдарға дейін, Швейцарияға кеткенге дейін, елден қуу қаупімен қалады. Парижде Дюдо Берлинде бастаған "Сейфенблассен" фильмін аяқтады, сондай-ақ Брехттің "Үшінші рейхтің қорқынышы мен қасіреті" пьесасын сахналады. Ол өзінің "Der Feigling" комедиясында да жұмыс істей бастады. Швейцарияда Дудоу тағы үш драмалық комедияда, "Дас Нарренпарадиз", "Дер Леттглюбиге Томас" және "Велтунтерганг" фильмдерінде жұмыс істеуді жалғастырды. Кейіннен оның бірнеше пьесасы, драматургияға қатысты теориялық еңбектері Стефан Бродвин деген атпен Германия Демократиялық Республикасында (ГДР) жарық көрді.
Шығыс Германияда
1946 жылы Берлинге DEFA студиясының негізін қалаушы режиссерлерінің бірі ретінде оралғаннан кейін, Дудо өзінің "Велтунтерганг" пьесасын экрандастыруға кірісті. Дюдоу Веймар дәуіріндегі танымал солшыл кинорежиссер ретінде DEFA-ға әкелген символикалық капиталына қарамастан, бұл алғашқы жобаны билік органдары формалистік деп санағандықтан, сөреге тастады. Көп ұзамай Дудо социалистік реалистік мелодрама "Біздің күнделікті нанымыз" (1949) тудырды және Курт Мэтцигпен бірге тағы бір социалистік реалистік отбасылық драма "Бентин отбасы" (1950) режиссері болды. Дюдоуның 1952 жылы түсірген "Фрауеншхиксале" атты түсірілген тұңғыш түсті фильмі көрермендердің сүйіктісі болды, бірақ партия билігі мен коммунистік әйелдер ұйымдары әйелдерді бейнелеуі үшін сынға алды. Онда әртүрлі ұрпақтың маңызды актрисалары (оның ішінде Лотте Лёбингер, Мали Делшафт және Соня Саттер) және соғыстан кейінгі алғашқы кезеңдегі бөлінген Берлиннің жағдайлары көрсетіледі. 1953 жылы Дудоу Германияның бөліну мәселесімен айналысатын социалистік реалистік фильмге арналған емделуді ұсынды, бірақ фильм ешқашан жасалмады. Оның келесі фильмі "Старкер алс ди нахт" (1954) коммунистік жазушылар Курт Стерн мен Жанна Стерннің сценарийі бойынша түсірілген. Фильмде Үшінші рейх кезінде Германиядағы коммунистік қарсылық туралы айтылады. Кельндік капитан (1956) - Рольф Людвиг, Кристал Боденштейн және Эрвин Гешоннектің қатысуымен түсірілген өте қараңғы сатира. Дюдоу Генрик Кейш және Майкл Чесно Хеллмен бірге Карл Цукмайердің "Хауптман фон Кёпеник" пьесасынан алынған. Фильм Конрад Аденауэрдің басшылығымен Батыс Германияның әскери күшеюіне және оның Үшінші рейхпен институционалдық сабақтастығына қатаң сын айтады. Дудоудың ең танымал Шығыс Германиядағы фильмі - "Махаббат шатастығы" (1959) - бұл үлкен бюджет, түрлі-түсті, Шекспирлік романдар, Дудоудың сценариімен жазылған және жас Анжелика Домрозе, Аннекатрин Бюгер және Вилли Шраде ойнаған. Онда ол сатиралық энергияны ГДР-дің өзіне қарай жұмсақ бағыттады. 1950 жылдары Дудоу "бір адамның кино мектебі" деп танылды және Герхард Кляйн мен Хайнер Кароудың да тәлімгері болды. Дюдоның соңғы фильмі Кристин (1963), ол сонымен қатар сценарий жазды, қара-ақ түсірілді және ГДР-дегі әлеуметтік проблемалар мен әйелдердің жағдайына әлдеқайда қараңғы көзқараспен қарайды. Дюдоу Берлинде көлік апатынан қайтыс болды, Кристин әлі де түсіріліп жатқанда, фильм ешқашан аяқталмаған. (Жалпылай қайта құру, өте іріктеу негізінде, 1970-ші жылдары жүргізілді және "премьерасы"бір ғана көрсетілімде1974 жылы болды.)