Кіріспе
Фин сәулетшісі Юхани Уолеви Палласма (фин. Juhani Uolevi Pallasmaa; 1936 жылы 14 қыркүйекте Финляндияның Хаменлинна қаласында туған) - фин сәулетшісі, Хельсинки технология университетінің бұрынғы архитектура профессоры және деканы. Көптеген академиялық және азаматтық лауазымдардың ішінде ол 1978-1983 жылдары Фин сәулет мұражайының директоры және Хельсинкидегі өнеркәсіптік өнер институтының басшысы болды. 1983 жылы Хельсинкиде өзінің жеке сәулет кеңсесін - Arkkitehtitoimisto Juhani Pallasmaa KY - құрды. 2001 жылдан 2003 жылға дейін ол Сент-Луистегі Вашингтон университетінің сәулет өнерінің Раймонд Э. Мариц профессоры болды, ал 2013 жылы сол университеттен құрметті докторлық дәріс алды. 2010-2011 жылдары Палласмаа Иллинойс университеті Урбана-Шампейннің Плим атақты профессоры болды, ал 2012-2013 жылдары ол Франк Ллойд Райттың Талиесинінде резидент ғалым болды. Паласма Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Африка және Азияда кеңінен дәріс берді. Фин сәулет, қала құрылысы және бейнелеу өнері бойынша көрмелері отыздан астам елде көрсетілді. Ол мәдени философия, экологиялық психология және сәулет және өнер теориясы туралы көптеген мақалалар жазды. Оның көптеген мақалалары алғаш рет ARK (The Finnish Architectural Review) журналында жарияланды. Паласманың сәулет теориясы туралы көптеген кітаптарының ішінде "The Eyes of the Skin Architecture and the Senses" - сәулет теориясының классигіне айналған және әлемдегі көптеген сәулет мектептерінде оқылуы қажет кітап. Палласманың алғашқы жылдарынан бастап соңғы кездері жазған очерктерінің таңдауы ағылшын тіліне аударылып, Питер МакКит редакциялаған "Encounters Architectural Essays" (Хельсинки, 2005) кітабында жинақталды. Кітап 2005 жылғы RIBA халықаралық кітап сыйлығының қысқа қатарына енді. 2006 жылы Паласма 70 жасқа толды. Питер МакКит редакциялаған "Сәулет туралы эсселер". Жинақта Паласма немесе МакКитпен байланысты 23 автордың очерктері бар. Олардың қатарына: Карстен Харрис, Дэн Хоффман, Стивен Холл, Колин Сент Джон Уилсон және Дэниел Либескинд жатады. Палласма Финляндияның сәулетшілер қауымдастығының мүшесі және Америка сәулетшілер институтының құрметті мүшесі. 2010 жылдың көктемінде Палласмаа американдық драматург Ли Фондаковскимен бірге Минесота университетінің Жоғары оқу институтында Imagine Fund Distinguished Visiting Chair болды. Палласмаа 2014 жылы Прицкер сәулет сыйлығының және 2020 және 2022 жылдары Күн сәулесі сыйлығының қазылар алқасының мүшесі болды.
Juhani Uolevi Pallasmaa (born 14 September 1936 in Hämeenlinna, Finland) is a Finnish architect and former professor of architecture and dean at the Helsinki University of Technology. Among the many academic and civic positions he has held are those of Director of the Museum of Finnish Architecture 1978–1983, and head of the Institute of Industrial Arts, Helsinki. He established his own architect's office – Arkkitehtitoimisto Juhani Pallasmaa KY – in 1983 in Helsinki. From 2001 to 2003, he was Raymond E. Maritz Visiting Professor of Architecture at Washington University in St. Louis, and in 2013 he received an honorary doctorate from that university. In 2010–2011, Pallasmaa served as Plym Distinguished Professor at the University of Illinois Urbana Champaign, and in 2012 2013 he was scholar in residence at Frank Lloyd Wright's Taliesin. Pallasmaa has also lectured widely in Europe, North and South America, Africa and Asia. His exhibitions of Finnish architecture, planning and visual arts have been displayed in more than thirty countries and he has written numerous articles on cultural philosophy, environmental psychology and theories of architecture and the arts. Many of his articles are first featured in ARK (The Finnish Architectural Review). Among Pallasmaa's many books on architectural theory is The Eyes of the Skin – Architecture and the Senses, a book that has become a classic of architectural theory and is required reading on courses in many schools of architecture around the world. A selection of essays written by Pallasmaa, from the early years to more recent ones, has been translated into English and collated together in the book Encounters – Architectural Essays (Helsinki, 2005), edited by Peter MacKeith. The book was shortlisted for the RIBA 2005 International Book Award. In 2006 Pallasmaa turned 70, and the occasion was marked by the publication of the book Archipelago. Essays on Architecture, edited by Peter MacKeith. The collection contains essays by 23 authors, all with some connection to Pallasmaa or MacKeith. They include: Karsten Harries, Dan Hoffman, Steven Holl, Colin St. John Wilson and Daniel Libeskind. Pallasmaa is a member of the Finnish Association of Architects, and an honorary Fellow of the American Institute of Architects. During the spring of 2010, Pallasmaa, along with American playwright Leigh Fondakowski, was an Imagine Fund Distinguished Visiting Chair at the Institute for Advanced Study at University of Minnesota. Pallasmaa was jury member for the 2014 Pritzker Architecture Prize and The Daylight Award in 2020 and 2022.
Архитектуралық мансап
Архитектуралық өндіріс тұрғысынан алғанда, Юхани Палласманың шығармашылығының дамуы оның мансабының барысында өзгеріске ұшырады. Оның ертедегі мансабы рационализм, стандарттау және алдын ала жасау мәселесімен сипатталады. Бұл оның ұстазы профессор Аулис Бломштедттің ықпалына байланысты болды, ол пропорционалдық жүйелер мен стандарттаумен қатты айналысты. Палассааның осы принциптерді көрсететін алғашқы негізгі жұмысы Moduli 225 (Кристиан Гулликсенмен бірге) болды, ол 1969-1971 жылдары өнеркәсіптік өндірісте жасалған жазғы үй, оның алтысы Финляндияда салынған. Алайда, сәулет өнерінің бұл түрі үшін негізгі үлгілер жапондық сәулет және Людвиг Мис ван дер Роэдің жетілдірілген абстракциялары болды. Финляндияда бұл архитектура түрі "конструктивизм" деп аталады тек авангардтық ресейлік конструктивизмге ғана ұқсас және сол кезде, 1950-1960 жылдар, Альвар Аалтоның жұмысына қарсы болды, ол өзінің туған елінде өзіндік ерекше индивидуалист ретінде көбейіп кетті. Бірақ Жапонияға деген қызығушылық Паласманың кейінгі уайымдарының тұқымын да қамтыды; тәжірибелік материализм және феноменология. Африкадан оралғаннан кейін Палласмаа таза конструктивизмнен аулақ болып, психология, мәдениет және феноменологиямен айналысты. Оның егжей-тегжейлі және көрме дизайны сияқты кішігірім жұмыстарына деген қызығушылығы кейде оған "мүлік қорап архитекторы" деген атақ берді. 2006 жылы оның ең үлкен жұмысы - Кампи орталығы аяқталды, ол Хельсинкидің орталық бөлігіндегі негізгі автобус вокзалын, сауда орталығы мен тұрғын үйді қамтиды, бірақ жұмыс әртүрлі сәулетшілерді қамтитын әртүрлі бөлімдерге бөлінді, ал жалпы дизайн Helin & Co сәулетшілерінің бақылауында болды.
Юхани Палласмаа жобалаған сәулет туындыларының таңдауы
Кампи орталығы (архитекторлар Helin & Co басшылығымен), Хельсинки, 2003-2006 жж. Snow Show, Лапландия (Рейчел Уайтердпен бірге), 2004. Финляндия банкі мұражайы, Хельсинки, 2002-2003. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер көпірі, Виики Эко ауылы, Хельсинки, 2002. Кранбрук өнер академиясы, Драйвэй сквері, Блумфилд Хиллз, Мичиган, 1994 жыл. Itäkeskus сауда орталығы, Хельсинки; үлкен кеңейту, шынымен жабылған бульвар (ішкі, көпір және киоск құрылымдары, көше жиһазы, жарнама жүйелері) 1989-1991. Ruoholahti тұрғын алабы, Хельсинки: сыртқы кеңістіктердің дизайны (канал, саябақтар, көпірлер, материалдар, жарықтандыру, көше жиһаздары және т.б.) ), 1990-1991 жж. Финляндия институты (Роланд Швайцермен бірге), 60, Эколь көшесі, Париж, 1986-1991. Хельсинки телефон қауымдастығы, телефон будкасының дизайны, 1987. Хельсинкидегі ескі базар залы, Хельсинки, 1986 жылы қайта жаңартылған. Өнер мұражайы, Рованиеми, қайта жаңарту, 1984-86 жж. Суретші Тор Арнның жазғы ательесі, Веньо аралы, 1970 жыл. Moduli 225 (Кристиан Гулликсенмен бірге), өндірістік жазғы үйдің үлгісі, 1969-1971.
Көрмелер
"Студиялар үнсіздікте" Паласманың Валькуцина Милано Брерадағы шығармаларының көрмесі, Милан, Италия, 2014 жылдың наурызы.