Кіріспе

Құйрықтардың түрлері: "Тепринго" немесе "закатуче" деп те аталатын вулкандық қоян (Romerolagus diazi) - Мексикадағы жанартаулардың беткейлерінде тұратын кішкентай қоян. Бұл - әлемдегі ең кішкентай қоян, ол пигмей қояннан кейін екінші орында тұр. Оның кішкентай дөңгелек құлақтары, қысқа аяқтары және қысқа, қалың жүндері бар, салмағы шамамен 390600 г (0,861,3 фунт). Оның өмір сүру ұзақтығы 7 жылдан 9 жылға дейін. Бұл құйрықты қоян 2 - 5 аңдан тұратын топта шөпті бұталар арасында орналасқан орларда (жер асты ұяларында) және ұшу жолақтарында тұрады. Ұзындығы 5 м, тереңдігі 40 см болатын орлар бар. Әдетте бір ұяда 2-3 жас туады. Алайда, тұтқында болған кезде олар ор жасамайды, ал жас балапандар шөпте жасалған ұяларда туады. Көптеген қоян түрлерінен айырмашылығы (соның ішінде пикалар сияқты), вулкан қоян аяғын жерге соғып, басқа қояндарды қауіптен сақтандырудың орнына өте биік дыбыстар шығарады. Ол кешкі уақытта және таңертең және таңертең және сол аралықта өте белсенді. Олардың популяциясы шамамен 150-200 колонияға тең, олардың жалпы саны 1200 адам.

Морфологиясы мен анатомиясы

Жанартау қоянның ересектер салмағы 500 г-ға дейін жетеді. Қоян - кеміргіш жануар, кеміргіштерден екі жұп арнайы жоғарғы қиыршық тістерімен ерекшеленеді. Олар микротинді кеміргіштердің тіршілік ету ортасында қозғалыс үшін жасағандарына ұқсас ұшу-қону жолақтарын жасайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Жанартау қояндары Мексиканың жергiлiктi түрлерi болып табылады. Нақтырақ айтқанда, қоян Мехиконың оңтүстігінде және шығысында орналасқан төрт жанартаудың мекені болып табылады. Бұл жанартаулық аймақтардың ең үлкені Иза Попо ұлттық паркіне кіреді, басқа аймақтарда Чичинаутзин және Пеладо жанартаулары бар. Көбінесе вулкандық қояндар биіктікте кездеседі. Жанартау қояндарының 71% -ы қарағайлы ормандарда, алдырлы ормандарда және шөптеректерде кездеседі. Жанартау қоянның таралу аймағы Транс-Мексикалық неовулканикалық белдеудегі биік жерлерде 280 км2 шалғынды жерді қамтиды. Транс-Мексикалық жанартау белдеуінің басқа жерлерінде және тұтқында бар. Жоғарыда айтылғандарға байланысты Халықаралық табиғат қорғау одағы (Қызыл деректер кітабы, IUCN 2019) Nevado de Toluca-ны осы түрдің таралуы үшін қазіргі немесе ықтимал орын ретінде атамайды.

Өңірлерді басқару

IUCN/SSC Lagomorph Specialist Group осы қоян үшін іс-қимыл жоспарын жасады, ол оның Zacatón мекендеріндегі өрттің және артық жайылымның басқару қажеттілігіне және оны аңшылыққа, аулауға және сатуға тыйым салатын заңдарды қолдануға бағытталған. Қояндар бұл өсімдіктерді жыртқыш аңдардан жасырынғандай пайдаланады. M. macroura вулкандық қояндардың 89% піллеттерінде табылған, бұл олардың тамақтануының негізі екенін білдіреді, бірақ ол қояндардың қажетті энергия мен ақуыз қажеттіліктерін қамтамасыз етпейді. Бұл тіршілік иелері өздерінің тамақтануын 15 түрлі өсімдікпен толықтырып, қажетті қоректі алады. Жанартау қоянды қолдауға жауапты өсімдіктердің басқа түрлері - Muhlenbergia quadidentata, Pinus hartwegii, F. tolucensis, P. hartwegeii. Соңғы 18 000 жыл ішінде температураның 5-6 °C-ға көтерілуіне байланысты оның кеңістігі айтарлықтай қысқарғандығы туралы дәлелдер бар, ал оның таралуы қазір 16 жапсырмаға бөлінген.

Қауіп-қатерлер мен қорғау шаралары

Р. Диазиге немесе вулкандық қоянға қауіп төндіретін факторлар: ағаш кесу, шөп жинау, мал жайылымы, тіршілік ортасының жойылуы, қалалардың кеңеюі, тас жолдар салу және жиі болатын орман өрттері. Мексика заңына сәйкес Р. Диазиді аулау заңсыз. Алайда, көптеген адамдар R. diazi қорғалғандығын білмейтін және билік өкілдері оны қорғауды жеткілікті түрде жүзеге асырмайды. Аң аулау, мал жайылымдары мен өрттер тіпті қорғалған ұлттық парктерде, мысалы Изда Попо және Зокиапан ұлттық парктерінде Р. Диазиге зиян келтіре алады. Табиғатты қорғау мақсатында тұтқында асылдандыру бағдарламалары салыстырмалы түрде сәтті жүзеге асырылуда, бірақ тұтқындағы нәрестелердің өлімі жоғары. Қорғау шаралары вулкандық қояндарды аулауға және саудалауға тыйым салатын заңдарды жүзеге асыруға бағытталуы керек. Сонымен қатар, орман өрттерін және малдың шөптерде шашыраңқы жайылуын бақылау үшін, мекен-жайларды басқаруға күш салу керек. Соңында, R. diazi және оған төнетін түрлі қауіптер туралы білім беру бағдарламаларын қабылдау пайдалы болар еді. Сонымен қатар, көпшілікке вулкандық қоянның қорғалатын мәртебесі туралы ақпарат беру керек, өйткені көптеген адамдар R. diazi-ге аң аулау заңсыз екенін білмейді.