Кіріспе

Кипрдегі ЛГБТ-құқықтары соңғы жылдары дамыған жоқ, бірақ ЛГБТ-қатысушылар әлі де ЛГБТ-қа қатысы жоқ тұрғындар кездеспейтін құқықтық қиындықтарға тап болады. 1998 жылы бір жынысты жыныстық қатынасты ерлер мен әйелдер де қылмыстан арылды, ал некеге байланысты бірнеше құқықтарды және артықшылықтарды беретін азаматтық одақтар 2015 жылдың желтоқсанынан бастап заңды болды. Кипрде конверсиялық терапия 2023 жылдың мамыр айында тыйым салынды. Алайда Кипрде бала асырап алу құқығы тек гетеросексуалдық жұптарға ғана беріледі. Дәстүрлі түрде, әлеуметтік консервативті Грекия православие шіркеуі ЛГБТ құқықтары туралы қоғамдық пікір мен саясатқа айтарлықтай ықпал етті. Алайда, Кипр Еуропалық Одаққа мүше болуға ұмтылғаннан бері адам құқықтары туралы заңнаманы, оның ішінде жыныстық бейімділік пен гендерлік сәйкестік туралы заңдарды өзгертуі керек болды. ЛГБТ қауымдастығының мүшелеріне деген көзқарас өзгеріп, толеранттылық пен ымырашылық танытуда. Жақында жүргізілген сауалнамадан Кипр тұрғындарының көпшілігі бір жынысты некелерді қолдайтынын көрсетті. Осы уақытқа дейін Осман заңдары жергілікті және британдық отаршылдық қызметкерлерімен жүргізілсе де, аралда техникалық тұрғыдан күшінде болды. Гомосексуализмге қатысты Осман түрік заңдары 1858 жылы либералданды, ол бүкіл Осман империясында қылмыстық қылмыс болып табылмады. Ұлыбритания 1925 жылы Кипрдің толық заңды иесін қабылдағанмен, Осман заңдары 1929 жылға дейін аралда ресми түрде алмастырылмады, ол кезде Османның гомосексуализмге қатысты заңды төзімділігі, ақыры, 1885 жылғы британдық қылмыстық заңға түзету актісін Кипр заңына енгізумен аяқталды. 1858 жылдан бері алғаш рет Кипрде гомосексуализм қылмыс деп танылды. Әйелдердің гомосексуализмі заңда танылмаған немесе айтылмаған. 1960 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Кипр аралдағы британдық отарлау заңын толықтай сақтады, ал 1885 жылғы Қылмыстық заңға түзетулер енгізу туралы заңның тиісті бөліктері Кипр Қылмыстық кодексінің 154-тарауының 171-174 баптарына айналды. Бұл баптар алғаш рет 1993 жылы қарсылық білдірді, ол кезде Кипрлік сәулетші және гей-құқықтарының белсендісі Александрос Модинос Кипр үкіметінің қарсылығы бойынша Еуропалық адам құқықтары сотында Modinos v. Cyprus деп аталатын сот ісіне жеңіске жетті. Сот Кипрдің Қылмыстық кодексінің 171-бабында Модиностың 1962 жылы Кипр бекіткен халықаралық келісімге, яғни Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияға сәйкес қорғалған жеке өмірге деген құқығы бұзылғаны туралы шешім шығарды. Сот үкіміне қарамастан, Кипр 1998 жылға дейін өзінің Қылмыстық кодексін ресми түрде қайта қарастырмады. Сол кезде де гомосексуализмге рұқсат етілген жасқа 18 - де, гетеросексуализмге 16 - да қаралған. Өзгелер үшін келісім берудің тең емес жасынан бөлек, түзетілген Қылмыстық кодекс гомосексуализмді "ұсынуды" қылмыс деп жариялады, бұл ЛГБТ-құқық қозғалысын шектеу үшін қолданылды. 2000 жылы гомосексуализмді "насихаттау" бойынша дискриминациялық тыйым алынып тасталды, ал келісім жасы 2002 жылы теңестірілді. Бүгінде ер адам баласына жыныстық қатынасқа түсудің жалпы жасы он жетіге жетеді. Кипр әскері гомосексуализмді "психикалық ауру" деп айыптап, гомосексуалистерге әскери қызметтен шығуға тыйым салатын. Алайда, бұл себеп жойылған. Солтүстік Кипрде түрік кипрлік депутаттар 2014 жылдың 27 қаңтарында колониялық дәуірдегі гомосексуалды әрекеттерді бес жылға дейін бас бостандығынан айыратын заңды жою туралы түзетуді қабылдады. Бұл Еуропадағы ер адамдардың жыныстық қатынасын заңсыз деп таныған соңғы мемлекет болды. Халықаралық лесбиян, гей, бисексуал, транс және интерсексуалдар қауымдастығының өкілдері Пауло Корте Реал дауыс беруге қатысты: "Біз бүгінгі дауыс беруді құптаймыз және ақыры Еуропаны гомосексуализмді қылмыстық деп санайтын заңдардан толықтай азат континент деп атай аламыз" деді.

Бір жынысты адамдардың арасындағы қатынастарды тану

Кипрдің қазіргі заңдары тек бір еркек пен бір әйел арасындағы неке деп танылады. Бір жынысты адамдардың некелерін ресми түрде тану жоқ. 2015 жылдан бастап бір жынысты жұптар азаматтық одақтар арқылы өздерінің қарым-қатынастарын мойындай алады. 2015 жылдың 26 қарашасында Өкілдер палатасы азаматтық одақ туралы заң жобасын 39 дауыспен мақұлдады, 12 қарсы және 3 дауыспен дауыс бермей қалды. Заң 2015 жылдың 9 желтоқсанында жарияланды және сол күні күшіне енді.

Азық-түлік қорғау

2004 жылы Кипр дискриминацияға қарсы заң қабылдады, ол жұмыс орнында жыныстық қатынасқа байланысты дискриминацияны тыйым салады. 2004 жылғы "Жұмыспен қамту және еңбекпен қамтудағы теңдік туралы заң" (Ο Περί 'Ισης Μεταχείρισης στην Απασχόληση και την Εργασία Νόμος του 2004) деп аталатын заң Еуропалық Одақтың 2000 жылғы "Жұмыспен қамтудың негізгі ережелері" деген заңына сәйкес жасалды. Жалпы гендерлік сәйкестікке негізделген дискриминация және жыныстық бейімділікке негізделген дискриминация жұмыспен қамтудан басқа салаларда тыйым салынбайды. Кипрдің Қылмыстық кодексіне ЛГБТ-ке қарсы зорлық-зомбылық жазаны ауырлататын фактор ретінде қарастыру үшін өзгерістер енгізілді. Кодекстің "Жыныстық бейімділік немесе гендерлік сәйкестік негізінде зорлық-зомбылық немесе жеккөрушілікке шақыру" деп аталатын 99-бабында "бізбен, жария түрде немесе қорлау, қорлау немесе қорлаушылық сипаты бар тәсілмен, ауызша немесе жазбаша түрде, бір топқа, адамға немесе бір топтың мүшесіне қатысты зорлық-зомбылық немесе жеккөрушілікке шақыратын немесе шақыратын" кез келген адамға үш жылдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айыру немесе 5000 евродан аспайтын айыппұл салу көзделген. Заңның ережелеріне қарамастан, ЛГБТ-ке қарсы жеккөрушілікке немесе зорлық-зомбылыққа шақыру туралы хабарлар полиция күштерімен іс-қимыл жасамайды, заңдық жазалар да қолданылмайды, әсіресе Грек Православие шіркеуінің дінбасылары жасаған жағдайда. 2019 жылдың ақпан айында Никосияда гей адамға шабуыл жасалды, бірақ полиция оның жеккөрушілік қылмысы екенін анықтамады. Төрт айдан кейін Никосияда болған тағы бір оқиға полиция тарапынан ешқандай әрекетке әкелмеді. 2017 жылы Білім министрлігі "Гомботтың мектептердегі гомофобиялық және трансфобиялық қорқынышты қарсы күрес" бағдарламасын құрды.

Конверсиялық терапия

2023 жылдың 25 мамырында Кипр парламенті конверсиялық терапияны қылмыстық қылмыс деп тану туралы дауыс берді.

Гендерлік сәйкестік және өзін-өзі көрсету

2017 жылдың қарашасында президент Никос Анастасиадис трансгендерлік құқықтарға қатысты мәселелерді талқылау үшін "ЛГБТ Қипрді қабылдаңыз" адвокаттық тобымен кездесті. Президент пен Әділет министрінің қолдауымен трансгендерлерге заңды жынысын өзгертуге мүмкіндік беретін заң жобасы әзірленді. 2019 жылдың 10 маусымында бірнеше ай бойы тоқтап тұру мен кешіктіруден кейін трансгендерлік балалардың төрт ата-анасы заң жобасын қолдап, оны "тезірек қабылдауға" шақырды. Заң жобасында 18 жастан асқан трансгендерлерге өз жынысын өз еркімен өзгертуге, диагноз қойылмай, гормоналды ем қабылдамай, жынысын ауыстыру операциясын жасатпай, рұқсат етіледі.

Тұрғын үй жағдайы

1996 жылы содомиямен айналысты деп айыпталған Патер Панкратиос Мераклиске қатысты қылмыстық іс қозғалғанда, сот процесін тоқтатқан үлкен толқулар болды. Мераклис мүмкін епископ ретінде қарастырылды, бірақ Кипрдің сол кездегі архиепискобы, Кипрдің Хризостомы I, Мераклис гомосексуалист және ЖИТС бейқам жүріс-тұрысы арқылы таралуы мүмкін деп сенді. Бұл пікірлер денсаулық сақтау саласының қызметкерлерін және Кипрдің ашық ойлы азаматтарын ашуға мәжбүр етті. 2003 жылы 28 жастағы кипрлік жігіт "психологиялық жағынан тұрақсыз" деп танылғандықтан, оған жүргізуші куәлігін алуына тыйым салынды. Сол кездегі әскерилер гомосексуализмді психикалық ауру деп санағандықтан, ол адам әскерден шығарылған болатын. 2019 жылдың сәуір айында Сыртқы істер министрлігі барлық елшіліктерге жергілікті ЛГБТ белсенділерін қолдауды сұрай отырып, нұсқаулар жіберді. 17 мамыр - Халықаралық гомофобияға қарсы күрес күні Кипр елшілігі және бүкіл әлемдегі Кипр елшілері де жаңбырлы туды көтеріп, елшілікке шақырды. 2007 жылы Солтүстік Кипрде ЛГБТ-адамдардың құқықтарын қорғау үшін Гомофобияға қарсы бастама құрылды. 2008 жылдың 25 сәуірінде топ парламент басшысы Фатма Экеноглуға қылмыстық құқықтарды қайта қарау туралы ұсыныс ұсынды. 2010 жылы ILGA Europe өкілдері парламенттің жаңа басшысы Хасан Бозерге ұсыныс жасады. Алайда, бұл ұсынысқа ешқандай іс-қимыл жасалмады және адамдар "табиғи емес жыныстық қатынас" деген айыппен қамауға алынуын жалғастырды. 2011 жылдың қазан айында Коммуналдық демократиялық партиясы (КДП) сол ұсынысты Парламентке ұсынды, солтүстіктегі Кипрде гомосексуализмді жедел түрде қылмыстық қылмыс деп тануды талап етті. 2012 жылдың наурыз айынан бастап Гомофобияға қарсы бастама өзінің қызметін Квир Кипр қауымдастығы (Kuir Kıbrıs Derneği) деген атпен жалғастырды. Қабылдау ЛГБТ Кипр (Accept ΛΟΑΤ Κύπρου) - 2011 жылдың 8 қыркүйегінде Кипрде ЛГБТ құқықтарымен айналысатын алғашқы ресми тіркелген ұйым. Оған көптеген азаматтар, түрлі үкіметтік емес ұйымдар, Еуропалық Парламент және Кипрде жұмыс істейтін шетелдік елшіліктер қолдау көрсетеді. Сонымен қатар, жергілікті әкімдіктер де ұйымға көмек көрсетті, сондай-ақ, жергілікті әкімдердің де қолдауымен іс-шаралар өткізілді. Қыпырстанның ЛГБТ қауымдастығын қабылдауы 2014 жылдың 31 мамырында республика бақылауындағы аймақтарда алғашқы мақтаныш парадын ұйымдастырды. Парадта 4500-ден астам адам шеруге шықты немесе сол күнгі іс-шараларға қатысты. Топ бірнеше жүз қатысушы күткен еді, бірақ іс-шараның танымалдылығына таң қалды. Шеруге саяси спектрдегі барлық партиялардың көпшілігі, сондай-ақ бұрынғы президент Джордж Василю, Еуропалық Парламент кеңсесі, Еуропалық Комиссияның Кипрдегі өкілдігі және парадпен бірге шеруге қатысқан 15 елшілік, оның ішінде елшілер мен елшілік қызметкерлері (Австрия, Австралия, Бразилия, Канада, Дания, Финляндия, Израиль, Италия, Нидерланды, Норвегия, Португалия, Испания, Швеция, Ұлыбритания және АҚШ) қолдау көрсетті. Сонымен қатар Дания, Финляндия, Нидерланды, Швеция және АҚШ елшіліктері жаңбырлы туды көтеріп тұрды. Сонымен қатар, халықаралық поп-күйші Анна Висси де шеруге қатысты. Бұл процессияны 1993 жылы Еуропалық адам құқықтары сотында Кипрдің гомосексуализмді қылмыстық деп санайтын заңдары бойынша жеңіске жеткен 81 жастағы Александрос Модинос басқарды. Оқиғаға наразылық білдірген православиелік христиандар тобы арасында, соның ішінде дін қызметкерлері арасында "қадірсіз" деп атаған оқиғаға наразылық білдірген адамдар арасында жанжал шықты. Қабылдау ЛГБТ Кипр президенті Коста Гавриелидес баспасөз мәслихатында сайлауға қатысуға қуанышы мен таңғалыстығын білдірді. Іс-шараның алдында Кипрдің мақтаныш фестивалі өтті, ол 2014 жылдың 17 мамырынан (Халықаралық гомофобияға қарсы күн) және 2014 жылдың 31 мамыры аралығында өтті. Іс-шараның бірінші күні Никосияның солтүстігінде "Accept LGBT Cyprus" және "Queer Cyprus Association" түрік-қыптық ұйымының бірлестігімен "Радужная прогулка" өтті. Квирлік ұжымдық цикл www. "Кейр-коллектив" тобы. cy 2022 жылдың басында құрылды. Бұл - жергілікті қоғамдастықтың өзін-өзі нығайтуын, гендерлік сәйкестікке, гендерлік көрініске және жыныстық бейімділікке байланысты кемсітушілікке қарсы күресті насихаттауды мақсат еткен, жергілікті қоғамдастықтың белсенділіктерін арттыратын, қоғамға бағытталған, жергілікті деңгейдегі ұйым. 2022 жылдың 18 маусымында олар Куир Кипр, ЛГБТ Филиппин, ЛГБТ Африка және ЛГБТ + және Достар UCY Студент клубы топтарымен бірге аралдағы тұңғыш Intercommunal ...

БАҚ-тағы кемсітушілік

2021 жылдың желтоқсанында грек сериалы Агриес Мелисс (Άγριες Μέλισσες) Кипрдің ANT1 арнасында көрсетілсе, Димитрис Циклис пен Георгий Коробилис ойнаған екі еркек кейіпкердің өсіп жатқан көрінісі Кипрдің эфирінен цензураға ұшырады. ANT1 Cyprus хабарлауынша, "ЛГБТИ контентін таратуды тыйым салатын жалпы нұсқау немесе заң болмағанына" қарамастан, өбі радио және теледидар ережелеріне қатысты "заңнамалық түсініксіздікке" байланысты цензураға ұшырады. Сонымен қатар, бағдарламаның эфирге шығуы кешкі сағат 9-дан 22:30-ға ауыстырылды, бұл, белсенділердің айтуынша, кездейсоқ емес. 2006 жылы жүргізілген сауалнамада кипрліктердің 75% гомосексуализмді мақұлдамайтынын және көпшілігі оны "емдеуге" болады деп ойлағандығын көрсетті. 2006 жылғы ЕО сауалнамасында Кипрдің тек 14%-ы бір жынысты некеге тұруды жақтап, 10%-ы бала асырап алуды қолдаған. Алайда, жағдай бірнеше жылдың ішінде тез өзгерді, 2014 жылғы сауалнамада Кипр азаматтарының 53,3% азаматтық одақтарды заңдастыру керек деп ойлады. 2015 жылғы Евробарометрде 37% кипрліктердің бір жынысты некеге бүкіл Еуропада рұқсат етілуі керек деп ойлағанын, 56% қарсы екенін анықтады. 2023 жылғы Еуробарометрде 50% кипрліктердің пікірінше, бір жынысты некеге бүкіл Еуропада рұқсат етілуі керек, ал 44% келіспейді, ал 46% "бір жынысты екі адамның арасындағы жыныстық қатынаста ештеңе жоқ" деп келісті. Бұл бірінші рет болды, Кипрдің көпшілігі бір жынысты некелерді қолдады, бұл ЛГБТ құқықтарына қолдаудың тұрақты өсуін көрсетеді.