Кіріспе

Форт-Либерте () - Гаитидің Солтүстік шығыс департаментіндегі коммуна және әкімшілік астанасы. Доминикан Республикасының шекарасына жақын орналасқан бұл қала елдің ең көне қалаларының бірі болып табылады. 1803 жылы 29 қарашада Гаити тәуелсіздігі жарияланды. Форт-Либерте айналасындағы аймақты бастапқыда Американың жергілікті халықтары мекендеген, кейіннен испан отаршылары мекендеген, олар 1578 жылы Баяха қаласын құрды, бірақ 1605 жылы оны тастап кетті. 1732 жылы француздар бұл жерді қайтадан басып алды. Ол 1794 жылы испан әскерлері басып алды, 1801 жылы француздарға қайта оралды, содан кейін 1803 жылы 8 қыркүйекте, тәуелсіздік жарияланар алдында британдықтарға берілді. Қала бірнеше рет атау өзгерісіне ұшырады: Баяя (1578), Форт-Дофин (1732), Форт-Сент-Джозеф (1804), Форт-Роял (1811) және, ақыр соңында, Форт-Либерте (1820). Қала Форт-Либерте Рим-католик епархиясының бас қаласы болып табылады.

Демография

2015 жылы Форт-Либерте коммунасының халқы 34,434 деп бағаланды, оның ішінде 22,416 адам қалада тұрды. Коммунадағы үй шаруашылықтарының саны 4822 болды, бір үй шаруашылықта орташа есеппен 4,5 адам. Ересектер қауымының 58% -ын (18 жастан асқандар) құрайды, ал 42% -ы 18 жасқа толмағандар. Бұл аймақта гаити креол тілінде сөйлейді, ал білімді адамдар француз тілінде де сөйлейді. Ең көп таралған діни бірлестіктер - Рим католиктері мен Гаитидің вудусы.

Форт-Либерте шығанағы

Форт-Либерте шығанағы мен Пойнт Якези арасындағы жағалау сызығы шамамен 8 миль (13 км) қашықтықта орналасқан. Оның құмды жағажайлары төмен. Мұнда мангроу орманды рифтер және шығанақтың батысына қарай 6 км жерде екі төбе (ауысымдары 1 км) бар. Таулар портқа кіретін жолдың белгілері. Форт-Либерте шығанағы шығыстан батысқа қарай 5 миль (8 км) ұзындықта және 2 км енде орналасқан. 2 км-ге дейін созылатын жағалаудағы судың тереңдігі жеткілікті және қауіпсіз якорьлеу жағдайларын қамтамасыз етеді. Қалдыққа кіретін жолдың "ұзындығы 2 шақырымдай, ал судың тереңдігі 15 сағадай, бірақ тар және бұрылысты, сондықтан желкенді кеме кіргенде желдің солтүстікке қарай шығып, шығып кетуі үшін желдің күшті болуы керек" деп айтылған. Жағалау сызығы шығанақтың кіреберісінен шығысқа қарай 10 км-ге дейін созылып, Манзанильо шығанағына дейін созылады. Кемежай жоқ. Жауын-шашынның биік болуы - көктемгі көтерілу 2 м, ал тұмсықтығы 1 м . Кемелер портқа 12 саға терең суға, шығанақтың ортасында орналасқан Байон аралының шығыс және солтүстік-шығыс бағыттарындағы маневрлеу кеңістігіне бекітеді. Қалдықтың шығысында тағы бір 9 созым тереңдіктегі зәкірлеу орны орналасқан. Келу жолындағы су ағысы таңертеңгі уақытта төмен болады, бұл портқа кірудің ең жақсы уақыты.

Тұщы су ресурсы

Марион өзені Форт-Либертенің батысына қарай 2 км жердегі шығанаққа құяды және қалаға суды жеткізу көзі болып табылады.

Тарих

1503 - 1505 жылдары испандық губернатор Николас де Овандо Испаньоланың батысында қазіргі Каракол қаласының айналасында орналасқан Пуэрто-Реал ("Порт Корольский") қаласын құрды. Алайда көп ұзамай бұл қала тасталып, адамдар шығысқа қарай көшіп кетті және 1578 жылы аймақтың тайно аты Баяхамен жаңа қала құрылды. Каракол 1492 жылы Рождество күні Санта-Марияның, Колумбтың флагман кемесінің рифке соғылып, суға батып кеткен жеріне жақын деп есептелді. Кеме апаты ағаш үшін құтқарылды Ла Навидад деп аталатын елді мекендер салу үшін, оны Колумб сол жерден кеткеннен кейін оның басшысы Гуанагарикс бастаған тайнолық үндістер жойды. Бұл жазуды америкалық археолог Уильям Ходжес Пуэрто-Реалда қазба жұмыстарын жүргізген кезінде тапты. Бұл жерден жиналған жәдігерлер Лимбе мұражайында қойылған. Алайда, бұл жерде жердің ешқандай іздері байқалмайды. Доминикан тарихындағы бұл оқиға қазір Осорионың қирауы ретінде белгілі. Испандықтар Баяха қаласын құрған, қазір Форт Либерте деп аталады, бұл Испаньоланың бірнеше қалаларының бірі. Бұл жер 1731 жылы Франция королі Людовик XV-нің бұйрығымен салынған Форт-Либертенің тарихи орны болды. Қаланың атауларында бірінен соң бірі өзгерістер болды, бұл испандықтардан француз колонизациясына биліктің ауысуын көрсетеді. 1803 жылы 29 қарашада Гаитиде алғаш рет тәуелсіздік жарияланды.

Қалқа

Қала шекарасындағы форт 1731 жылы шығанаққа қараған жердің соңындағы портта салынған, ол Францияның королі Людовик XV-нің нұсқауы бойынша, шабуылдан қорғаныш үшін салынған. Форт-Либерте - шығанақтың оңтүстік жағалауында орналасқан. Қала орталығынан солтүстікке қарай 1 км жерде. Форт алдындағы жағалаудың қиылысы қалың және қалың. Қазір форт қираған жерлері ғана сәулетшілердің шеберлік жобасының дәлелі ретінде көрінеді. Алайда, 1990 жылдардың ортасында фортты және оның құрылыстарын қалпына келтіру үшін күш-жігер жұмсалды. "Пильфераж" қару-жарақ пен оқ-дәрілерді жоғалтты, сонымен қатар Францияның Нант қаласынан әкелінген тастарды да алып кетті. Қорғанның қабырғаларында жарықтар пайда болып, қорғанның жаңбырдан қорғалуына қауіп төндіріп отыр. Колониялық дәуірден бастап арал экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген. Егін егу негізгі кәсіп болды, оның ішінде қант шалағы, кофе, сизаль, какао және мақта. 1789 жылы аралдың француз бөлігінде 793 қант плантациясы, 3117 кофе плантациясы, 789 мақта плантациясы және 182 ром өндіру зауыты, сондай-ақ басқа да шағын фабрикалар мен цехтар болды. 1791 жылы инвестициялар негізінен осы егістерге бағытталған. Қазіргі уақытта қаланың және оның маңындағы сауда мен экономика - кофе, какао, бал, логвуд, ананас және сизаль, олар негізгі өнімдер болып табылады.