Кіріспе

"Сынған ваза" - американдық жазушы Рекс Стоуттың 1941 жылы Farrar & Rinehart баспасында басылып шыққан, кейіннен Dell компаниясы #115 карталық кітап ретінде және кейіннен басқа баспагерлер шығарған құпия романы. Бұл оның детектив Текумсе Фокс бейнеленген үш туындысының бірі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Нью-Йорктегі Карнеги залында жас скрипкашы Ян Тусар мен оның қайта-қайта қызына және фортепианода сүйемелдеушісіне арналған музыкалық қойылым алдында сахна артындағы ренжітумен басталады, оның әкесі бірнеше ай бұрын кеңсесінің терезесінен құлап қайтыс болды. Жеке тергеуші Текумсе Фокс классикалық музыканың жанкүйері емес, бірақ оның досы Диего Зорилья, бұрынғы скрипкашы, оның саусақтары апатта бүлінген, жас орындаушыға құнды скрипка сатып алуға қайырымдылықпен үлес қосуға көндірді. Фокс пен оның досы көрермендердің қасына отырады, бірақ концерт жақсы өтпейді, бұл скрипкашы мен пианисттің кінәсі емес, керемет скрипканың өзі. Концерт үзіліс кезінде аяқталады, көпшілік қатты ренжігендіктен үйлеріне кетеді. Фокс пен оның досы сахна артына жүгіріп барады, бірақ жас скрипкашы куәгерлердің көз алдында өзін атып өлтіргенін және скрипканың шатастырып кеткенін біледі. Содан кейін Фоксты байыған қоғам қайраткері Ирен Данэм Помфрет ханымның үйіне шақырады, ол да скрипканы сатып алуға үлес қосты. Күйеуі Генри музыкаға қызығушылық танытпайды, бірақ сирек монеталар мен қытай фарфорын жинайды (оның сирек кездесетін бөлігі ұрланған деп атайды). Фокс пен скрипканы сатып алуға көмектескен басқа да адамдар (оның ішінде сұлу кино жұлдызы Хебе Хит) екі себеппен жиналды: бірі - Ян Тусардың өзін-өзі өлтіру жазбасын тыңдау, екіншісі - скрипканы сатуды және ақшаны салымшыларға қайтаруды ұйымдастыру, өйткені скрипка сол күні таңертең миссис Помфреттің үйіне посылка арқылы келді. Хэб Хиттің жарнамашысы Фоксқа скрипканы қайтарып бергенін жеке түрде мойындайды және себебін түсіндіріп беруді сұрағанда, кино жұлдызы керемет ақымақ ғана емес, сонымен қатар таңғажайып импульстерге ұшырайтынын айтады - ол скрипканы ешқандай себепсіз есептелмеген сәтте ұрлады. Текумсе Фокс скрипканы алып, тексеріп, кейін тағы да кездесуді шақырады. Ол скрипканың дыбысы біреудің оған сұйық лак құйып жібергені үшін тегістелгенін айтады және мұны жасаған адам скрипкашының өліміне жауапты екенін айтады. Бұл оқиғалар туралы сөйлесу барысында топтар кішігірім топтарға бөлінеді, ал миссис Помфрет бұл туралы ұлымен сөйлеседі. Түлкі басқа бөлмеден шашылып шақырылады, өйткені ұлы бурбонды ішіп, удан қайтыс болды. Хеб Хит бірден бурбон бөтелкесін алып, оны балкондан лақтырып тастайды, төмендегі көшеде кез-келген жолаушыны өлтіруден қашып құтылады. Полиция оның себебін сұрағанда, ол бір "О, - деп жылады ол жұмсақ, - бұл үкіметті бұзу импульсі болды!" Бірақ, оның бөтелкеге у құйғаны үшін оны тастап кеткені айтылғанда, оның өзін-өзі қорғау инстинкті "Бөтелкеге бір нәрсе сал? Ақымақ болма! Фокс тергеуді бастайды. Дегенмен, ол мырзаның порцеланның ұрлануы неге маңызды екені белгісіз, бірақ ол сол топтан біреу жауапты болуы керек деп санайды. Бұл жағдай сонымен қатар аккомпаниатордың әкесі құпия түрде қайтыс болуын түсіндіреді. Ол жоғалған вазаны Диего Зорильяның үйіне дейін іздеп тауып, бұрынғы скрипкашыға біреу құрған улы тұзақтан арашалап шығады. Бұдан кейін ол Тусардың сіңлісі Гарданың нацистік симпатияшыларды өлтіруге қатыстыратын анонимді жазбамен байланысты болуы мүмкіндігін зерттейді, өйткені оның қолдауы жоқ. Ақырында оның назары Герданың пәтерінде мырза ретінде келген құпия адамның келуі мен кетуіне аударылады. Балық және оны өзінің бүркемелі көршісі миссис Пискес тұлғасында қалдырады. Фокс Миссис Пискустың жеке басын анықтап, күдіктілерді шақырады және барлық қылмыстардың шешімін көрсетеді.

Әдеби мәні және сын

"Жалғыз ақшалар, Ван Ли вазасы және ақырында лакталған скрипка бұл оқиғаны драмалық немесе көңілді етуге көмектеспейді. Әйелін ұрып-соғушы адам ақша жинап, қыздармен бірге өмір сүру үшін ақша жинауды қолға алады. Бұл кісі өлтіруге әкеледі, оны Текумсе Фокс "аяқ-қолға ұстап, абайлап-қарап" анықтайды".