Кіріспе
Когнитивтік бейімділік Екіжақтылық эффекті - шешім қабылдауды ақпараттың жетіспеушілігі немесе "екіжақтылық" әсер ететін когнитивтік үрдіс. Бұл әсер адамдардың қолайлы нәтижеге қол жеткізу ықтималдығы белгісіз нұсқаға қарағанда қолайлы нәтижеге қол жеткізу ықтималдығы белгілі болатын нұсқаларды таңдауға бейім екенін білдіреді. Эффектті алғаш рет 1961 жылы Дэниел Эллсберг сипаттады.
The ambiguity effect is a cognitive tendency where decision making is affected by a lack of information, or "ambiguity". The effect implies that people tend to select options for which the probability of a favorable outcome is known, over an option for which the probability of a favorable outcome is unknown. The effect was first described by Daniel Ellsberg in 1961.
Мысал
Мысалы, 30 шардан тұратын бөгетке назар аударайық. Топтар қызыл, қара немесе ақ түсті. Он шар қызыл, ал қалған 20-сы қара немесе ақ, қара мен ақтың барлық комбинациялары бірдей ықтимал. X нұсқасында қызыл допты тарту 100 доллар, ал Y нұсқасында қара допты тарту 100 доллар табыс әкеледі. Жеңіс топтарын таңдау ықтималдығы X және Y екі нұсқада бірдей. X нұсқасында жеңімпаз допты таңдау ықтималдығы 3 -тен 1 -ге тең (30 жалпы доптың ішінде 10 қызыл доп). Y нұсқасында қара шарлардың саны белгісіз болғанына қарамастан, жеңімпаз шарды таңдау ықтималдығы да 1 / 3 құрайды. Себебі қара шарлардың саны 0 мен 20 арасындағы барлық мүмкіндіктер арасында тең бөлінеді. Екі нұсқаның айырмашылығы X нұсқасында қолайлы нәтиже ықтималдығы белгілі, ал Y нұсқасында қолайлы нәтиже ықтималдығы белгісіз ("екіжақты"). Жақсы нәтижеге қол жеткізудің тең ықтималдығына қарамастан, адамдар X нұсқасы бойынша допты таңдауға көбірек бейім, онда жеңімпаз допты таңдау ықтималдығы нақтырақ деп саналады. Қара шарлардың санының белгісіздігі Y нұсқасының қолайсыз болып көрінетінін білдіреді. Қара шарлардың саны қызыл шарларға қарағанда екі есе көп болуы мүмкін дегенге қарамастан, адамдар қара шарлардың саны 10-нан аз болуы мүмкін деген тәуекелді қабылдағысы келмейді. Y нұсқасының "аңғалсыздығы" дегеніміз, адамдар X нұсқасын қолдауға бейім, тіпті ықтималдығы бірдей болса да.
Түсіндірме
Эффекттің бір мүмкін түсіндірмесі - адамдардың ақпарат жоқ жердегі опциялардан аулақ болу үшін саусақтың ережесі (геуристикалық). Бұл оларды жоғалған ақпаратты іздеуге итермелейді. Алайда көп жағдайда бұл ақпаратты табу мүмкін емес. Бұл көбінесе адамның назарына белгілі бір ақпараттың жоғалып кеткенін келтірудің нәтижесі болып табылады.