Кіріспе

Сауданы жеңілдету бойынша шаралар тауарлардың ұлттық шекаралар арқылы тасымалдануын реттейтін процедуралар мен бақылауларды жақсартудың жолдарын қарастырады, осыған байланысты шығындар жүктемесін азайту және тиімділікті арттыру, заңды реттеу мақсаттарын сақтау. Бизнес шығындары ақпаратты жинау мен декларацияларды тапсырудың тікелей функциясы немесе кідіртулер және байланысты уақыт айыппұлдары, бизнес мүмкіндіктерін жоғалту және бәсекеге қабілеттіліктің төмендеуі түрінде шекаралық тексерулердің жанама салдары болуы мүмкін. "Сауданы жеңілдету" термині әдебиеттерде және тәжірибеде әртүрлі түсініледі. "Сауданы жеңілдету" әдісін көбінесе мемлекеттік органдар мен саудагерлердің арасындағы ұлттық шекарадағы реттеуші интерфейсті жақсартуға тырысатын мекемелер қолданады. ДСҰ онлайн оқыту пакетінде сауданы жеңілдетуді "халықаралық сауда процедураларын жеңілдету және үйлестіру" деп анықтады, онда сауда процедуралары "халықаралық саудадағы тауарлардың қозғалысы үшін қажетті деректерді жинау, ұсыну, жеткізу және өңдеуге байланысты іс-шаралар, тәжірибелер мен рәсімдер" болып табылады. Терминді анықтағанда, көптеген сауданы жеңілдетудің жақтаушылары сауданы қаржыландыруға және төлемдерді жүзеге асырудың қолданылатын процедураларына (мысалы, коммерциялық банктер арқылы) сілтеме жасайды. Мысалы, UN/CEFACT сауданы жеңілдетуді "жұмыстарды және тауарды сатушыдан сатып алушыға жеткізу және төлем жасау үшін қажетті ақпараттық ағымдарды оңайлату, стандарттау және үйлестіру" деп анықтайды. Кейде сауданы жеңілдету термині экономикалық даму мен сауданың кең ауқымды күн тәртібін қамтитын кеңейтіледі: көлік инфрақұрылымын жақсарту, үкіметтік сыбайлас жемқорлықты жою, кедендік әкімшілікті жаңғырту, басқа тарифтік емес сауда кедергілерін жою, сондай-ақ экспорттық маркетинг пен жарнамалау. 2015 жылғы Дүниежүзілік сауда баяндамасында академиялық және түрлі халықаралық ұйымдардың сауданы жеңілдету туралы анықтамаларына шолу жасалып, оларды 2013 жылғы желтоқсанда жасалған ДСҰ-ның сауданы жеңілдету туралы келісімінің (TFA) қолданылу аясымен салыстыруға болады. ДСҰ-ның сауда-саттық келісімшарты сауда-саттықты жеңілдетудің жаңа негізін болды, көптеген елдер әлемдік нарықтарда бәсекеге қабілеттіліктерін сақтау үшін осы Келісімде қамтылғаннан тыс шараларды жүзеге асыруға ұмтылады. Айта кетерлігі, көптеген елдер сауданы жеңілдету бойынша күш-жігерін сауда шығындарын одан әрі төмендету үшін электрондық бірыңғай терезелер мен басқа да қағазсыз сауда жүйелерін құруға бағыттады.

Сауданы жеңілдету күн тәртібінің қозғаушы факторлары

Сауданы жеңілдету мақсаттары халықаралық күн тәртібінде негізінен төрт негізгі фактордың арқасында енгізілді. 1) ДСҰ шеңберіндегі сауданы ырықтандыру саясатының сәтті жүзеге асырылуы дамыған елдерге тән тарифтік және тарифтік емес кедергілерді едәуір төмендетуге әкелді (кедендік баждың орташа мөлшерлемесі 4,5% -дан 6,5% -ға дейін, кедендік тарифтердегі бажсыз HS бөлімдерінің үлесі 29,2% -дан 53% -ға дейін). Бұл кедендік кірістердің функцияларын қысқартты және осылайша көптеген мемлекеттер үшін ұлттық кірістер үшін орташа деңгейдегі тәуекелмен кедендік рәсімдерді жеңілдету мүмкіндігі ашылды. 2) Кедендік тарифтерді төмендету импорттық баждардың мөлшері кедендік және шекаралық рәсімдерді орындау бойынша сауда операциялары шығындарынан (ТТК) тең немесе тіпті төмен болған жағдайға әкелді, өйткені соңғысы әртүрлі деректер бойынша бағаланады, олар транзакция құнының 1,5% -дан 15% -ға дейін. Сауда операцияларының шығындары нарыққа еркін қол жеткізудің негізгі кедергісі ретінде қарастырыла бастады. 3) Заманауи жаһандық әлемдегі индустриялық даму, жаһандық құндылық тізбегі (GVC) негізінде тауарлардың шекарадан тыс қозғалысын өзгертті. Бүгінде дамыған елдердің жалпы импорты мен экспортының жартысына жуығы - "орталық тауарлар" болып табылады, олар тиісті GVC құрамына кіреді. Осыған байланысты, кедендік шекаралардағы бизнес үшін шығындар айтарлықтай өсті. 4) "Жақсы уақытта" (JIT) және электронды коммерция қағидаттарына негізделген өндіріс процестерінің кеңейтілуі, бұл кеден органдары тауарлардың жылдам босатылуына қойылатын талаптарды арттырды.