Кіріспе
Тілдік дау Хинди-урду даусы 19-шы ғасырдағы отарлаушы Үндістанда ұлттық тіл ретінде қазіргі стандартты хинди немесе стандартты урдуды таңдау керектігі туралы пікірталастан туындады. Хинди және урду тілдері сөйлеу тілдері ретінде өзара түсінікті, кейде олар бір сөйлеу тілінің диалектілері немесе регистрлері деп саналады. Алайда, тіл жазу үшін қолданылатын тиісті жазу жүйелері әртүрлі: хинди тілі деванагари тілінде жазылады, ал урду тілі араб жазуының өзгертілген нұсқасын қолданады, олардың әрқайсысы тек екіншісінде сауатты оқырмандарға мүлдем түсініксіз. Қазіргі стандартты хинди және урду екеуі де хиндустанидің дехлави диалектісінің әдеби формалары болып табылады. Перс араб жазуының бұл тілінің түрі стандарттау процесіне және Моғол дәуірінің аяғында (18 ғасыр) одан әрі парсыландыруға ұшырады және ол урду деп аталды, бұл түрік сөзі ordu (армия) немесе orda және "лагерь тілі" немесе "Забан и Орду" немесе жергілікті "Лашкари Забан" ретінде пайда болды. Әдеби тіл ретінде урду әміршілердің, элитаның ортасында қалыптасты. 1837 жылы ағылшын тілімен бірге Британдық Үндістанның солтүстік бөлігінің ресми тілі болып табылады. Хинди тілі Дели диалектісінің стандартталған әдеби тіркелімі ретінде 19 ғасырда пайда болды; Брадж диалектісі деванагари жазуында XIX ғасырға дейін басым әдеби тіл болды. Хинди қозғалыстарының Дели диалектісінің деванагари нұсқасын хинди атауымен насихаттау үшін күш-жігерлері 1880 жылы урдуның ресми орнын ауыстыру үшін қарқын алды. ️ [[1881]] жылы [[Британ]] [[Радж]]ы бихардағы [[перс]] [[араб]] жазуын [[Каити]] және [[Деванагари]] жазуымен алмастырды. ️ [[1881]] жылы [[Британ]] [[Радж]]ы бихардағы [[перс]] [[араб]] жазуын алмастырды. ️ [[Хиндустан]] тілі - [[Солтүстік Үндістан]]ның солтүстік бөлігінде (тарихи түрде Хиндустан аймағы деп аталады) сөйленетін тіл. Урдю тілі жергілікті Дели диалектісінің грамматикасы мен негізгі сөздік қорын сақтағанмен, ол Насталек жазу жүйесін қабылдады. Үрду, хинди сияқты, бір тілдің түрі, хиндустани. Ол ортағасырлық (6-дан 13-ға дейінгі ғасырлар) Апабрамша регистрінен, оның алдындағы Шорасени тілінен, басқа да қазіргі заманғы Үнді-арий тілдерінің ата-бабасы болып табылатын Орта Үнді-арий тілінен пайда болды. 75% -ға жуық урду сөздерінің этимологиялық тамыры санскрит пен пракритте, ал 99% -ға жуық урду етістіктерінің тамыры санскрит пен пракритте. Орда тілінің қалған 25% сөздік қоры парсы және араб тілдерінен алынған. Уақыт өте келе араб қарпімен жазылған хиндустани тілі әдеби тілге айналды. Деванагари қарпімен жазуды таңдаған индустар мен мұсылмандар мен кейбір индустар арасында, урду қарпімен жазуды таңдаған индустар арасында біртіндеп бөліну пайда болды. ХІХ ғасырдың аяғында хинди қозғалыстарының дамуы бұл айырмашылыққа ықпал етті. Профессор Пол Р. Брас өзінің "Тыңтүстік Үндістанда тіл, дін және саясат" атты кітабында былай деп жазды: "Хинди-урду" даулы мәселесі өзінің қайғылылығымен адамдар өз тілдеріне субъективті мән бергенде, тіл топтары арасындағы объективті ұқсастықтардың қаншалықты маңызды емес екенін көрсетеді. Бір тілде сөйлесуге дайын болу - бұл жай ғана сөйлесу қабілетімен салыстырғанда мүлдем басқа нәрсе. Бұл даудың ең басты себебі 1860 жылдары Солтүстік Үндістанда қолданылған тіл саясаты деп саналады. Ол кездегі үкімет мектепте білім беру құралы ретінде хинди мен урду тілдерін де қолдаса да, ресми мақсаттар үшін хинди немесе нағари жазуын қолдамады. Бұл саясат хинди немесе урду тілінде білім алған студенттердің арасында мемлекеттік жұмыс үшін бәсекелестікке әкелді, бұл ақыр соңында қауымдық нысанға ие болды.
The Hindi–Urdu controversy arose in 19th century colonial India out of the debate over whether Modern Standard Hindi or Standard Urdu should be chosen as a national language. Hindi and Urdu are mutually intelligible as spoken languages, to the extent that they are sometimes considered to be dialects or registers of a single spoken language together referred to as Hindi–Urdu, or the Hindustani language. The respective writing systems used to write the language, however, are different: Hindi is written using Devanagari, whereas Urdu is written using a modified version of the Arabic script, each of which is completely unintelligible to readers literate only in the other. Both Modern Standard Hindi and Urdu are literary forms of the Dehlavi dialect of Hindustani. The Perso Arabic script form of this language underwent a standardization process and further Persianization in the late Mughal period (18th century) and came to be known as Urdu, a name derived from the Turkic word ordu (army) or orda and is said to have arisen as the "language of the camp", or "Zaban i Ordu", or in the local "Lashkari Zaban". As a literary language, Urdu took shape in courtly, elite settings. Along with English, it became the official language of northern parts of British India in 1837. Hindi as a standardized literary register of the Delhi dialect arose in the 19th century; the Braj dialect was the dominant literary language in the Devanagari script up until and through the nineteenth century. Efforts by Hindi movements to promote a Devanagari version of the Delhi dialect under the name of Hindi gained pace around 1880 as an effort to displace Urdu's official position. |
|Hindustani in Kaithi and Devanagari scripts replaced Perso Arabic script in Bihar by British Raj
|1881
|
|}
Hindustani was the native language spoken in northern India (what is historically known as the region of Hindustan), and it belongs to the Western Hindi language class of Central Indo Aryan languages. While Urdu retained the grammar and core vocabulary of the local Delhi dialect, it adopted the Nastaleeq writing system. Urdu, like Hindi, is a form of the same language, Hindustani. It evolved from the medieval (6th to 13th century) Apabhraṃśa register of the preceding Shauraseni language, a Middle Indo Aryan language that is also the ancestor of other modern Indo Aryan languages. Around 75% of Urdu words have their etymological roots in Sanskrit and Prakrit, and approximately 99% of Urdu verbs have their roots in Sanskrit and Prakrit. The remaining 25% of Urdu's vocabulary consists of loanwords from Persian and Arabic. In time, Hindustani written in Perso Arabic script also became a literary language with an increasing body of literature written in the 18th and 19th century. A division developed gradually between Hindus, who chose to write Hindustani in Devanagari script, and Muslims and some Hindus who chose to write the same in Urdu script. The development of Hindi movements in the late nineteenth century further contributed to this divergence. Professor Paul R. Brass notes in his book, Language, Religion and Politics in North India, blockquote|The Hindi Urdu controversy by its very bitterness demonstrates how little the objective similarities between language groups matter when people attach subjective significance to their languages. Willingness to communicate through the same language is quite a different thing from the mere ability to communicate. The most immediate reason for the controversy is believed to be the contradictory language policy in North India in the 1860s. Although the then government encouraged both Hindi and Urdu as a medium of education in school, it discouraged Hindi or Nagari script for official purposes. This policy gave rise to conflict between students educated in Hindi or Urdu for the competition of government jobs, which eventually took on a communal form.
Хинди және урду қозғалыстары
1867 жылы Үндістанда Британдық Радж кезінде Агра мен Оудхтың біріккен провинцияларындағы кейбір индустар хинди тілін урду тілі орнына ресми тілге айналдыруды талап ете бастады. Банарестегі Бабу Шива Прасад Нагари жазуының алғашқы қолдаушыларының бірі болды. 1868 жылы жазылған "Сот таңбалары туралы меморандумда" ол Үндістанның алғашқы мұсылман билеушілерін парсы тілін үйренуге мәжбүрлеген деп айыптады. 1897 жылы Мадан Мохан Малавия "Солтүстік-Батыс провинциялары мен Оудхтағы сот сипаты және бастауыш білім" атты құжаттар мен мәлімдемелер жинағын жариялады. ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында бірнеше хинди қозғалысы құрылды. Олардың ішінде 1893 жылы Банараста құрылған Нагари Прачарини Сабха, 1910 жылы Аллахабадта өткен Хинди Сахиат Саммелан, 1918 жылы Дақшина Бхарат Хинди Прачар Сабха және 1926 жылы Rashtra Bhasha Prachar Samiti болды. Бұл жарлық урду тілін қолдайтындардың наразылығын, ал хинди тілін қолдайтындардың қуанышын туғызды. Алайда бұл бұйрық символдық мәнге ие болғандықтан, онда тек қана нағари жазуын қолдану туралы ереже жоқ. Перс араб тілі Солтүстік-Батыс провинцияларында басым болды және тәуелсіздікке дейін Оудх әдебиетінде басым болды. Бал Гангадар Тилак деванагари жазуын ұлтшылдық қозғалыстың маңызды бөлігі ретінде қолдады. Конгресс пен тәуелсіздік қозғалысының тіл саясаты оны тәуелсіз Үндістанның ресми тілінің баламасы ретінде қалыптастырды. Тәуелсіздік қозғалысы кезінде хинди тіліне діни және саяси көшбасшылар, әлеуметтік реформаторлар, жазушылар мен зиялы қауымдар қолдау көрсетті. 1950 жылы Үндістан конституциясы қабылданған кезде ағылшын тілімен бірге хинди тілі де ресми тіл ретінде танылды.