Кіріспе

"Франшиза" - американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми-фантастикалық әңгімесі. Ол алғаш рет 1955 жылы тамыз айында жарық көрген журналдың If: Worlds of Science Fiction, және жинақтарда қайта басылды Earth Is Room Enough (1957) және Robot Dreams (1986). Бұл Multivac деп аталатын ойдан шығарылған компьютер туралы ерте байланысты оқиғалардың бірі. Бұл Азимовтың компьютерлерді қозғалмайтын роботтар ретінде емес, компьютерлер ретінде қарастырған алғашқы оқиғасы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Болашақта АҚШ "электрондық демократияға" айналды, онда компьютер Multivac бірнеше сұраққа жауап беру үшін бір адамды таңдайды. Содан кейін Multivac жауаптар мен басқа да деректерді сайлаудың нәтижесі қандай болатынын анықтауға пайдаланады, бұл нақты сайлау өткізу қажеттілігін болдырмайды. Бұл оқиғаның орталығы - 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлауында "Жылдың таңдаушысы" деп танылған Индиана штатының Блумингтон қаласының тұрғыны Норман Мюллер. Заң бойынша ол осы мәртебеге ие болу керек, бірақ ол бүкіл сайлаушыларды өкілдік ету жауапкершілігін қалайды ма, жоқ па, соны білмейді. Алайда, "добустан кейін" ол АҚШ азаматтарының өзі арқылы "бір рет еркін, шексіз сайлау құқығын қолданғаны" үшін мақтанады. Бұл азаматтардың дауыс беруіне қатысы жоқ болғандықтан, ол тіпті өзі де ешқандай кандидатқа, заңға немесе мәселеге дауыс бермеген. Компьютердің сайлауды өткізудің орнына сайлаушылардың кімге дауыс беретінін болжауы идеясы, бәлкім, UNIVAC I-нің 1952 жылы АҚШ президенттік сайлауының нәтижесін дұрыс болжауынан шықты.

Ықпал

Бүкіл халықты білдіретін бір ғана өкілдің қолданылуы статистикалық әдістің сезімталдығын бағалауға көмектеседі. "Франчайз" "Асимов деректері жиынтығы" терминінің илхам ретінде келтірілді, онда симуляцияланған эксперименттердің ансамблі бір ғана өкілді экспериментпен ауыстырылуы мүмкін.