Кіріспе

Буддизм мен шығыс діндерінің арасындағы қарым-қатынастың шолуы Буддизмнің бай тарихы 2500 жылдан аса уақытқа созылады, ол біздің заманымыздың 2-ші ғасырында Үнді субконтинентінен бастау алады. Будданың ілімдері уақыт өте келе, брахмандық ілімдерге жауап ретінде енгізілді. Буддизмнің Таоизм, Синтоизм, Индуизм және Бон сияқты басқа шығыс діндерімен қиылысуы ағарту жолында өзара әрекеттесетін өзара байланысты идеологияларды көрсетеді. Буддизм мен шығыс діндері барлық саналы жаратылыстар қайта туылып, бірінен соң бірі қайта туылады дегенге сенуші. Дао философиясы ертедегі мифология мен халықтық діни тәжірибелердің араласқаннан пайда болды. Тао идеологиясы біздің заманымыздан бұрын VII ғасырға жатады, таоистер ұйымдасқан діни ұжымға айналғанға дейін ұзақ уақыт бұрын өмір сүрді. Таоизм де, буддизм де тарихи тұрғыдан алғанда Үндістан субконтинентіне үстемдік етуді мақсат еткен. Буддизм ғаламтанудың күрделі тұжырымдамасын және өлімнен кейінгі өмір туралы егжей-тегжейлі теорияны ұсынса, даосизм басқа да қажеттіліктерді қанағаттандырады. Даоизмнің басты бағыты - Дао жолы, барлық нәрсені қамтитын, формасыз күш, ол барлық нәрсені мәңгілік циклмен біріктіреді. Дао ізбасарларына әлемдегі жеке адамның орнын түсінуге жету жолын ұсынады. Қытай буддизмі мен даосизмнің қатар өмір сүруі сондай-ақ түрлі буддалық құдайлардың даосизм пантеонына қабылдануына әкелді және керісінше. Мысалы, даосизмде қытай буддистік девасы және Бодхисаттва Маричи көбінесе Даоисттік тәңір әйел Думумен үйлесімді, ол Үлкен Диппердің тұлғасы ретінде, сондай-ақ ғаламдық Көктің құдайының әйел аспектісі ретінде қарастырылады. Тағы бір мысал ретінде, даолық соғыс және бауырластық құдайы Гуан Ю буддизмге қабылданды және ол кеңінен Сангарама Бодхисаттва (蓝菩萨; 藍菩薩; Qiélán Púsà) ретінде қастерленеді, ол буддистік монастырлардың дхармапалы ретінде қызмет ететін бодхисаттва немесе дева. Буддистік аңыздарға сәйкес, 592 жылы Гуан Ю рухы Чан шебері Цзийдің алдына келіп, одан дхарма туралы үйретуін сұрады. Гуан Ю ұстаздан буддалық ілімдерді алғаннан кейін үш асыл тастарда бас сауғалап, бес өсиетті сұрап, ғибадатханалар мен дхарманың қорғаушысы болуға ант берді. Қытай Эзотерикалық буддизмі мен даосизм арасындағы синкретизм әсіресе кең таралған. Мысалы, Чжэньян және Шингон буддизміндегі екі әлемнің мандаласының тоғыз қабатты конфигурациясы даолық Ло Шу алаңынан және И Цзиннен әсер еткен және қабылданған.

Синтоизм

Жапондық синтоизм дінінде буддизм мен синтоизмнің ұзақ уақыт бірге өмір сүруі синтоизм мен буддизмнің бірігуіне әкелді. Синтоизм құдайлары буддизмдегі индус құдайларына ұқсас орын алды. Бұған қоса, Будда Вайрочананың символы күн болғандықтан, көп адамдар күн құдайы Аматерасуды оның бұрынғы бодхисаттва реинкарнациясы деп есептеді. Хелен Хардакердің айтуынша, Хэйан дәуірінде вакододжин (和光同塵) деп аталатын теория пайда болды. Будда мен Ками адамзатты құтқаратын жаңа формаға ие болды, олар "өздерінің жарығын шашыратып, әлемнің шаң-тозаңына араласты". Бұл екі дінді ғана емес, сонымен қатар осы кезеңде екі құдайдың мәртебесіндегі айтарлықтай айырмашылықты көрсетеді. Токугава шогунатының кейінгі дәуірінде Синтоизм қайта жаңғырды, ал кейбір Синтоист ғалымдары Буддалар Синтоист құдайларының бұрынғы инкарнациялары болды деп айта бастады, бұл екі діннің дәстүрлі ұстанымдарын кері айналдырды. Синтоизм мен буддизм Мейдзи қалпына келтіру кезінде ресми түрде бөлінді, содан кейін қысқа, бірақ әлеуметтік жағынан өзгерген мемлекеттік Синтоизм пайда болды. Соғыстан кейінгі заманауи Жапонияда "ресми бөліну" идеясына қарамастан, көптеген отбасылар өздерін екі діннің де мүшелері деп санайды. Бұған қоса буддизм япон императорларының діни заңдылығын синтоизм арқылы қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Суйлар жаңадан пайда болған орталықтандырылған жапон мемлекетінің байланысқа түскен алғашқы қытай әулеті болғандығы назарға лайық, сондықтан буддизмді ресми түрде санкцияланған дін ретінде қолдану тәжірибесі жапондықтарға саяси шындық ретінде көрсетілді. Қытай мен Жапониядағы даосизм, буддизм және синтоизм арасындағы өзара іс-қимыл жапон үкіметінің тәңірмен байланысуы арқылы мемлекеттік санкцияланған діннің және діни заңдылықтың қытайлық тәжірибесін қабылдауына түрткі болды. Жапон императорына қатысты тенно (天皇) терминінің ресми қолданылуы да осы өзара әрекеттесулердің нәтижесінде 7 ғасырдың соңғы бөлігінде орын алған деп кеңінен келісіледі.

Муизм

Кореяға буддизм енгізілген кезде оның ғибадатханалары шамандық тау рухтарының ғибадатханаларында немесе олардың жанында салынған. Бұл будда ғибадатханаларында әлі күнге дейін шамандық тау рухтары Сансинге (корейше: 산신) арналған ғимараттарды көруге болады. Кореядағы буддалық ғибадатханалардың көпшілігі Сансин гак (корейше: 산신각) бар, бұл басқа ғибадатханаларға қарағанда артықшылықты таңдау, әдетте басқа ғимараттардың артында және жағында орналасқан кішкентай ғибадатхана бөлмесі. Сансинактың басқа ғибадатхана бөлмелеріне қарағанда биіктігі жоғары болуы да әдеттегі нәрсе, өйткені таудың өзі ғибадатхана кешенінен жоғары орналасқан. Сансин гак - бұл бәлкім, тақтайлы шатыры бар дәстүрлі ағаш құрылым, немесе заманауи және аз бай ғибадатханаларда қарапайым және пайдалы бөлме. Оның ішінде мүсін мен қабырғаға салынған сурет немесе тек қабырғаға салынған сурет бар бел биіктігі ғибадатхана болады. Шам, хош иісті зат, су және жеміс-жидек тартулары әдетте алкогольді сусындармен, әсіресе Кореяның күріш шараптары макгеолимен толықтырылады. Бұл тіпті ғибадатханада тұрып жатқанда да, бұл құдайдың буддалық емес екенін көрсетеді. Дегенмен, осы кішкентай бөлменің еденінде монахтар мен моктахтар жиі кездеседі: бұл мұнда өткізілетін буддалық рәсімдердің дәлелі. Сансинді бөлек ғибадатханада емес, Самсеонггакта немесе Будда залында, негізгі ғибадатхананың бір жағында сақтауға болады. Сансин ғибадатханалары будда ғибадатханаларынан тәуелсіз де кездеседі.

Индуизм

Бір жерден пайда болғандықтан, индуизм мен буддизм Үндістанмен бөлісіп, ғасырлар бойы бір-біріне әсер етті. Индуизм мен буддизм де Үндістаннан тараған, бірақ олардың әрқайсысының өз наным-сенімі бар. Нотт айтқандай, индустар өз дінінің шығу тегін санатана дхарма деп атайды, бұл адам шығу тегінен асып түседі және қазір Веданың жазба орындарында кездеседі. Кейін айтылған Ведалар ағартушылыққа немесе мокшаға жету үшін касталық жүйе туралы түсінікті енгізеді. Брахмандық тап - ең жоғарғы тап, индуизмдегі жалғыз тап, ол ағартушылыққа жетуі мүмкін, сондықтан жақсы карма арқылы және реинкарнация арқылы бірнеше өмір арқылы төменгі таптан шыққан адам Брахман бола алады және осылайша мокшаға / ағартушылыққа жетеді. Касталық жүйе әлі күнге дейін брахман мәртебесін орнатуға және адамдарды жіктейтін әлеуметтік иерархияны сақтауға көмектеседі. Екеуі де Үндістаннан шыққан болса да, олардың ағартушылыққа жету және касталық жүйеге қатысты нанымдары әртүрлі. Буддизмді Будда бастаған, ол өзінің ілімдерін Үндістанда таратты. Каста жүйесіне қатысты, тек индуизм ғана оған қатты сүйенеді. Ал буддизмде, касталық жүйеден аулақ болып, олардың пікірінше, кез келген адам, брахмандар ғана емес, касталық жүйеде қандай дәрежеде болса да, ағартушылыққа жете алады. Бұл индуизмнен ерекшеленеді және бүгінгі таңда кейбір қоғамдарда таптар жүйесінің маңыздылығына әсер етеді, өйткені Үндістанда буддизм мен индуизм қатар өмір сүреді. Нәтижесінде буддизм Үндістаннан тыс жерлерге тарады және негізінен Шығыс Азияда, ал индуизм әлі де Үндістанда басымды болып келеді.