Кіріспе

Бернард Льюис 1993 жылғы "Ислам және Батыс" атты кітабы - Таяу Шығыстың тарихшысы және ғалымы Бернард Льюис 1993 жылы жазған кітап. Кітап ислам мен батыс өркениетінің арасындағы қарым-қатынас туралы. Ол 3 бөлімге бөлінеді. Бірінші бөлімде Еуропа мен Ислам әлемінің өзара қарым-қатынасының тарихы қарастырылады. Екінші бөлімде осы өзара әрекеттесулерден туындайтын екі қоғамның түсініктері қарастырылады. Үшінші және соңғы бөлім исламның бұрынғы және соңғы кездердегі жауаптары мен реакцияларына қатысты.

Автордың сөздері

Тарихшылардың еркін елдерде моральдық және кәсіби міндеті бар, олар кейбір адамдар табуға айналдыратын қиын мәселелер мен тақырыптардан қашып кетпеу керек; ерікті цензураға бағынбау керек, бірақ осы мәселелерді әділ, адал, кешірімсіз, айтыссыз және, әрине, құзыретті түрде қарау керек. Еркіндікке ие болғандардың моральдық міндеті - бұл еркіндікті оған ие еместерге пайдалану. Біз өткеннің жазбасын бұрмалау және тарихты үгіт-насихат құралына айналдыру үшін үлкен күш-жігер жұмсалған және әлі де жасалып жатқан заманда өмір сүріп жатырмыз; үкіметтер, діни қозғалыстар, саяси партиялар және әртүрлі топтар тарихты өздері қалағандай, өздерінің ізбасарлары сенгісі келгендей қайта жазумен айналысады. Бұның бәрі өзімізге де, басқаларға да өте қауіпті, бірақ біз өзгешелікті жалпы адамзатымызға қауіпті деп анықтай аламыз. Себебі, қателік жасамаңыз, өткенді елемейтіндер қазіргі заманды түсінбейді, болашаққа да бейім болмайды.

Қорытынды

Бұл тарауда ориентализмнің мағынасы қарастырылады. Ориентализм сөзі салыстырмалы түрде жақында ғана екі мағынада қолданылған, ол бірде білім саласын, бірде сурет салу мектебін білдіреді. Алайда, Льюис бұл сөзге енді жаңа мағына берілді деп айтады, "шығыстағы халықтарға жанашырлықсыз немесе жауыздықпен қарау" дегенді білдіреді. (p100) Батыс Еуропадағы шығыс ғылымдарының тарихи басталуы Ренессанс дәуірінен басталады. Оның тарихы салыстырмалы түрде тар тамырлардан басталады, онда бір пән, филология, бір аймаққа қатысты мәтіндерді қалпына келтірді, зерттеді, жариялады және түсіндірді - қазір Таяу Шығыс деп аталады - оның біртіндеп кеңейіп, философия, теология, әдебиет және тарих сияқты басқа пәндерді және Осман империясынан Үндістан мен Қытайға дейінгі аймақтардың әртүрлілігін қамтиды. Көпталымдық тәсілдер мен зерттелетін өңірлердің саны "Ориенталист" терминін ескірген жағдайда, Льюис 1973 жылы 29-шы Халықаралық Ориенталистер конгресінде ресми түрде тастап кетті деп мәлімдейді. Льюис бұл термин қазір қайта жаңғыртылғанымен, оның қолданылуы айтыс-тартыстың терминасына айналды деп қайғырады. Анти-ориентализмнің өрлеуін зерттеу, мұнда исламшылдардан араб ұлтшылдарына дейін марксистік теоретиктерге дейінгі әртүрлі көздерден шыққан сыншылар қысқаша қарастырылады, Льюис АҚШ-тағы оның негізгі өкілін Эдвард Саидты анықтау арқылы қорытындылайды. Кітаптың қалған бөлігінің едәуір бөлігі Саидтың 1978 жылы жарық көрген "Ориентализм" кітабының сын-текесіне арналған. Льюис Саидтың кітабының табысын оның батысқа қарсы ұстанымына, "идеяларды және одан да көп қазіргі заманғы әдеби, философиялық және саяси теориялардың тілін" қолдануына байланысты деп санайды. (p114) және күрделі мәселелерді қарапайымдылыққа айналдыру. Ақырында тарау араб жазушыларының, мысалы, мысырлық философ Фуад Закананың қарсы сын-пікірін қысқаша қарастырумен аяқталады.