Кіріспе

Белгілі тәуекелдерді белгісіз тәуекелдерге артықшылық беру Шешім теориясы мен экономикада екіжақтылықтан аулақ болу (бұл белгісіздіктен аулақ болу деп те аталады) - белгісіз тәуекелдерге қарағанда белгілі тәуекелдерді артықшылық беру. Екіжақтылықты ұнатпайтын адам, ықтималдықтары белгісіз болатын нәтижелердің ықтималдық үлестірімі белгілі болатын альтернативаны таңдайды. Бұл мінез-құлық алғаш рет Эллсберг парадокс арқылы таныстырылды (адамдар жалпы саны 100 шардан тұратын, бірақ оның ішінде қара немесе қызыл шарлардың саны белгісіз бір шарға ставка жасаудан гөрі 50 қызыл және 50 қара шардан тұратын урнаның нәтижесіне ставка жасауды жөн көреді). Кемел болжауға болатын оқиғалардың екі санаты бар, олардың арасында таңдау жасау керек: қауіпті және екіжақты оқиғалар (Найттың белгісіздігі деп те аталады). Қауіпті оқиғалардың нәтижелер бойынша ықтималдық үлестірімі белгілі, ал екіжақты оқиғаларда ықтималдық үлестірімі белгісіз. Бұл реакция мінез-құлықтық және әлі де формальданбаған. Екіжақтылықтан аулақ болу толық емес келісімшарттарды, қор нарықтарындағы тұрақсыздықты және сайлаудағы таңдамалы бас тартуды түсіндіру үшін пайдаланылуы мүмкін (Гирардато және Мариначчи, 2001). Бұл ой ағылшын мақалында: "Білген шайтан, білмеген шайтаннан жақсы" деп айтылған.

Тәуекелге қарсылықтан айырмашылығы

Екіжақтылық пен тәуекелге қарсылық арасындағы айырмашылық маңызды, бірақ өте жұмсақ. Тәуекелге қарсылық жағдайдың әрбір мүмкін нәтижелеріне ықтималдықты жатқызуға болатын жағдайдан туындайды және ол тәуекелдік балама мен оның күтілетін құны арасындағы артықшылықпен анықталады. Екіжақтылықтан аулақ болу нәтижелердің ықтималдығы белгісіз жағдайға қатысты (Epstein 1999) және ол тәуекелдік және екіжақты альтернативалар арасындағы артықшылық арқылы анықталады, тәуекелге қарағанда артықшылықтарды бақылаудан кейін. Елсбергтің дәстүрлі екі шатырды таңдауы бойынша А шатыры 50 қызыл және 50 көк шардан тұрады, ал В шатыры 100 шатырдан тұрады (қызыл немесе көк), бірақ олардың саны белгісіз. Егер А урнасынан алынған шардың түсі дұрыс анықталса және $0 болса, 20 доллар төлейтін ставкаға қарағанда $10-дан аз мөлшерде белгілі бір сыйақыны артық көретін адам тәуекелге қарсы деп айтылады, бірақ оның екіжақтылық туралы артықшылықтары туралы ештеңе айта алмаймыз. Екінші жағынан, егер шар А урнасынан шығарылса, егер шар В урнасынан шығарылса, дәл сол ставканы қатаң ұнататын адам екіжақтылықтан аулақ, бірақ тәуекелге қарсы емес деп айтылады. Нақты әлемдегі екіталайлықтан аулақ болудың салдары сақтандыруға деген сұраныстың артуы болып табылады, өйткені халық өздерінің өмірі мен мүлкіне әсер ететін белгісіз оқиғаларға қарсы (Alary, Treich, and Gollier 2010).

Себептер

Негізінен маржиналды пайдалылықтың төмендеуіне байланысты болатын тәуекелге қарсылықтан айырмашылығы, түсініксіздікке қарсылықтың кеңінен қабылданған негізгі себебі жоқ. Көптеген мүмкін түсіндірмелер әртүрлі таңдау механизмдерін, мінез-құлықтық бейімділіктерді және құрама лотереяларды дифференциалдық емдеуді қамтиды; бұл өз кезегінде екіжақтылықтан бас тартудың кең таралған шарасының жоқтығын түсіндіреді.

Максмин күтілетін пайдалылығы

1989 жылғы жұмыста Гилбоа мен Шмейдлер артықшылықтардың аксиомалық бейнеленуі туралы ұсыныс жасайды. Осы аксиомаларға сәйкес әрекет ететін адам нәтижелер жиынтығында бірнеше алдын ала субъективті ықтималдық үлестірулері бар сияқты әрекет етеді және осы үлестірулер бойынша ең аз күтілетін пайдалылықты барынша арттыратын альтернативаны таңдайды. Элсберг мысалында, егер жеке тұлғаның B урнасынан алынған қызыл түстің субъективті алдын ала ықтималдығы бар болса, мысалы, 0,4 мен 0,6 аралығында және максимум таңдау ережесін қолданатын болса, ол A урнасына ставка жасағанды қатаң ұнатады, өйткені ол A урнасына тағайындаған күтілетін пайдалылық (болжамдағы түстің болжамды 50% ықтималдығына негізделген) ол B урнасына тағайындағаннан (ең нашар жағдайда болжамды түстің 40% ықтималдығына негізделген) артық.

Шокеттің күтілетін пайдалылығы

Дэвид Шмайдлер сондай-ақ Шоке күтілетін пайдалылық моделін әзірледі. Оның аксиоматталуы қосылмалы емес ықтималдықтарға мүмкіндік береді және актінің күтілетін пайдалылығы Шоке интегралын пайдалана отырып анықталады. Бұл бейнелеу сонымен қатар екіжақтылықты болдырмауды рационалдандырады және белгілі бір жағдай ретінде ең жоғары күтілетін пайдалылыққа ие.

Құрама лотереялар

Halevy (2007) эксперименттік нәтижелер екіжақтылықтан аулақ болудың Құрама лотереяларды азайту аксиомасының (ROCL) бұзылуына байланысты екенін көрсетеді. Бұл екіжақтылықтан аулақ болудың әсерін құрама лотереяларды олардың қарапайым лотереяларына немесе осы аксиоманың кейбір мінез-құлықтық бұзушылықтарына азайту мүмкін еместігімен бөліп түсіндіруге болады.

Жыныстық айырмашылық

Әйелдер ерлерге қарағанда тәуекелге көбірек тартылады. Жыныстық айырмашылықтардың бір мүмкін түсіндірмесі - тәуекел мен түсініксіздік ерлер мен әйелдердің айырмашылығы бар танымдық және танымдық емес қасиеттерге байланысты. Әйелдер бастапқыда ерлерге қарағанда екіжақтылыққа оң жауап береді, бірақ екіжақтылық өскен сайын ерлер мен әйелдер екіжақтылықтың тең шекті бағасын көрсетеді. Психологиялық қасиеттер тәуекелмен тығыз байланысты, бірақ екіжақтылықпен байланысты емес. Психологиялық қасиеттерге бейімделу тәуекелге қарсылықта жыныстық айырмашылықтың неге бар екенін және бұл айырмашылықтардың неге екіжақтылықпен қарсылықтың бөлігі емес екенін түсіндіреді. Психологиялық өлшемдер тәуекелге байланысты, бірақ екіжақтылыққа байланысты емес, тәуекелге қарсылық және екіжақтылық қарсылық - бұл әртүрлі белгілер, өйткені олар әртүрлі айнымалыларға байланысты (Borghans, Golsteyn, Heckman, Meijers, 2009).

Екіжақтылық және білім алу

Экономикалық және қаржылық зерттеулердегі екіжақтылықтың маңыздылығын ескере отырып, оның оқытумен байланысы мен уақыт өте келе оның сақталуы туралы ойлануға болады. Көптіліктің ұзақ мерзімді сақталуы уақыт аралық екіжақтылықтың үлгіленуіне байланысты. Егер шешім қабылдаушы жаңа ақпаратты Байес ережесінің табиғи жалпылауына сәйкес енгізсе, онда Massari Newton (2020) және Massari Marinacci (2019) ұзақ мерзімді екіжақтылық бұрыңғы қолдаудың көп түрлі оқыту модельдерінің ықтимал нәтижесі емес екенін көрсетеді.