Кіріспе

Азия - ең үлкен және ең көп халықты қамтитын континент және көптеген діндердің туған жері, соның ішінде буддизм, христиандық, конфуциандық, индуизм, ислам, джайнизм, иудаизм, синтоизм, сикхизм, даосизм және зороастризм. Бұл аймақта барлық негізгі діни дәстүрлер қолданылады және жаңа формалар үнемі пайда болып отырады. Азия өзінің мәдени алуан түрлілігімен танымал. Ислам мен индуизм - Азиядағы ең үлкен діндер, олардың әрқайсысында шамамен 1,2 1,3 миллиард адам бар.

Тарих

Азияда 11 ірі діннің пайда болуы: иудаизм, индуизм, даосизм, синтоизм, зороастризм, буддизм, джайнизм, христиандық, ислам, сикхтік және бахайлық діндер.

Үнді діндері

Үнді діндері, сондай-ақ Дхармикалық діндер деп аталады Азияның ең көне діндері болып табылады. Барлық үнді діндері Үндістан субконтинентінен бастау алды. Бұл діндердің барлығы дхарма, карма және реинкарнация сияқты ұқсас ұғымдарға ие, бірақ бұл ұғымдардың түсіндірілуі әр дінге байланысты әртүрлі.

Индуизм

Индуизм Азиядағы екінші үлкен дін болып табылады, оның 1,2 миллиардқа жуық ізбасары бар, негізінен Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда. Дхармдық діндер сияқты индуизм де Үндістаннан тараған. Әлемдегі индустар санының 94% -дан астамы Үндістанда тұрады. Демографиялық тұрғыдан алғанда, бұл Үндістанның (80%), Непалдың (85%) және Бали аралының (87%) ең үлкен діні, Азия елдері Бутан, Фиджи, Индонезия, Малайзия, Бангладеш, Пәкістан, Сингапур, Шри-Ланка, Біріккен Араб Әмірліктері, Оман, Йемен, Ресей, Сауд Арабиясы, Бахрейн, Кувейт, Катар, Мьянма, Филиппин және Ауғанстан. 2020 жылдың мәліметтері бойынша Үндістанда индустар саны 1,10 миллиард, Непалда индустар саны 23,5 миллион, ал Бангладеште 14,5 миллион индус бар. Индуизм - тайпалық мәдениеттер, тайпалық және халықтық діндер мен тайпалық құдайларды біріктіру нәтижесінде пайда болған синтез. Оның карма, мокша, қайта туу, қайта тулу, бас тарту, самсара сияқты қағидалары буддизм, джайнизм және Будда мен Махавираға дейінгі дәстүрлер сияқты Шрамана дәстүрлеріне енгізілген.

Буддизм

Буддизмді Будда деп аталатын Сидддартха Гаутама құрған. Буддизм - әлемдегі төртінші және Азиядағы үшінші үлкен дін, Азия халқының 12% -ы оған мойынсұнады. Бұл басым дін және Таиланд (95%), Мьянма (89%), Камбоджа (98%), Шри-Ланка (70%), Лаос (67%), Моңғолия (54%), Жапония (20%) тұрғындарының басым көпшілігін құрайды. 36%), Бутан (75%), Тибет (79%) және Макао (80%). Буддистердің үлкен саны Тайваньда (35%), Сингапурда (33%), Оңтүстік Кореяда (22,9%), Малайзияда (19,8%), Қытайда (18,2%), Гонконгта (15%), Солтүстік Кореяда (13,8%), Непалда (10,7%), Вьетнамда (10%) тұрады. Сонымен қатар Үндістанда, Индонезияда, Брунейде, Филиппинде, Бангладеште және Ресейде буддистер азшылықтары бар. Ислам діні пайда болғанға дейін буддизм Орталық Азияда, Ауғанстанда, Малайзияда, Филиппинде және Индонезияда кеңінен таралған діндердің бірі болды.

Джайнизм

Джайнизм - үнді діні. Джайнизм негізінен Үндістанда, бірақ бүкіл әлемде кеңінен таралған. Джайнизм дінінің адамгершілік, саяси және экономикалық салаларға әсері зор. Джайндарда ежелден келе жатқан білім дәстүрі бар және Үндістанның діни қауымы үшін сауаттылықтың ең жоғары дәрежесі бар. Джайнистік кітапханалар - елдегі ең көне кітапханалар. Ол дәстүрлі түрде Үндістан субконтинентіне ғана шектелген. Ол Вардхаман Махавирдің және тағы 23 Тиртанкараның ілімдеріне негізделген.

Сикхизм

Сикхтер әлемдегі бесінші ірі ұйымдасқан дін болып табылады, шамамен 30 миллион адам. Ал ең тұрақты өсіп келе жатқандарының бірі. Бұл 1500 жылдары Гуру Нанак Дев құрған монотеистикалық дін. Бұл дін өзінің тамырлары Үндістан субконтинентінің солтүстік бөлігіндегі Панджаб аймағында деп есептейді. Бұл діни философия мен көрініс жүйесі дәстүрлі түрде Гурмат (сөзбе-сөз айтқанда гурулардың кеңесі) немесе сикх дхармы деп аталады. Сикхизм сикх сөзінен пайда болды, бұл өз кезегінде санскрит түбірінен шыққан śhiṣhya "оқушы" немесе "оқушы" немесе śhikṣha "нұсқау" дегенді білдіреді. Сикхтер Үндістандағы 4-ші үлкен дін, жалпы халықтың 2% -ы сикхтер. Сондай-ақ, сикхтардың үлкен шоғырлануы Малайзия, Таиланд, Мьянма, Филиппин, Пәкістан, Ауғанстан, Гонконг, Сингапур, Индонезия, Кувейт және АҚШ-та бар. А. Е.

Иудаизм

Израильде яһуди діні басым (75,6%), оның яһуди халқының саны 6,1 миллионға жуық. Израильден тыс жерлерде Түркияда (17 400), Әзірбайжанда (9 100), Иранда (8 756), Үндістанда (5 000) және Өзбекстанда (4 000) тұратын еврейлердің шағын диаспоралары бар.

Ислам діні

Ислам - Құран арқылы түсіндірілген монотеистикалық және Ибрахимдік дін, оның ұстаздары Құдайдың сөзбе-сөз сөзі (Алла) деп санайтын кітап және Мұхаммедтің ілімі мен нормативтік үлгісі (Сунна деп аталады және хадистерден тұрады) олар Құдайдың соңғы пайғамбары деп санайды. Ислам діні Азиядағы ең ірі дін болып табылады, оның 1,3 миллиардқа жуық адамдары бар. Азия абсолютті мәнде әлемдегі мұсылман халқының құрамын құрайды. Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда мұсылман халқы ең көп орналасқан елдер бар, олардың ішінде Индонезия, Пәкістан, Үндістан және Бангладеш 100 миллионнан астам адамнан тұрады. АҚШ үкіметінің мәліметтері бойынша, 2006 жылы Қытайда 20 миллион мұсылман бар екен. Батыс Азияда араб емес Иран мен Түркия мұсылман көптігінде ең ірі елдер. Оңтүстік Азияда Пәкістан мен Бангладеш мұсылман халқының басым көпшілігі тұратын елдер. Орталық Азияда Ауғанстан мен Өзбекстан мұсылман халқының басым көпшілігі тұратын елдер. Индонезияда 86% мұсылман, әлемдегі мұсылман халқының саны ең көп ел, Пакистанда 97% мұсылман, Бангладеште 89%. Үндістанның мұсылман халқы жалпы санының 14% құрайды, шамамен 200 миллион адам, бұл жергілікті үнді діндерінің плюралистік ой-өрісімен өсті. Филиппинде 611% немесе 612 миллион адам мұсылман. Таиланд мұсылмандары халықтың 4,6 пайызын құрайды, яғни шамамен 3 миллион адам. Сонымен қатар, Шри-Ланка мұсылмандары халықтың 10 пайызын немесе шамамен 2,5 миллион адамды құрайды Бангладеш, Малайзия, Индонезия, Бруней, Қазақстан, Катар, Кувейт, Пәкістан, Ауғанстан, Өзбекстан, Мальдива, Тәжікстан, Түрікменстан, Ирак, Иран, Сирия, Сауд Арабиясы, Бахрейн, Йемен, Біріккен Араб Әмірліктері, Оман, Түркия, Әзірбайжан, Қырғызстан, Иордания, Палестина және Ливан Азиядағы 27 мұсылман көпшілігі бар мемлекеттер. Олардың көпшілігі шариғатқа сәйкес конституция және басқа діндерді тануға тыйым салынған зайырлы емес.

Бахаи діні

Бахаи діні - бұл Ибраһим діні, бірақ ол христиандықтан, исламнан және иудаизмнен мүлдем өзгеше. Бахаулла сол кездегі Персияда (Ол Иран деп те аталатын) осылай құрған. Бүгінде Бахаилердің ең көп ұлттық саны Үндістанда 1,7 миллионнан 2 миллионға дейін, сондай-ақ Лотос ғибадатханасы бар. Көптеген елдерде, соның ішінде Вьетнам мен Малайзияда байқалмалы халық бар, онда халықтың "болжаммен 1% -ы", шамамен 260 000 адам бахаилер. Қазақстан сияқты басқа жерлерде 25 жергілікті рухани ассамблея бар. Қазіргі Иранда дін қатты қудаланады (бағаилерді қудалау). Көршілес Түркменстанда бахаи дініне тыйым салынған, ал кейбір адамдардың үйлеріне бахаи әдебиеттері үшін қарақшылық жүргізілген.

Друздар

Друздар - араб тілінде сөйлейтін эзотерикалық этно-діндік топ, Батыс Азияда пайда болды, олар өздерін Монотеизм халқы (Әл Мувахидун) деп атайды. Мидиандық Итро Друздың ата-бабасы болып саналады, олар оны өзінің рухани негізін қалаушы және басты пайғамбары ретінде құрметтейді. Бұл Хамза ибн Али ибн Ахмад пен алтыншы Фатимид халифасы әл Хаким би Амр Алла және Платон, Аристотель, Пифагор және Цитийдің Зенон сияқты ежелгі грек философтарының ілімдеріне негізделген монотеистикалық және Абрахамдық дін. Друздар өздерін мұсылман деп танымайды. Дүние жүзінде дрюздер саны 800 000 - ден 1 миллионға дейін, олардың басым көпшілігі Левантта тұрады. Друздық зерттеулер институты друздардың 40-50% Сирияда, 30-40% Ливанда, 6-7% Израильде және 1-2% Иорданияда өмір сүретінін болжайды. Друз халқының шамамен 2% -ы Таяу Шығыстағы басқа елдерде шашырап тұрады. Ливандық друздар шамамен 5,2 пайызды немесе 250 мыңды құрайды деп есептеледі, Сирия друздары шамамен 3,2 пайызды құрайды (2010 жылғы жағдай бойынша) немесе шамамен 700 000 адам (Голан биіктіктерінің тұрғындарын қоса алғанда). 2019 жылы Израильде 143 000 друз өмір сүрді, бұл елдің жалпы халқының 1,6% -ы. Иорданиялық друздар Иорданияның жалпы халқының шамамен 0,5% -ын құрайды деп есептеледі, бұл шамамен 32 000 адам.

Шығыс Азия діндері

Шығыс Азия діндері (сонымен қатар Қиыр Шығыс діндері, Қытай діндері немесе Дао діндері деп те аталады) Шығыс діндерінің кіші топтарын құрайды.

Конфуцийшілдік

Конфуцийшілдікті ежелгі Қытайда Конфуций (б.з.д. Конфуцийшілдік - Шығыс Азияның мәдениеті мен тарихын қамтыған моральдық, әлеуметтік, саяси, философиялық және діни мәселелердің кешені. Конфуцийшілдік отбасына, әлеуметтік иерархияға және жеке адалдығына баса назар аударады және институттардан гөрі іс-әрекеттер мен көзқарастарда көрініс табады және отбасы мен жергілікті қоғамға бағытталған. Алайда, кейбір кезеңдерде Шығыс Азия елдерінің мемлекеттік діні болып саналды. Бүгінде қытай, корей, жапон және вьетнам диаспоралары конфуциандықты әлемнің барлық жеріне жеткізді.

Даоизм

Даоизм (осылай да романша Даоизм) - Даомен (осылай да романша "Дао") үйлесімде өмір сүруге баса назар аударатын әр түрлі философиялық және діни дәстүр. Бұл ұғым басқа қытай философиясы мен діндерімен ортақ. Алайда, даосизмде, дао бар нәрсенің қайнар көзі мен қозғаушы күші екенін білдіреді. Бұл сөзбен айтып жеткізуге болмайтын нәрсе: "Айтуға болатын Тао - мәңгілік Тао емес". Лао Цзы дәстүрлі түрде даосизмнің негізін қалаушы ретінде қарастырылады және "түпнұсқа" немесе "алғашқы" даосизммен тығыз байланысты. Оның өмір сүрген-тұрмағаны туралы көпшілік арасында пікірталас бар, алайда оған берілген "Дао-Дзинь" еңбегі б.з.б. Даолық әдеп пен этика белгілі бір мектепке байланысты әр түрлі болады, бірақ жалпы алғанда, ву-вейге (әрекетсіз әрекет арқылы әрекет), "табиғилық", қарапайымдық, өздігінен әрекет ету және Үш қазынаға: жанашырлық, шамалаушылық және кішіпейілділікке баса назар аударады. Таолық қауымдастықтар Қытай, Тайвань, Гонконг, Сингапур, Малайзия, Корея, Жапония, Вьетнамда және қытай, корей, жапон және вьетнам диаспорасы қауымдастықтарында кездеседі.

Қытай халық діні

Қытай халық діні - бұл этностық діни дәстүрлерді сипаттау үшін қолданылатын белгі, ол Қытайда және хань қытай этносы арасында өркениет тарихының көп бөлігінде негізгі сенім жүйесі болды. Бұл әртүрлі сенімдер тобы қытай мифологиясын қамтиды және әртүрлі Шенге табынуды қамтиды (神, shén; "құдайлар", "рухтар", "білімдер", "білімдер", "архетиптер") табиғат құдайлары, Тайдзу немесе клан құдайлары, қала құдайлары, ұлттық құдайлар, мәдени батырлар мен жартылай құдайлар, айдаһарлар мен ата-бабалар. Қытай халық діні кейде даосизммен жіктеледі, өйткені бүкіл әлем бойынша институционалдық даосизм жергілікті діндерді сіңіруге немесе басқаруға тырысады. Дәлірек айтқанда, даосизмді қытай дінінің құрамдас бөлігі ретінде анықтауға болады, өйткені ол халықтық дін мен қытай философиясынан шыққан. Қытай халық діні кейде Қытайдың дәстүрлі дінінің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады, бірақ көбінесе екеуі синоним ретінде қарастырылады. 454 миллионға жуық адам немесе әлем халқының 6,6% -ы дінге сенуші. Қытай халық діні әлемдегі ең ірі діни дәстүрлердің бірі болып табылады. Қытайда халық санының 30%-дан астамы халықтық діндерді немесе даосизмді ұстанады.

Синтоизм

Ками но мичи тек Жапонияда және жапон диаспорасында ғана кездеседі. Бұл - қазіргі Жапония мен оның ежелгі өткенін байланыстыратын тәжірибелер жиынтығы. Синтоизм дәстүрі алғаш рет 7 және 8 ғасырларда Кодзики мен Нихон Шокидің жазба жазбаларында жазылған. Алайда, бұл ерте жапон жазбалары бір "Шинто дінін" білдірмейді, керісінше, бұзылған фольклор, тарих және мифологияны білдіреді. Қазіргі таңда синтоизм деп соғыс ескерткіштері, егін жинау мейрамы, романтика және тарихи ескерткіштер, сондай-ақ түрлі діни ұйымдар үшін арнайы салынған қоғамдық қасиетті орындарды айтады. Синтоизм - Жапониядағы ең үлкен дін, оны халықтың 80% -ы ұстайды, алайда олардың аз пайызы ғана өзін "шинтоист" деп атайды. 2006 және 2008 жылдары жүргізілген сауалнамалар бойынша Жапония халқының 3% -дан 3,9% -ға дейін Шинто секталарының және одан алынған діндердің мүшелері болып табылады.

Вьетнамдық халықтық дін

Вьетнамның халықтық діні немесе Вьетнамның жергілікті діні (, tôn giáo bản địa Việt Nam, кейде тек đạo Lương деп аталады, Chữ Hán: 道良), Вьетнамдағы ең үлкен дін, бұл дінмен байланысты Вьетнам халқының шамамен 45,3% -ы. Вьетнамдық халықтық дін ұйымдасқан діни жүйе емес, бұл тінге арналған жергілікті ғибадат дәстүрлерінің жиынтығы, бұл терминді "рухтар", "құдайлар" деп немесе "өнерлі күштер" деп аударуға болады. Бұл құдайлар табиғат құдайлары немесе ұлттық, қауымдық немесе туыстық қамқорлық құдайлары немесе ата-баба құдайлары және белгілі бір отбасының ата-баба құдайлары болуы мүмкін. Ата-бабаларымыздың құдайлары көбінесе құдайлық сипатқа ие ерлік тұлға болып табылады. Вьетнам мифологиясында көптеген ғаламдық құдайлар мен мәдени батырлардың іс-әрекеттерін баяндаған оқиғалар сақталған. Вьетнамның жергілікті діні кейде конфуциандық деп аталады, өйткені ол Конфуцийдің атап өткен құндылықтарын қамтиды. Дьо Мьо - Вьетнам халықтық дінінің ерекше түрі, оның пантеонында кейбір ана құдайларға ерекше орын беріледі. Вьетнам үкіметі сондай-ақ Каодаизмді вьетнамдықтардың жергілікті дінінің бір түрі ретінде жіктейді, өйткені ол thần немесе жергілікті рухтарға ғибадат етуді буддизм, конфуциандық және даосизммен, сондай-ақ католицизм, спиритизм және теософия элементтерімен біріктіреді.

Зороастризм

Зороастризм бір кездері Парсы империясының мемлекеттік діні болған, бірақ қазір көбінесе Үндістан мен Иранда азшылық болып табылады. Бұл тәңірге тек бір құдайға, Ахура Маздаға, табынады және оны Зороастр құрған. Зороастризм - б.з.д. VI ғасырдан бұрын құрылған Зороастр пайғамбардың (Авеста тілінде Заратустра деп те аталады) ілімдеріне негізделген дін және философия. Зороастризм термині жалпы қолданыста, негізінен, маздаизммен синоним болып табылады, яғни Ахура Маздаға табыну, оны Зороастр жоғарғы құдайлық билік ретінде жоғарылатты. Зороастризмде Жаратушы Ахура Мазда - барлығы жақсы, одан ешқандай жамандық шықпайды. Сонымен, зороастризмде жақсылық пен жамандықтың көздері әртүрлі, зұлымдық (друдж) Мазданың (аша) жаратылысын жоюға тырысады, ал жақсылық оны сақтауға тырысады. Мазда әлемде имманентті емес, Оның жаратылысы Амеша Спента және басқа да Язаталар тобымен бейнеленеді, олар арқылы Құдайдың істері адамзатқа айқын көрінеді және олар арқылы Маздаға табыну ақыр соңында бағытталады. Діннің ең маңызды мәтіндері - Авеста, оның едәуір бөлігі жоғалып кетті, ал көбінесе тек литургиясы ғана сақталған. Жоғалған бөліктер тек (негізінен) 9-11 ғасырлардағы кейінгі еңбектердегі сілтемелер мен қысқаша цитаталар арқылы белгілі. Қазіргі уақытта зороастризмді ұстанатын адам саны белгісіз. 2004 жылғы бағалау бойынша олардың саны 124,000-190,000-ға дейін, олардың жартысы Үндістанда (парсы және ирандық топтар). Азиядағы зороастрийлердің ең көп бөлігі Үндістанда тұрады. 2001 жылғы санақ бойынша, олардың саны 69 000 - ға жетті. 2011 жылғы санақ бойынша Иранда олардың саны 25000-ға жуық. 2012 жылы Азиядағы зороастрийлер саны: Үндістан (61 000), Иран (15 000 / 22 271), Парсы шығанағы елдері (1900) және Сингапур (372).

Шаманизм және анимизм

Шаманизм мен анимизм Азияда тарихи түрде қолданылған және әлі күнге дейін Азияның көп бөлігінде қолданылады.

Мугё

Муизм ("Муның діні") немесе кейде Синизм (Шингио, "илаһтардың діні", Шин ханжаның корейлік сипаты), корей халқының, корей сферасының және корей диаспорасының түрлі жергілікті діни сенімдері мен практикаларын қамтиды. Қазіргі Оңтүстік Кореяда ең көп қолданылатын термин - муизм, ал шаман муданг (хангул=무당) деп аталады. Мудангтың рөлі, әдетте әйел, рухтар немесе құдайлар мен адамдар арасындағы аралас ретінде әрекет ету. Әйелдерді рухтар дүниесінің көмегін іздегендер жалдап алады. Шамандар клиенттерге жақсы табыс табу үшін, адамдарға жабысып қалған жағымсыз немесе "жаман" рухтарды қуып шығару арқылы ауруларды емдеу үшін немесе жергілікті немесе ауыл құдайларын жауыздыққа ұшыратпақ үшін, ішекті немесе қызметтер жүргізеді. Сондай-ақ, мұндай рәсімдер қайтыс болған адамның рухын биік дүниеге баруға бағыттау үшін де өткізіледі. Бүгінде бұл дін азшылықта, бірақ соңғы жылдары қайта жандануды байқады.

Дінсіздік

2012 жылы Pew Research Center зерттеу орталығының зерттеуінше, Азия халқының шамамен 21,2 пайызы дінге сенбейтіндер (оның ішінде агностиктер мен атеистер). Сол зерттеуге сәйкес, Азияның төрт елінде: Солтүстік Кореяда (71%), Жапонияда (57%), Гонконгта (56%) және Қытайда (52%) дінге қатысы жоқтар халықтың басым көпшілігін құрайды. Алайда бұл пайыз шын мәнінде әлдеқайда көп болуы мүмкін (80% -ға дейін) немесе аз болуы мүмкін (30% -ға дейін), өйткені кейбір қытайлықтар дінді әртүрлі айқындайды. Кейбір қытайлықтар дінді әдет-ғұрыпты орындау деп анықтайды (бұл мәдени немесе дәстүрлі себептермен жасалуы мүмкін), ал басқалары өз дінінің өлімнен кейінгі құтқарылуға немесе реинкарнацияға әкелетіндігіне шын мәнінде саналы түрде сену деп анықтайды. Dentsu статистикасы Вьетнамдықтардың 46% және жапондықтардың 51% дінсіз екенін айтады.