Кіріспе
Жапондық жаңа дін Тенрикио (жапонша: 天) – 19 ғасырда Накаяма Мики есімді әйелдің үйреткеніне негізделген, оның ізбасарлары "Оясама" деп атаған жапондық жаңа дін. Тенрикио ілімдерін ұстанатындар Түп Құдай, Шындық Құдайдың, "Тсукихи", "Тенри Ō no Микото" және "Оягамисама (Ата-ана Құдайы)" сияқты әртүрлі есімдермен белгілі, Мики Накаяма арқылы Құдайдың қалауын киелі орын ретінде және Хонсеки Изо Ибури және басқа да басшылардың рөлі арқылы білдіргенін сендіреді. Тенрикионың дүниелік мақсаты – қайырымдылық пен саналылық арқылы жетілдірілетін Қуанышты Өмірді үйрету және насихаттау. Бүгінгі күні Тенрикионың негізгі қызметі Тенрикио шіркеуінің бас штабында (Тенри, Нара, Жапония) орналасқан, ол Жапониядағы 16 833 жергілікті басқарылатын шіркеулерді, олардың құрылысын және күтімін, сондай-ақ қоғамға бағытталған түрлі ұйымдарды қолдайды. Жапонияда оның 1,75 миллион ізбасары бар.
Tenrikyo ([[wikt:天) is a Japanese new religion which is neither strictly monotheistic nor pantheistic, originating from the teachings of a 19th century woman named Nakayama Miki, known to her followers as "Oyasama". Followers of Tenrikyo believe that God of Origin, God in Truth, known by several names including "Tsukihi," "Tenri Ō no Mikoto" and "Oyagamisama (God the Parent)" revealed divine intent through Miki Nakayama as the Shrine of God and to a lesser extent the roles of the Honseki Izo Iburi and other leaders. Tenrikyo's worldly aim is to teach and promote the Joyous Life, which is cultivated through acts of charity and mindfulness called
The primary operations of Tenrikyo today are located at Tenrikyo Church Headquarters (Tenri, Nara, Japan), which supports 16,833 locally managed churches in Japan, the construction and maintenance of the and various community focused organisations. It has 1.75 million followers in Japan
Қуанышты өмір
Тенрикйодағы "Қуанышты өмір" – қайырымдылық жасау және ашкөздік, өзімшілдік, жеккөрушілік, ашу, қызғану, жалмау, кек сақтау және мақтандылық сияқты жаман мінездерден қалыс болу деп анықталады. Тенрикйода жағымсыз бейімділіктер күнә деп есептелмейді, олар дұға және ерікті еңбек арқылы санадан кетірілетін "шаң" ретінде қарастырылады. Ерікті еңбек өзімшілдікпен көзге түсу үшін емес, алғыс сезімімен және құдайдың қамқорлығына (shugo) деген ризашылықпен жасалады.
Онтология
Тенрикйоның ең негізгі үйретімі – «берілген нәрсе, қарызға алынған нәрсе» дегенді білдіреді. Беріліп, қарызға алынатын нәрсе – адам денесі. Тенрикйо жақтастары өз саналарын өздерінің бақылауында деп есептейді, бірақ олардың денелері толыққанды түрде өз бақылауында емес.
Кармикалық сеніммен салыстыру
"Себеп-салдарлық" ұғымы; いんねん; Тенрикёдегі инен – кармалық сенімнің бірегей түсінігі. Себеп-салдарлық ежелгі Үндістаннан шыққан индуизм, буддизм және джайнизм сияқты діни дәстүрлердегі кармалық нанымдарға ұқсас болғанымен, Тенрикё ілімі бұл дәстүрлерден осы тұжырымдаманы мұра еткенін жарияламайды және олардың карма туралы түсініктерінен бірнеше маңызды тұрғыдан ерекшеленеді. Жалпы айтқанда, карма – адамның ниеттері мен іс-әрекеттерінің (себеп) болашағына (салдар) әсер ететін рухани себеп-салдар қағидасы. Яғни, адамның жақсы ниеттері мен ізгі істері жақсы карма мен болашақ бақытқа, ал жаман ниеттері мен жаман істері жаман карма мен болашақ құлқына себеп болады. Осы мағынада себеп-салдарлық пен карма бір-бірін алмастырады; адам өмір бойы жақсы және жаман себеп-салдарлықты бастан кешіруі мүмкін. Тенрикёде бұл ұғым "әр себілген тұқым өнеді" деген шаруашылық метафорасында бейнеленген. Карма қайта туу идеясымен тығыз байланысты, сондықтан адамның осы және барлық алдыңғы өмірдегі өткен іс-әрекеттері қазіргі сәтте көрінеді, ал қазіргі іс-әрекеттері осы өмірдің болашағында және барлық келешек өмірлерде көрінеді. Бұл қайта туу түсінігі себеп-салдарлықта да қолдауға ие. Дегенмен, Тенрикёның онтологиясы буддизм сияқты ескі кармалық діни дәстүрлерден өзгеше. Тенрикёде адам – жан, дене және рухтан тұрады деп есептеледі. Құдай-Атадан сезіну, сезімдеу және әрекет ету еркіндігі алған рух, өлім кезінде қызметін тоқтатады. Ал жан, өлім процесі арқылы Құдай-Атадан берілген жаңа денеге ие болып, осы дүниеге қайта туылады. Қайта туған адам бұрынғы өмірін еске түсірмесе де, оның ойлары мен іс-әрекеттері жанына із қалдырып, жаңа өмірге оның себеп-салдарлық ретінде көшеді. Көрініп тұрғанындай, Тенрикёның онтологиясы, жалғыз Жаратушы (Құдай-Ата) бар екеніне негізделген, буддалық онтологиядан ерекшеленеді, онда Жаратушы жоқ. Сондай-ақ, Тенрикёның құтқарылу туралы түсінігі, яғни осы өмірде бақытты өмір сүру және осы өмірден тыс азаттыққа қол жеткізуді уәде етпеуі, буддалық самсара мен нирвана түсініктерінен де ерекшеленеді.
"Түпкі себеп-салдарлық байланыс"
Тенрикёның онтологиялық түсінігінің басты нүктесі – "түпкі себепкерлік" немесе "бастапқы себепкерлік" (もとのいんねん), яғни Құдай Ата-ана адам баласын Қуанышты Өмірді (құтқарылу күйі) тіріге көру және осы қуанышқа ортақтасу үшін жаратты. Тенрикё Қуанышты Өмірдің ақырында бүкіл адамзатты қамтитынын үйретеді, ал Қуанышты Өмірге қарай біртіндеп үнемі алға жылжу Құдайдың жетекшілігімен қазірдің өзінде жүзеге асуда. Осылайша, түпкі себепкерлік тұжырымының телеологиялық сипаты бар, ол – уақыт басында белгіленгеннің біртіндеп ашылуы. Тенрикё доктринасы адамның азап-қайғысын бұрынғы қателіктері үшін Құдайдың провиденциясынан келген жаза немесе қайтар іс ретінде емес, керісінше, адамды өткеніне ой жүгіртуге және рухани жаңаруға шақыратын Құдайдың провиденциясының ынталандыру белгісі ретінде қарастыру қажет екенін түсіндіреді. Құдайдың провиденциясының жұмыс істеп жатқанын тану Тенрикё түсіндірмесінде "қуанышпен қабылдау" көзқарасына әкелуі керек; たんのう; танно – қанағаттанған күйді білдіретін жапон сөзі. Бұл – жағдайға ғана мойынұсыну емес, "барлық оқиғаларда Құдайдың ата-аналық махаббатын тану және олардың орын алуымен әр күні қуанышпен өмір сүруге деген қаулыны нығайту" жолы. Басқаша айтқанда, Тенрикё сыртқы жағдайлардың ықпалына оңай берілетін көңіл күйге қарсы оң ішкі көңіл күйді сақтаудың маңыздылығын баса көрсетеді.
"Үш себеп"
Сонымен қатар, Тенрикё ілімінде Тенрикё ілімінің негізін қалауға себеп болған үш себеп-салдар (さんいんねん) аталады. Нақтырақ айтқанда, бұл себеп-салдарлар – Құдайдың жаратылыстың үлгілері мен құралдарына берген уәдесінің орындалуы, яғни «алғашқы туғандардың санына тең жылдар өткен соң, олар бастапқы ұрыну орны – Түпкілікті мекенге қайтарылып, ұрпақтары оларға табынар болады» деген сөзі. «Оясаманың жанының себеп-салдарлығы» Мики Накаяманың жаратылыста адамзатты ұрықтандырып, дүниеге әкеліп, тәрбиелеген алғашқы ана (Изанами но Микото) жанының болғанын көрсетеді. «Тұрғын үйдің себеп-салдарлығы» Накаяма резиденциясы – Тенрикё шіркеуінің бас кеңсесі орналасқан жердің, адамзаттың ұрықтану орны екенін білдіреді. «Уәде етілген уақытқа байланысты себеп» 1838 жылдың 26 қазаны – Мики Накаяма арқылы Құдай ашық көрінген күн – адамзат баласының ұрықтану сәтінен бастап алғашқы туған адамдардың санына (900,099,999) тең жылдардың өткенін көрсетеді.
Жазбалар
Тенрикионың үш жазба орны (三原典) – «Офудесаки», «Микагура ута» және «Осашидзу». «Жазу қылқасының ұшы»; おふでさき; Офудесаки – Тенрикионың ең маңызды жазба орны. 17 томдық жинақта 1711 өлең бар. Оны Тенрикионың негізін қалаушы Мики Накаяма 1869-1882 жылдары жазған. «Қызмет үшін әндер»; みかぐらうた; Микагура ута – Қызмет (Тенрикё) (Қызмет) мәтіні, Тенрикёда орталық орын алатын діни рәсім. Қызмет кезінде Микагура ута мәтіні би қимылдарымен және музыкалық сүйемелдеумен бірге орындалады, олардың барлығын Накаяма құрастырып, үйреткен. «Құдайлық нұсқаулар»; おさしづ; Осашидзу – Изо Ибури берген ауызша аяндардың жазбасы. Бұл кітап жеті томдық болып басылып шықты (оның үстіне үш томдық көрсеткіш) және 1887 жылдың 4 қаңтарынан 1907 жылдың 9 маусымына дейін берілген 20000-ға жуық «құдайлық нұсқаулар» бар. Екінші (Тенрикёның рухани және әкімшілік жетекшісі) Шозен Накаяманың айтуынша, Офудесаки «иманның ең маңызды қағидаларын ашады», Микагура ута «ән арқылы немесе Қызметте орындалғанда тірілейді», ал Осашидзу «жамағат өзінің іс-әрекеттері туралы ойлануы тиіс нақты ережелерді береді».
The "Tip of the Writing Brush"; おふでさき; Ofudesaki is the most important Tenrikyo scripture. A 17 volume collection of 1,711 poems, the was composed by the foundress of Tenrikyo, Miki Nakayama, from 1869 to 1882. The "The Songs for the Service"; みかぐらうた; Mikagura uta is the text of the Service (Tenrikyo) (Service), a religious ritual that has a central place in Tenrikyo. During the Service, the text to the is sung together with dance movements and musical accompaniment, all of which was composed and taught by Nakayama. The "Divine Directions"; おさしづ; Osashizu is a written record of oral revelations given by Izo Iburi. The full scripture is published in seven volumes (plus an index in three volumes) and contains around 20,000 "divine directions" delivered between January 4, 1887 and June 9, 1907. According to Shozen Nakayama, the second (the spiritual and administrative leader of Tenrikyo), the "reveal[s] the most important principles of the faith," the Mikagura uta "come[s] alive through singing or as the accompaniment" to the Service, and the Osashizu "gives concrete precepts by which the followers should reflect on their own conduct."
Жазбаларға қосымша мәтіндер
Жазбаларға қосымша мәтіндер (準原典) – ресми түрде бекітілген мәтіндер, олар Жазбалармен бірге Тенрикё студенттері мен ізбасарларын оқыту үшін қолданылады. Бұл мәтіндер, мысалы, үш айлық "Рухани даму курсы" (修養科) сияқты Тенрикё семинария бағдарламаларына қабылданатын студенттер үшін міндетті болып табылады. Тенрикё ілімі – Тенрикёның ресми доктринасы, ол Тенрикёның негізгі тұжырымдамаларын түсіндіреді. "Тенрикё негізін қалаушы Оясаманың өмірі" – Мики Накаяманың өмірнамасы. "Тенрикё негізін қалаушы Оясаманың әңгімелері" – Накаяма туралы әңгімелер жинағы, олардың алғашқы ізбасарлары ауызша жеткізіп, кейін жазылып, тексерілген.
Ұйым
Тенрикио ортақ мақсаттары бар, бірақ функциялары әртүрлі көптеген топтарға бөлінеді. Олардың ішінде апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету жасақтары, медициналық қызметкерлер мен ауруханалар, университеттер, мұражайлар, кітапханалар және түрлі мектептер бар. Тенри дзюдосы көптеген чемпиондарды тәрбиелеген, табысты жарыс стилі ретінде белгілі, сонымен қатар Тенрикиода басқа да спорттық және өнерге баулыған топтар жұмыс істейді.
Тарих
Тенриkyo дәстүрінде Накаяма Мики 1838 жылы оның ұлы мен күйеуі ауыр ауруларға шалдыққаннан кейін Құдайдың киелі орны ретінде таңдалды. Отбасы буддалық монахты ауруды тудырған рухты қуу үшін шақырды. Монах уақытша кетіп, Накаямадан билікті өз мойнына алуын сұрағанда, оны Бір Құдай (Тенри О но Микото) иеленді, ол Накаяманы Құдайға ғибадатхана ретінде беруді талап етті. Үш күннен кейін Накаяманың күйеуі осы талапқа бойын бұрды. Накаяманың Құдайға бағышталған киелі орын ретіндегі мәлімдемелері мен аян-аяндары оның алғашқы ізбасарларының бірі Изо Ибуримен толықтырылды, ол ізбасарларының сұрақтарына жауап беріп, «уақтылы сөздер» айтып, оның орынбасары ретінде аяндық басшылықты дамытты. Оның орны, қазір Тенриkyo-да жоқ, деп аталды. Изоның аян берулері жазылып, көп томдық еңбектерге жинақталды. Изоның қайтысынан кейін, әйел осы рөлді біршама уақыт атқарды, бірақ ол ресми атаққа ие болмаған сияқты. Содан бері Тенриkyo-ның өзі ешқашан болған емес, бірақ кейбір Тенриkyo-дан бөлінген топтар аяндық басшылық Ибуриден олардың негізін қалаушысына немесе негізін қалаушысына өткенін сендіреді. Накаяманың үлкен ұлы Шинтоизмнің бір тармағын практикалауға лицензия алды, бірақ бұл анасының қалауына қарсы болды. Тенриkyo 1908-1945 жылдар аралығында секталық Шинтоға кірген он үш топтың бірі ретінде белгіленді, бұл Хейан саясатының буындық ұрпағымен күштелді, Мемлекеттік Шинто аясында. Осы кезеңде Тенриkyo Жапонияда әлеуметтік жұмыспен айналысқан алғашқы жаңа дін болды, жетімдер үйін, балалар бақшасын және соқырларға арналған мектепті ашты. Тенриkyo қазір Шинтоизм мен Буддизмнен ұйымдық тұрғыдан толыққанды бөлек болса да, ол әлі де жапон діни практикасының көптеген дәстүрлерін бөліседі. Мысалы, Тенриkyo діни қызметтерінде қолданылатын көптеген заттар, мысалы, және , дәстүрлі түрде жапондық рәсімдерде қолданылған, ал сыйлық беру әдісі де дәстүрлі.
Уақыт шкаласы
1798 жылы 18 сәуірде (ай күнтізбесі) Мики Накаяма дүниеге келді. 1838 жылы 12 желтоқсан (26 қазан, ай күнтізбесі) Мисима киіз үйінде Накаямаға Құдай ашылды. 1854 жылы Накаяма қауіпсіз бала тууға арналған қаржыны басқаруды бастайды, осылайша алғашқы жақтастарының қатарын толықтырады. 1866 жылы [кітап аты] кітабының алғашқы тараулары жарық көрді. 1887 жылы 26 қаңтарда (ай күнтізбесі) Накаяма қайтыс болды. 1908 жылы Синто дінінің он үш тармағының бірі ретінде ресми түрде мойындалды.
Діни қызмет
Тенриkyo діні өз практикаларында дәстүрлі музыкалық аспаптарды пайдаланады, мысалы, (ағаш соққыштары), (қоңырлар), (кішкентай гонг), (үлкен барабан), (иық барабаны), (бамбук флейтасы), , , және . Бұл аспаптар Накаяма жасаған музыка, билер және әндер жиынтығынан – музыкалық шығармалардың жинағынан музыка ойнау үшін қолданылады. Әлемдегі музыка саласындағы жетекшілердің көпшілігі (жапондық императорлық сарайдың ежелгі классикалық синто музыкасы) де Тенриkyo дінінің ізбасарлары, ал Тенриkyo музыканы белсенді түрде насихаттайды, бірақ, нақты айтқанда, бұл екі музыка түрі бөлек. , , , , және аспаптары дәстүрлі түрде ерлердің аспаптары болып келген, бірақ қазір әйелдерге де ойнауға рұқсат етіледі. , , және аспаптары дәстүрлі түрде әйелдердің аспаптары болып келген және өте танымал болмаса да, қазір ерлерге де ойнауға рұқсат етіледі.
Күнделікті қызмет көрсетулер
Күнделікті қызмет отырып қызмет етуден және, қалау бойынша, 12 тараудың бірін немесе екеуін оқудан тұрады. Күнделікті қызмет күніне екі рет орындалады: таңертең және кешке. Қызмет уақыттары күннің шығуы мен бату уақытына қарай реттеледі, бірақ әрбір шіркеуде өзгеріске ұшырауы мүмкін. Тенри қаласындағы Джибадағы қызмет уақыты осы кестеге сәйкес келеді және жыл мезгілдеріне байланысты өзгеріп отырады. Күнделікті қызметте қолданылатын құралдар: , , , және (бірінші бөлім 21 рет қайталанатындығын санауға арналған санағыш). Бұл әнді әрқашан шіркеудің немесе миссионерлік бекеттің бас діни қызметкері орындайды. Егер бас діни қызметкер болмаса, оның орнына кез келген адам келе алады. Күнделікті қызметті міндетті түрде шіркеуде орындау қажет емес. Оны кез келген уақытта және кез келген жерде жасауға болады, егер орындаушы Джибаға, яғни "ата-ана үйіне" қарап тұрса. Накаяманың үйретуіне сәйкес, күнделікті қызметтің мақсаты – сананың сегіз зиянды ой-сезімін жою.
Айлық қызметтер
немесе ай сайынғы қызмет – бүкіл ғибадатхананың қасиетті әндерін орындау, ол әлемді құтқаруға арналған қызмет. Әдетте, миссионерлік штабтар мен ірі шіркеулерде (өздеріне бағынышты 100 немесе одан көп шіркеуі бар) ай сайынғы қызметтер әр айдың үшінші жексенбісінде өткізіледі, ал басқа шіркеулер айдың кез келген басқа күні өткізеді. Джибадағы ай сайынғы қызмет әр айдың 26-сы күні өткізіледі, ол Тенрикёнің алғаш рет пайда болған күні – 1838 жылдың 26 қазаны. Ай сайынғы қызметте қолданылатын аспаптардың барлығы жоғарыда аталды. Орындаушылардың арасында үш ер және үш әйелден құралған бишілер тобы мен әнші де болады. Орындаушылар дәстүрлі кимоно киеді, бірақ шіркеуге байланысты бұл міндетті емес.
Құдайдың бергені
"Құдайдан келген сый" – тоғыз дәріс тыңдаған адамның ие болатын емдік дұға. Адам "Құдайдан келген сыйды" алғанда, ол "Ана" деп есептеледі. Бұл сый ауруға шалдыққандарға олардың жазылуы үшін Құдайдың құдіретін тілеу мақсатымен беріледі. Алайда, жазылу үшін, сыйды қабылдаған және сыйды беруші екеуі де өз саналарындағы "ой шаңын" тазартуға шынайы күш жұмсауы керек. Тек таза санамен ғана сыйдың құдіреті қабылдануы мүмкін. Құдай сыйды берушінің және оны қабылдаушының ниетін қабылдағанда, керемет құтқарылу сыйланады делінеді. Бұл, сыйды қабылдаған адамның санасындағы шаң-тозаңды біліп, оны тазарту үшін Тенрикё ілімдерін үйрену арқылы іске асырылады.