Іс-әрекет пен ниеттің болашаққа әсері: Карма тұжырымы

Кіріспе

Адамның ниеті мен іс-әрекеті оның болашағына әсер етеді. Үнді діни ұғымы – Карма ( /kɑrmə/, санскриттен: कर्म, pāli: kamma) – ежелгі үнді ұғымы, ол әрекет, еңбек немесе іс-қимыл және оның салдары немесе нәтижесін білдіреді. Үнді діндерінде бұл термин, көбінесе «карма принципі» деп аталатын, себеп пен салдар принципіне қатысты. Адамның ниеттері мен іс-әрекеттері (себеп) оның болашағына (салдар) әсер етеді: Жақсы ниет пен ізгі істер жақсы карманы және бақытты қайта тууға әкеледі, ал жаман ниет пен жаман істер жаман карманы және қайғылы қайта тууға себеп болады. Дегенмен, кейбір діни кітаптарда қайта туу мен карма арасында байланыс жоқ. Карма көбінесе тағдыр, жазмыш немесе алдын ала белгілеумен шатастырылады. Карма ұғымы, көптеген үнді діндерінде (әсіресе индуизм, буддизм, джайнизм және сикхизм), сондай-ақ даосизмдегі қайта туу идеясымен тығыз байланысты. Бұл діндердегі карма, қазіргі өмірдегі болашаққа және болашақ өмірлердің сипатына және сапасына әсер етеді – адамның сансарасына. (іс-әрекеттің артында қалған метафизикалық із). Жақсы іс-әрекет жақсы карма жасайды, сондай-ақ жақсы ниет те солай. Жаман іс-әрекет жаман карма жасайды, жаман ниет те солай. Буддизм мен джайнизмде өздерінің кармалық ережелері бар. Осылайша, карманың бір емес, бірнеше анықтамасы мен мағынасы бар. Бұл ұғымның маңызы, мәні және ауқымы Үндістанда пайда болған түрлі дәстүрлер мен мектептерде әртүрлі. Венди О’Флаэрти, сонымен қатар, карма теория, модель, парадигма, метафора немесе метафизикалық көзқарас болып табыла ма деген пікір таласы әлі де жалғасуда деседі. Теориялық тұрғыдан алғанда, карма күрделі және анықтау қиын. Индологияның түрлі мектептері ежелгі үнді мәтіндерінен осы ұғымның әртүрлі анықтамаларын шығарады; олардың анықтамасы мыналардың комбинациясы: 1) этикалық немесе этикалық емес себеп-салдар; 2) этикалық норма, яғни жақсы немесе жаман істердің салдары бар; 3) қайта туу. Басқа индологтар бұл анықтамаға адамның қазіргі жағдайын оның өткендегі іс-әрекеттерімен байланысты түсіндіретінін қосады. Бұл іс-әрекеттер адамның қазіргі өмірінде болған, немесе кейбір үнді дәстүрлерінде, мүмкін, оның бұрынғы өмірінде болған болуы мүмкін; сонымен қатар, салдары қазіргі өмірде немесе адамның болашақ өмірінде көрінеді. Карма заңы ешқандай құдайға немесе илаһи сотқа тәуелсіз жұмыс істейді.

Intent and actions of an individual influence the future of that individual
the Indian religious concept

Karma ('/k//ɑr//m//ə/, from , ; ) is an ancient Indian concept of action, work, or deed, and its effect or consequences. In Indian religions, the term more specifically refers to a principle of cause and effect, often descriptively called the principle of karma, wherein individuals' intent and actions (cause) influence their future (effect): Good intent and good deeds contribute to good karma and happier rebirths, while bad intent and bad deeds contribute to bad karma and bad rebirths. In some scriptures, however, there is no link between rebirth and karma. Karma is often misunderstood as fate, destiny, or predetermination. The concept of karma is closely associated with the idea of rebirth in many schools of Indian religions (particularly in Hinduism, Buddhism, Jainism, and Sikhism), as well as Taoism. In these schools, karma in the present affects one's future in the current life as well as the nature and quality of future lives—one's saṃsāra. as metaphysical residue left in the actor). A good action creates good karma, as does good intent. A bad action creates bad karma, as does bad intent. Buddhism and Jainism have their own karma precepts. Thus, karma has not one, but multiple definitions and different meanings. It is a concept whose meaning, importance, and scope varies between the various traditions that originated in India, and various schools in each of these traditions. Wendy O'Flaherty claims that, furthermore, there is an ongoing debate regarding whether karma is a theory, a model, a paradigm, a metaphor, or a metaphysical stance. In the context of theory, karma is complex and difficult to define. Different schools of Indology derive different definitions for the concept from ancient Indian texts; their definition is some combination of (1) causality that may be ethical or non ethical; (2) ethicization, i. e., good or bad actions have consequences; and (3) rebirth. Other Indologists include in the definition that which explains the present circumstances of an individual with reference to his or her actions in the past. These actions may be those in a person's current life, or, in some schools of Indian traditions, possibly actions in their past lives; furthermore, the consequences may result in the current life, or a person's future lives. The law of karma operates independent of any deity or any process of divine judgment.

Себеп-салдарлық байланысы

Карма теориясының ортақ тақырыбы – себеп-салдарлық қағидасы. Карманы себеппен байланыстыратын ең алғашқы сілтемелердің бірі Брихадараньяка Упанишадтың 4.4.5–6 тарауларында кездеседі:

Карманың себеп ретіндегі теориясы мынаны тұжырымдайды: (1) жеке тұлғаның жасаған әрекеттері сол тұлғаның өміріне әсер етеді, (2) жеке тұлғаның ниеттері сол тұлғаның өміріне әсер етеді. Мүддесіз немесе бейсалық әрекеттер, мүдделі және санатты әрекеттер сияқты, оң немесе теріс кармалық әсерге ие болмайды. Мысалы, буддизмде, ашкөздік сияқты жаман ниетсіз жасалған, пайда болған немесе туындаған әрекеттер кармалық жағынан жоққа шығарылады немесе тұлғаға бейтарап әсер етеді. Кармалық теориялардың тағы бір себептік ерекшелігі – ұқсас істер ұқсас нәтижелерге алып келеді. Осылайша, жақсы карма оны жасаған адамға жақсы әсер етеді, ал жаман карма жаман әсер етеді. Бұл әсер материалдық, моральдық немесе эмоционалдық болуы мүмкін – яғни, адамның кармасы оның бақыты мен бақытсыздығына әсер етеді. Адамның кармасының салдары немесе нәтижелері екі түрде сипатталады: фала және самскара. Фала – көрінетін немесе көрінбейтін, әдетте бірден немесе осы өмірде болатын әсер. Ал самскара – көрінбейтін әсер, ол карманың нәтижесінде адамның ішінде пайда болып, оны өзгертеді және қазіргі және болашақ өмірінде бақытты немесе бақытсыз болу қабілетіне әсер етеді. Карма теориясы көбінесе самскаралар контекстінде ұсынылады. Карл Поттер мен Гарольд Ковард кармалық қағиданы психология мен әдеттердің қағидасы ретінде де қарастыруға болатынын айтады. Карма әдеттердің (васана) тұқымын себуді қамтамасыз етеді, ал әдеттер адамның мінезін қалыптастырады. Карма өзіндік сананы да себуді қамтамасыз етеді, ал сана адамның өмірлік оқиғаларды қабылдауын әсер етеді. Әдеттер де, өзіндік сана да адамның өмір жолына әсер етеді. Жаман әдеттерден құтылу оңай емес: ол саналы кармалық күш-жігерді талап етеді. Осылайша, Поттер мен Ковардтың пікірінше, психика мен әдеттер ежелгі үнді әдебиетінде карманы себеп-салдармен байланыстырады. Вильгельм Халбфасс жақсы карма дхарма саналатынын және пуньяға («ерекшелік») әкелетінін, ал жаман карма адхарма саналатынын және папаға («ерекшеліксіздік, күнә») әкелетінін атап көрсетеді. Рейхенбах (1988) карма теорияларын этикалық теория деп санайды.

The theory of karma as causation holds that: (1) executed actions of an individual affects the individual and the life he or she lives, and (2) the intentions of an individual affects the individual and the life he or she lives. Disinterested actions, or unintentional actions do not have the same positive or negative karmic effect, as interested and intentional actions. In Buddhism, for example, actions that are performed, or arise, or originate without any bad intent, such as covetousness, are considered non existent in karmic impact or neutral in influence to the individual. Another causality characteristic, shared by karmic theories, is that like deeds lead to like effects. Thus, good karma produces good effect on the actor, while bad karma produces bad effect. This effect may be material, moral, or emotional – that is, one's karma affects both one's happiness and unhappiness. The consequence or effects of one's karma can be described in two forms: phala and samskara. A phala is the visible or invisible effect that is typically immediate or within the current life. In contrast, a samskara is an invisible effect, produced inside the actor because of the karma, transforming the agent and affecting his or her ability to be happy or unhappy in their current and future lives. The theory of karma is often presented in the context of samskaras. Karl Potter and Harold Coward suggest that karmic principle can also be understood as a principle of psychology and habit. Karma seeds habits (vāsanā), and habits create the nature of man. Karma also seeds self perception, and perception influences how one experiences life events. Both habits and self perception affect the course of one's life. Breaking bad habits is not easy: it requires conscious karmic effort. Thus, psyche and habit, according to Potter and Coward, link karma to causality in ancient Indian literature. Wilhelm Halbfass notes that good karma is considered as dharma and leads to punya ('merit'), while bad karma is considered adharma and leads to pāp ('demerit, sin'). Reichenbach (1988) suggests that the theories of karma are an ethical theory.

Қайта тууы

Карма теориясының үшінші ортақ тақырыбы – реинкарнация немесе қайта туу циклі (самсара) ұғымы. Қайта туу, немесе самсара – барлық тіршілік иелері реинкарнация циклінен өтеді, яғни бірнеше туыс пен қайта туудан өтеді деген ұғым. Қайта туулар мен одан кейінгі өмірлер әртүрлі әлемде, жағдайда немесе түрде болуы мүмкін. Карма теориялары бойынша, әлем, жағдай және түр карманың сапасы мен санына байланысты. Қайта тууға сенетін мектептерде әрбір жан өлгеннен кейін, аяқталған өмірден жинаған кармалық әсерлердің тұқымдарын алып, жаңа өмірге және өмірлік кармаларға көшеді. Ямуначарья (1966) карма – факт екенін, ал реинкарнация – гипотеза екенін айтады; ал Крил (1986) карма – негізгі ұғым, ал қайта туу – туынды ұғым деп санайды. «Карма және қайта туу» теориясы көптеген сұрақтар тудырады: мысалы, цикл қалай, қашан және неге басталды, бір карманың екіншісімен салыстырғандағы кармалық құндылығы қандай және неге, сондай-ақ қайта туудің шындығын растайтын қандай дәлелдер бар? Хиндуизмнің әртүрлі мектептері осы қиындықтарды мойындап, өз тұжырымдамаларын талқылады – кейбіреулері ішкі логикалық тұжырымға жетті, ал басқалары оны өзгертіп, маңыздылығын азайтты. Хиндуизмнің Чарвакалар (немесе Локаята) сияқты кейбір мектептері «карма және қайта туу» теориясынан толығымен бас тартты. Буддизм мектептері карма мен қайта туу циклін өздерінің құтқару теориясының негізгі бөлігі деп есептейді.

Ерте дамуы

Ведалық санскрит сөзі (номинатив kárma) "жұмыс" немесе "іс" дегенді білдіреді. Ригведада бұл сөз шамамен 40 рет кездеседі. Сатапатха Брахмана 1.7.1.5-де құрбандық жасау "ең үлкен" іс деп жарияланады; Сатапатха Брахмана 10.1.4.1-де агникаяна құрбандығының кармасы өлместікке (амара) ие болу мүмкіндігімен байланыстырылады. Карма доктринасының ең алғашқы нақты талқылауы Упанишадтарда кездеседі. Басқалары ежелгі пайда болған карма теориясының кейбір күрделі идеялары Ведалық ойшылдардан буддалық және джайнисттік ойшылдарға тарағанын айтады. Дәстүрлердің өзара әсері нақты емес және олар бірлесіп дамыған болуы мүмкін. Бұл тұжырымды қоршаған көптеген философиялық пікірталастар индуизм, джайнизм және буддизм дәстүрлерімен ортақ, ал әр дәстүрдің бастапқы дамуында әртүрлі жаңа идеялар енгізілген. Мысалы, буддистер карманы бір адамнан екінші адамға беруге және шраддха рәсімдеріне рұқсат берді, бірақ оның себебін қорғау қиын болды. Керісінше, индуизм мектептері мен джайнизм карманың берілу мүмкіндігіне жол бермейді.

Индуизмдегі

Индуизмдегі карма тұжырымы ғасырлар бойы дамып, жетілді. Ең алғашқы Упанишадтар адамның қалай және неге дүниеге келетіні, ал өлімнен кейін не болатыны туралы сұрақтармен басталады. Соңғысына жауап ретінде осы ежелгі санскриттік мәтіндердегі алғашқы теорияларға панчагни видья (бес от доктринасы), питрияна (әкелердің циклдік жолы) және деваяна (циклді басып өту, құдайлардың жолы) кіреді. Бұл ежелгі ғалымдардың пікірінше, шамалы ритуалдарды орындап, материалдық пайда табуға тырысушылар әкелерінің жолын жалғастырып, жаңа өмірге қайта туады; ал олардан бас тартып, орманға барып, рухани білім іздеушілер құдайлардың жоғары жолына көтеріледі. Олар осы циклді үзеді және қайта туылмайды. Эпостардың жазылуымен – индуизмдегі дхармамен халықтың танысуымен – себеп-салдарлық байланысы және карма теориясының маңызды элементтері халық әңгімелерінде айтыла бастады. Мысалы: 1=Адам өзі не ексе, соны орады; ешкім басқа адамның жақсы немесе жаман ісінің нәтижесін мұрагерлік етпейді. Нәтиже іс-әрекеттің сапасына сай болады. |2=Махабхарата|3= xii.291.22

Махабхаратаның 13-кітабы – Анушасана Парваның (Оқыту кітабы) 6-тарауы Юдхиштхираның Бхишмаға қойған сұрағымен басталады: «Адамның өмір жолы бұрыннан белгіленген бе, әлде адамның күш-жігері өмірін қалыптастыра ала ма?» Бхишма жауабында болашақ – ерік-жігерден туған қазіргі адамның күш-жігерінің және жағдайды қалыптастырған өткен іс-әрекеттерінің нәтижесі екенін айтады. Махабхаратаның тарауларында карма теориясының негізгі постулаттары қайта-қайта айтылады. Яғни: ниет пен іс-әрекеттің (карма) салдары болады; карма уақыт өте келе әсерін жоймайды; және өмірдегі барлық жақсы немесе жаман оқиғалар күш-жігер мен ниетті талап етеді. Мысалы:

Уақыт өте келе, индуизмнің әртүрлі мектептері карманың көптеген әртүрлі анықтамаларын жасады, кейбіреулері карманы толық детерминистік деп көрсетеді, ал енді біреулері ерік-жігерге және моральдық жауапкершілікке орын береді. Вайшешика мектебі өткен өмірдегі карма доктринасын аса маңызды деп санамайды. Самкхья мектебі карманы екінші дәрежелі маңызды деп есептейді (пракритиден кейін). Мимамса мектебі өткен өмірдегі кармаға аз мән береді, сансара мен мокшаны ескермейді. Йога мектебі өткен өмірдегі карманы екінші дәрежелі деп санайды, ағымдағы өмірдегі мінез-құлық пен психология салдарға әкеледі және байланыстарға түсіреді. Жоғарыда аталған мектептер көзқарастардың алуан түрлілігін көрсетеді, бірақ бұл толық тізім емес. Әр мектептің индуизмдегі қосалқы мектептері бар, мысалы, Ведантадағы адвайта (бірлік) және двайта (екілік). Сонымен қатар, Үнді философиясының басқа да мектептері бар, мысалы, Чарвака (немесе Локаята; материалистер), олар карма мен қайта туу теориясын, сондай-ақ Құдайдың бар екенін жоққа шығарады; бұл ведалық емес мектепте заттардың қасиеттері заттардың табиғатынан туындайды. Себеп-салдарлық байланыс заттар мен адамдардың өзара әрекетінен, іс-әрекеттерінен және табиғатынан туындайды, карма немесе Құдай сияқты анықтауыш принциптердің қажеті жоқ.

Буддизмде

Карма мен кармафала – буддизмдегі негізгі ұғымдар, олар біздің қасаттты әрекеттеріміздің бізді сансарадағы қайта тууға байланысты екенін түсіндіреді, ал буддалық жол, Ең Ұлы Сегіздік Жолда көрсетілгендей, бізге сансарадан шығу жолын көрсетеді. Қайта туу циклі кармамен, яғни «әрекетпен» анықталады. Кармафала (мұнда «фала» сөзі «жеміс, нәтиже» дегенді білдіреді) – карманың «әсері» немесе «нәтижесі». Осыған ұқсас термин – кармавипака (мұнда «випака» сөзі «жетілу» дегенді білдіреді) – карманың «жетілуіне, пісуіне» қатысты. Буддалық дәстүрде карма – ниетпен (четана) басқарылатын, дене, сөз немесе ой арқылы әдейі жасалатын әрекеттер, олар болашақ салдарға әкеледі. Ниббедика Сутта, Аңгуттара Никая 6.63:

Осы қасаттты әрекеттердің қайта тууға қалай алып келетіні және қайта туу идеясының мәңгілік еместік және «өз» жоқтығының ілімдерімен қалай үйлесетіні буддалық дәстүрлерде философиялық зерттеу нысаны болып табылады, оған қатысты бірнеше шешімдер ұсынылған. Ерте буддизмде қайта туу мен карма туралы нақты теория жасалмаған, және «карма ілімі ерте буддалық құтқару іліміне (сотериология) кездейсоқ болған болуы мүмкін». Ерте буддизмде қайта туу құштарлыққа немесе білімсіздікке байланысты деп есептелген. Жайнистерден айырмашылығы, Будданың карма туралы ілімі қатаң детерминистік емес, сонымен қатар басқа Ниямалар сияқты жағдайлық факторларды қамтиды. Бұл барлық түсініксіз және логикалық ойлау немесе ақылмен түсінуге келмейтін мәселелер. Дасгупта индий философиясында ачинтьяның – «фактілерді түсіндіру үшін қабылдануға тиіс, бірақ логиканың сынағына төтеп бере алмайтын нәрсе» екенін түсіндіреді. Сондай-ақ, Агги Ваччаготта Сутта, «Ватсаготраға от туралы сөз», Маджхима Никая 72 қараңыз, онда Будда Ватсаготрадан «он белгісіз сұрақ» туралы сұрақ қояды, және Будда Татхагатаның сөндірілген отқа ұқсайтынын және «теңіздей терең, шексіз, зерттеуге қиын» екенін түсіндіреді.

Сикхизм

Сикхизмде барлық тірі жандар майяның үш қасиетінің ықпалында деп сипатталады. Әрқашан әртүрлі араласулар мен дәрежеде бірге болатын бұл үш майя қасиеті жанды денеге және жер бетіне байланыстырып ұстайды. Осы үш қасиеттің жоғарысында мәңгілік уақыт тұрады. Майя табиғатының үш режимінің ықпалымен дживалар (жеке тұлғалар) мәңгілік уақыттың бақылауы мен қарауындағы іс-әрекеттерді жасайды. Бұл іс-әрекеттер карма деп аталады, ондағы негізгі принцип – карма, ол іс-әрекеттердің нәтижесін оларды жасаған адамға қайтаратын заң. Бұл өмірді егістікке теңеуге болады, ондағы тұқым – біздің кармамыз. Біз сепкенімізді дәл солай орып аламыз, артық та, кем де емес. Бұл қатесіз заң әрбір адамды оның қазіргі және болашақ жағдайы үшін жауапты етеді. Өткен карманың жалпы сомасына байланысты, кейбіреулер осы өмірде Таза Болуға жақын сезінеді, ал басқалары өздерін бөлек сезінеді. Бұл – Гурбаниде (Шри Гуру Грант Сахиб) карма заңы. Басқа да үнді және шығыс ойлау мектептері сияқты, Гурбани да карма мен қайта туу ілімдерін табиғаттың фактілері ретінде қабылдайды.

Фалуньгун

Монреаль университетінің қытай тарихы бойынша ғалымы Дэвид Оунби Фалуньгунның буддизмнен "карма" терминіне берілген анықтамасында ерекшеленетінін айтады. Фалуньгун карманы жаза мен сыйлау процесі ретінде емес, тек теріс ұғым ретінде қарастырады. Ал қытай тіліндегі "де" немесе "әдептілік" термині буддизмде "жақсы карма" деп аталатын нәрсеге арналған. Карма – барлық азаптың көзі, яғни буддизмде айтылатын "жаман карма". Фалуньгунның негізін қалаушы Ли Хунчжи былай дейді: "Адам көптеген өмірінде жамандықтар жасаған, соның салдарынан адамдар бақытсыздыққа ұшырайды, ал тәлімгерлер үшін бұл кармалық кедергілерге айналады. Сондықтан туу, қартаю, ауру мен өлім пайда болады. Бұл – кәдімгі карма". Фалуньгун ілімі бойынша, рух карманың жиналуына байланысты қайта туу цикліне, яғни сансараға тігіліп қалады. Бұл – басқа өлшемдерде жамандықтар жасап, жаман ойлар ойлап, өмір бойы жиналатын теріс, қара зат. Фалуньгун пікірінше, азаптың себебі – карма, ол адамды әлем туралы шындықты білуден және рухани жарыққа жетуден тоқтатады. Сонымен қатар, карма адамның қайта тууы мен азап шегуіне де себеп болады. Ол жоғары күштердің көзінде адам өмірінің мақсаты тек адам болу емес, сонымен қатар Жер бетінде жылдам ояну, "адасқан орын" және қайту болып табылады. "Олардың ниеті осы, олар сіз үшін есік ашады. Қайта оралмағандар реинкарнациядан басқа амал таба алмайды, осылайша үлкен мөлшерде карма жинап, жойылғанға дейін жалғаса береді". Ли өзі тәлімгерлерге дәрі-дәрмек қабылдауға тыйым салмайтынын айтып, "Мен адамдарға тәліммен айналысу мен дәрі-дәрмек қабылдаудың арасындағы байланысты түсіндіріп отырмын" дейді. Ли сондай-ақ "Күнделікті адам ауырғанда дәрі-дәрмек қабылдауы керек" деп мәлімдейді. Дэнни Шехтер (2001) Фалуньгунның бір студентінің сөзін келтіреді: "Дәрі-дәрмек қабылдау керек пе, жоқ па деген шешім әрқашан жеке адамның таңдауы".

David Ownby, a scholar of Chinese history at the University of Montreal, asserts that Falun Gong differs from Buddhism in its definition of the term "karma" in that it is taken not as a process of award and punishment, but as an exclusively negative term. The Chinese term de, or 'virtue', is reserved for what might otherwise be termed 'good karma' in Buddhism. Karma is understood as the source of all suffering – what Buddhism might refer to as 'bad karma'. According to Li Hongzhi, the founder of Falun Gong: "A person has done bad things over his many lifetimes, and for people this results in misfortune, or for cultivators its karmic obstacles, so there's birth, aging, sickness, and death. This is ordinary karma." Falun Gong teaches that the spirit is locked in the cycle of rebirth, also known as samsara, due to the accumulation of karma. This is a negative, black substance that accumulates in other dimensions lifetime after lifetime, by doing bad deeds and thinking bad thoughts. Falun Gong states that karma is the reason for suffering, and what ultimately blocks people from the truth of the universe and attaining enlightenment. At the same time, karma is also the cause of one's continued rebirth and suffering.</blockquote>He says that, in the eyes of higher beings, the purpose of human life is not merely to be human, but to awaken quickly on Earth, a "setting of delusion," and return. "That is what they really have in mind; they are opening a door for you. Those who fail to return will have no choice but to reincarnate, with this continuing until they amass a huge amount of karma and are destroyed." Li himself states that he is not forbidding practitioners from taking medicine, maintaining that "What I'm doing is telling people the relationship between practicing cultivation and medicine taking." Li also states that "An everyday person needs to take medicine when he gets sick." Danny Schechter (2001) quotes a Falun Gong student who says "It is always an individual choice whether one should take medicine or not."

Даоизм

Карма – даосизмдегі маңызды ұғым. Әрбір іс-әрекет құдайлар мен рухтар тарапынан қадағаланады. Тиісті сыйлық немесе жаза карманы соңынан ерген көлеңкедей ілеседі. Бірінші кезеңде іс-әрекет пен оның салдары арасындағы себеп-салдарлық байланыс қабылданды, құдайлар мен рухтар әркімнің кармасын қадағалап, тағдырын (минг) белгілейді. Екінші кезеңде қытай буддизмінен карма идеяларының ауысуы кеңейтілді, сондай-ақ ата-бабалардан қазіргі өмірге кармалық тағдырдың берілуі немесе мұрагерлікпен ауысуы енгізілді. Карма ілімінің үшінші сатысында кармаға негізделген қайта туу туралы идеялар қосылды. Осы сенім бойынша, адам басқа адам немесе басқа жануар болып қайта тууы мүмкін. Үшінші кезеңде қосымша идеялар енгізілді, мысалы, даостық храмдардағы рәсімдер, тәубе ету және құрбандықтар кармалық жүктемені жеңілдетуге көмектеседі деп ұсынылды.

Синтоизм

Мусуби деп түсіндірілетін карма көзқарасы, Синто дінінде өмірді дамыту, қуаттандыру және бекіту жолы ретінде қабылданады. Мусуби Синто үшін өте маңызды, себебі шығармашылық даму Синтолық дүниетанымының негізін құрайды. Көптеген құдайлар мусубимен байланысты және олардың есімдерінде кездеседі.

Салыстырмалы ұғымдар

Батыс мәдениеті, христиан дінінің ықпалында қалыптасқан. Ол, христиан дініндегі соңғы соттың адамның қайырымдылығына қарай болатыны туралы үйретім – карма туралы үйретім дейді. Дегенмен, көптеген ғалымдар соңғы сот ұғымын кармадан өзгеше деп санайды. Карма – өмір бойы күнделікті болатын үздіксіз процесс, ал соңғы сот – өмір соңында бір рет болатын есеп беру.

Иудаизм

Яһуди дінінде еврейше "мидах к'негед мидах" деп аталатын ұғым бар, ол көбінесе "теңдей жаза" деп аударылады. Бұл ұғым заң мәселелерінде емес, адамның іс-әрекеттері үшін құдайлық жазалауда қолданылады. Дэвид Вулп "мидах к'негед мидахты" кармамен салыстырды.

Теософия

Карма идеясы Батыс әлемінде Теософиялық қоғамның жұмысы арқылы кеңінен танымал болды. Осы түсінік бойынша, карма неопагандық қайтарым заңының немесе Үштік заңның алғы күші болды, яғни адамның әлемге тигізген пайдасы немесе зияны өзіне қайта оралады деген идея. Бұл әдетте "не істесең, соны көресің" деп қорытындыланады. Теософ И.К. Таймни: "Карма – адам өміріндегі себеп пен салдар заңының жұмыс істеуі, жеке адам мен оның ойлары, сезімдері және іс-әрекеттері арқылы әсер еткен басқа адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттеу" деп жазды. Теософия сонымен қатар, адамдар қайта туғанда тек адам ретінде ғана қайта туатынын, жануарлар немесе басқа тірі организмдер ретінде емес, деп үйретеді.