Кіріспе

Чилиарх әскери атағы - ежелгі дәуірге жататын әскери атақ. Алғашында бұл сөз Македония әскерінің мыңдай жасақшысынан тұратын жасақ бөлімінің (хилиархия) қолбасшысына қатысты қолданылған. Кейіннен ол басқа да қарулы күштердегі басқа да ұқсас дәрежелер мен лауазымдарға қолданылды.

Атауы

Ағылшынша хилиарх термині латынша chiliarchus сөзінен алынған, бұл грекше khilíarkhos (χιλίαρχος) және khiliárkhēs (χιλιάρχης) сөздерінің транскрипциясы, екеуі де "мыңның қолбасшысы" деген мағынаны білдіреді. Кейде бұл атау chiliarcha, chiliarchus немесе chiliarchos деп жазылады немесе мың адам деп жазылады. Хилиархтың басқаруындағы хилиада немесе хилиархия латын тіліндегі хилиархиядан, грек тіліндегі хилиархиядан (χιλιαρχία) шыққан.

Ежелгі Македония мен Парсы

Ежелгі Македония әскерінде хилиарх - әрқайсысы 16 адамнан тұратын 64 топқа бөлінген 1024 күшті хилиархия немесе гипаспистердің ауыр жаяу әскерінің "ордер" командашысы. Сонымен қатар, Пентакосиарх ("500-дің қолбасшылары") деп аталатын офицерлер де Александр Македонскийдің және Птолемей әскерлерінің қолбасшылары ретінде аталған. Парсы лауазымын өз кезегінде Ұлы Ескендір қабылдады, ал алдымен Гефестянға, Гефестянның өлімінен кейін Пердиккаға берілді. Сол сияқты, Антипатр өлер алдында Полиперхонды (полиперхон) деп атаған, бірақ содан кейін өзінің ұлы Кассандрды (кассандр) хилиарх деп атаған, содан кейін Диодор Сицилийдің (XVIII.48.45) айтуынша "үкілеттігі жағынан екінші" болған. Бұл парсылық рухтандырылған лауазым кейінгі эллиндік тәжірибеде сақталмаған.

Ежелгі Русь

Хилиарх, орысша (тысяцкий) - Киев Русідегі мың (, немесе мың) деп аталатын ерікті халық армиясына қолбасшылық еткен әскери басшы. Новгород республикасында хилиарх сот немесе сауда қызметкері болды және бір жыл мерзімге боярлар арасынан сайланды. Новгородтағы посадниктер сияқты, бұл лауазымды бірнеше жыл қатарынан бір адам басқарды және оған ұлы немесе басқа жақын туысы ие болды, бұл лауазымның кландарда өткізілгенін және толықтай сайланбағанын көрсетеді. [1] Вехе жоқ қалаларда хилиархияларды асыл боярлардың ішінен княз немесе ханзада тағайындады және олардың лауазымын ұлдарына тапсыра алды. Новгород республикасында хилиархтар қарапайым ("қара") адамдардың өкілдері болып саналды. Олар әскери басшылар рөлін атқарумен қатар, қала қорғандарын қадағалау, вехтерді шақыру, елшілер және сауда соттарында судьялар ретінде әрекет етуі керек еді. Посадниктер сияқты, XIV ғасырда бұрынғы хилиархтар едәуір саяси ықпал мен артықшылықтарды сақтап қалды және "Ескі хилиархтар" деп аталды. Новгородтың ең ерте кездегі хилиархы Путьята болды. Ұлы князь Дмитрий Донской 1374 жылы Василий Васильевич Вельяминов қайтыс болғаннан кейін, бұл лауазымды жоюды, оны воеводалар мен ностафниктерге ауыстыруды. Новгородтағы хилиарх 1478 жылы қаланы Московтің Ұлы князі Иван III жаулап алған кезде жойылған болатын. 1510 жылы Ресейдің Василий III бұл қаланы басып алған кезде Псковте ол жойылған.

Қазіргі Грекия

Атақ тағы бір рет Грекияның Тәуелсіздік соғысы кезінде қайта жаңғыртылды. 1822 жылдың қаңтар айында Эпидаурдағы Бірінші Ұлттық Ассамблея әртүрлі тәуелсіз соғыс басшыларының ретсіз әскерлері үшін ұйымдастырушылық база құру туралы шешім қабылдады және әрқайсысы он ғасырдан (екатонтаρχίες) тұратын жүз адамнан тұратын он ғасырдан (екатонтаρχος) тұратын бірнеше хилиархияларды (χιλιαρχίες) құрды. Әр хилиархияға хилиарх басшылық еткен, оның құрамында кіші штаб, оның құрамында хилиарх (υποχιλίαρχος, ), дәрігер, хирург, квартирмейстер және діни қызметкер бар. 1828 жылы хилиархиялар қайта ұйымдастырылып, үшке дейін қысқартылды, әрқайсысы қазір әрқайсысы бес ғасырдан тұратын екі пентакосиархияны (πεντακοσιαρχίες) қамтиды, барлығы 1120 адамнан тұрады. Әр кхилиархтың шағын штабы бар еді, оған адъютант, хатшы, діни қызметкер, дәрігер, төлем шебері және квартирмейстер кіреді, ал әрбір пентакосиархияға жалаушы мен кернейші бөлінген. 1828 жылғы үлгідегі хилиархиялар 1829 жылдың шілдесінде Петра шайқасынан кейін жойылып, оның орнына он үш жеңіл жаяу әскер батальоны құрылды.

Венгрия

Венгрияның ezredes деген атағы, сөзбе-сөз "мыңнан", қазіргі кездегі ескірген ezereskapitány терминінің қысқартылуы, сөзбе-сөз "мыңның капитаны". (Эзерескапитани термині испандық мұрагерлік соғысында қолданылған (17011714), ezredes 1848 жылғы төңкерістен бастап қолданылып келеді.) Эзредес - полк басшысы (Мажарстанда шамамен 10001500 адам) және бұл разряд полковник немесе майор дәрежесіне тең. Езредес термині Венгрия армиясы (ресми түрде Венгрия қорғаныс күштері) және полиция күштері де қолданады.

Түркия

Түрік бинбашы дәрежесі, сөзбе-сөз "мыңбасы" деген мағынаны білдіреді, ол Шекаралар одағы мен АҚШ-тың майор дәрежесіне тең.