Кіріспе
Вирустың түрі Бовиндік альфагерпесвирус 1 (BoHV 1) - Herpesviridae тұқымдасына және Alphaherpesvirinae қосалқы тұқымдасына жататын вирус, бүкіл әлемде ірі қара малдарда бірнеше ауруларды, соның ішінде ринотрахеит, вагинит, баланопостит, аборт, конъюнктивит және энтерит ауруларын тудырады. BoHV 1 де ірі қара малдың тыныс алу жолдары ауруы (BRD) деп аталатын кеме қатынасы қызуының таралуына ықпал ететін фактор болып табылады. Ол жыныстық қатынас, жасанды ұрықтандыру және аэрозоль арқылы көлденең таралады және плацента арқылы тік жолмен де таралуы мүмкін. BoHV 1 штаммның вируленттілігіне байланысты клиникалық және субклиникалық инфекцияларды тудыруы мүмкін. Бұл симптомдар негізінен өмірге қауіп төндірмесе де, бұл экономикалық маңызды ауру, өйткені инфекция өндірістің төмендеуіне әкелуі мүмкін және сауда шектеулеріне әсер етуі мүмкін. Басқа герпес вирустары сияқты, BoHV 1 де өмір бойы жасырын инфекция мен вирустың кейде бір- екі рет таралуына себепші болады. Сақалық жүйке мен үштікті жүйке - бұл күту орны. Қайта белсендірілген жасырын тасымалдаушы әдетте мал қорасында инфекцияның көзі болып табылады. Клиникалық белгілер штаммның вируленттілігіне байланысты. Аурудың ауырлығын және жиілігін азайтатын вакцина бар. Еуропаның кейбір елдері қатаң түрде малдарды жою саясатын қолдана отырып, бұл ауруды жоюға қол жеткізді. Инфекция кез келген жастағы ірі қара малдарда пайда болуы мүмкін, бірақ көбінесе 6 мен 18 айлық аралығында байқалады.
Bovine alphaherpesvirus 1 (BoHV 1) is a virus of the family Herpesviridae and the subfamily Alphaherpesvirinae, known to cause several diseases worldwide in cattle, including rhinotracheitis, vaginitis, balanoposthitis, abortion, conjunctivitis, and enteritis. BoHV 1 is also a contributing factor in shipping fever, also known as bovine respiratory disease (BRD). It is spread horizontally through sexual contact, artificial insemination, and aerosol transmission and it may also be transmitted vertically across the placenta. BoHV 1 can cause both clinical and subclinical infections, depending on the virulence of the strain. Although these symptoms are mainly non life threatening it is an economically important disease as infection may cause a drop in production and affect trade restrictions. Like other herpesviruses, BoHV 1 causes a lifelong latent infection and sporadic shedding of the virus. The sciatic nerve and trigeminal nerve are the sites of latency. A reactivated latent carrier is normally the source of infection in a herd. The clinical signs displayed are dependent on the virulence of the strain. There is a vaccine available which reduces the severity and incidence of disease. Some countries in Europe have successfully eradicated the disease by applying a strict culling policy. Infection can occur in cattle of any age, but it is most commonly seen between the ages of 6 and 18 months.
Беріліс
BoHV 1 жануарға тыныс алу жолдары мен жыныс мүшелерінің шырышты қабығы арқылы енеді. Аурудың негізгі жолмен жұқтыруы - жұқтырған жануар мен оған бейім жануардың тікелей мұрыннан мұрынға қатынасы. Бұл вирустың шырышты қабыққа сіңіп кетуі арқылы мүмкін болады. Ауру жұқтыру үшін вирусты тарату кезінде жұқтырған жануардан аэрозольді тыныс алу, тынығу немесе жөтелдіру қажет. Ауру жұқтыру тірі малдың немесе АИ-нің көмегімен ластанған ұрықтан да басталады; жыныстық жолмен зақымданған бұқалар вирусты ұрықтарына тастауы мүмкін. Бір рет жұққаннан кейін жануарға BoHV 1-ден құтылу қиын, өйткені оның туылған иммунитет пен бейімделген иммунитетке қатысы бар қожайынның иммундық жүйелерінен қашудың көптеген механизмдері бар. Вирус интерферонның 3- ретке келтіру факторын (IRF3) бұзады, бұл 1- типті интерферонның транскрипциясын тиімді тоқтатады. Бұл жасырын инфекциялар клиникалық белгілермен немесе оларсыз стресс жағдайында немесе эксперименттік әдістермен қайта белсендірілуі мүмкін. Эпителийдегі некроз екінші инфекциялардың кіруіне себеп болады, бұл инфекциялардың қоздырғышы болуы мүмкін.
Індетті ірі қара ринотрахеиті
BoHV 1- ге байланысты тыныс алу жолдары ауруы жалпыға бірдей сиырдың жұқпалы ринотрахеиті деп аталады. Бұл ауру ірі қара малдың жоғарғы тыныс алу жолдарына, сондай-ақ репродуктивті жолдарына әсер етеді және Солтүстік Америкадағы жем-шөп орындарында жиі кездеседі. IBR сонымен қатар абортты да тудыруы мүмкін. Бұл, әдетте, жүктіліктің ортасында, егер бейінді сиыр BoHV 1- ге жұқтырса, пайда болады. Вирустық анемия пайда болады, содан кейін вирус плацентадан өтіп, ұрықта ағзаның некрозын тудырады. BoHV 1 жаңа туған бұзауларда энтеритпен және өліммен сипатталатын жалпыланған ауруды да тудырады.
Инфекциялық пустулярлы вульвовагинит және инфекциялық баланопостит
Жыныстық мүшелер ауруы сиырларда жұқпалы пустулярлы вульвовагинитті және бұқаларда жұқпалы баланопоститті тудырады. Симптомдары: қызба, депрессия, тәбеттің жоғалуы, несеп алудың ауыруы, сиырларда қуырық, жара, көкжауық және эрозиямен бірге көкжауықтың ісінуі, бұқаларда жыныстық қатынас кезінде ауырсыну. Екі жағдайда да зақымданулар екі апта ішінде жойылады.
Диагностика
Клиникалық белгілер мен анамнез әдетте алдын ала диагноз қою үшін жеткілікті. Инфекцияны нақты диагностикалау үшін вирусты тіндерде вирусты оқшаулау немесе ПТР арқылы немесе сүттің ірі үлгілерінде ELISA әдісімен анықтау керек. Серологияны латентті тасымалдаушыларды анықтау үшін жүргізу мүмкін, бірақ ол толық сенімді емес, өйткені барлық жұқтырған жануарларда анықталатын антиденелер жоқ.
Емдеу және бақылау
Емдеу симптоматикалық. Қабынуға қарсы дәрілер қызуының төмендеуін және ауырсынуды жеңілдетеді. Екінші инфекция пайда болған жағдайда антибиотиктерді қолдану қажет болуы мүмкін. Вакцинация ірі қара малдарды клиникалық тұрғыдан инфекция кезінде қорғау үшін де, вирустың таралуын едәуір азайту үшін де кеңінен қолданылады. Егу малға жалпы иммунитет береді, бұл жануардың жұқтырған жануармен байланысқа түсу ықтималдығын төмендетеді. Инактивізацияланған және тірі аттенуирленген вакциналар бар. Иммунитет әдетте шамамен алты айдан бір жылға дейін созылады. Маркерлік вакциналар да бар және ұсынылады. Маркерлік вакциналар, сонымен қатар DIVA (жұқпалы ауруды вакцинацияланған жануарлардан ажырату) ретінде танымал болды. Маркерлік вакцинада делеция мутанттары немесе гликопротеин Е сияқты вириондық кіші бірлік қолданылады. Зерттеулер жануар жұқтырғаннан кейін вакцинация аурудың таралуын азайтатынын және латентті вирустың қайта белсенділігін азайтатынын көрсетеді, бірақ толық емес. Инфекциядан кейін gE жойылған маркерді вакцинаны қолдану дексаметазонмен емдеу арқылы вирустың қайта белсендірілгеннен кейінгі экскрециясын азайтады. Вакцинацияланған шағын қорада BoHV 1 бір немесе екі онжылдықта жойылуы мүмкін, ал үлкен қораларда жойылуы мүмкін емес. Швейцарияда вирусты жою 5 жылда төрт қадамдық хаттама арқылы жүзеге асырылды. Бұл хаттамада сауда кедергілері арқылы инфекцияны жұқтырудың алдын алуға, BHV 1-ге қарсы антиденелер бар жануарларды союға, қосымша резервуарларды (қорамалдық ірі қара малдарын) анықтау мен жоюға, содан кейін бақылау бағдарламасын іске асыруға назар аударылды. Бұл Швейцарияға көп ақшаға тиді, өйткені олар серопозитивті жануарларды өлтірген өндірушілерге өтемақы берді. Бұл ауруды жою қиын мақсат, бірақ аурудан азат болу оны жойған елдермен саудадағы кедергілерді ашады және өндірушілерді вирустың әсерінен ақша үнемдейді.