Atse Hezqeyas

Кіріспе

1736-1737 жылдары Эфиопияның императоры деп жарияланды. Хизкия 18 ғасырдың соңында Эфиопия императоры болды. Ол Соломон әулетінің мүшесі болды. Езекия өзінің жақтастары босатып шығарғанға дейін Вехни тауындағы патша түрмесінде қамалған еді және алғашқы оқиғаларға әсері аз болды. Джеймс Брюс Бакаффаның тұсында Езекия есімді тағы бір узурпаторды атап өтеді. Ол өзінің көтерілісін жариялағаннан кейін дереу тұтқындалды, оның жағында оның жақтастарының тізімі табылды, бұл тағы да тұтқындауға әкелді. Тез арада сот жүргізілген соң, сотталғандар Гондардағы Адабабайға жеткізіліп, императордың ормолық жансакшылары найзамен өлтірді. Император Бакаффа Езекияның жазасын қарсыласының қолы кесілгенге ауыстырғанмен, көтерілісші жазасынан қайтыс болды. Көтерілістің басты көтерілісі, Рас Битвод Гераклий, көтеріліске қатыспай қалды, бірақ Хезкейдің өлімінен бес күн өткен соң, ол өз лауазымынан алынып тасталды және Гондардан қуылды.

Езекияның көтерілісі

Бір топ атақтылар (оларға Рас Элиас, Тенса Мамо, Гебре Луэль, Маттеус және Агне кірді) әскер жинады және 1734 жылы 8 желтоқсанда Каха өзеніндегі жиналған жерінен Гондар астанасына Хезкейдің талаптарын одан әрі көтеруге аттанды. Император Иясустың жансакшылары патшалық қоршауға шабуылдарын таратты, бірақ көтерілісшілер Гондардан тыс жерде қайта топтасты. Олардың екеуі, Азмах Кереллос пен Азмах Невайя Селассие, Вениге барып, Хезкейді Кахадағы лагерьге алып келді және оны император деп жариялады; бұл арада адалдар Дамоттағы көтерілісті тыныштап жатқан генерал Варагнаға хабар жіберді. Алайда, Езекияның өздерінің араларында болғаны жеткіліксіз болды, сондықтан оның жақтастары Гондар тұрғындарына Ияс өздерімен бірге екі Рим католик діни қызметкерін ертіп келгенін айтты. Ихеге мен Абуна Крестодолос Хизкейден қалайша император деп жарияланды деп сұрағанда, ол бұл олардың шынайы дінге немкеттілік танытып, католик діни қызметкерлеріне императормен бірге тұруға рұқсат бергені үшін болды деп жауап берді. Бұл діни қызметкерлерді де, көпшілікті де Патшалық сарайына шеруге шақырып, сарайды өртеп жіберу ниеті туралы жариялады. Бірнеше күн бойы бұзылған топ өздерінің қатерін жүзеге асыруға тырысты және Билетана Гуата Вольде Лейульдің күш-жігеріне қарамастан, олар Аденага сарайының бір бөлігін өртеп жіберді. Сонымен қатар, шабуылшылар елорданың әртүрлі бөліктеріне, соның ішінде Кеддус Рафаэль шіркеуіне от қойды. Осы арада Варанья Базиль-Беттегі қоршауда тұрған адалдардан хабар алды, ол Тенса Мамо көтеріліске шыққандықтан, барлық адаммен Гондарға аттансын деп; сонымен бірге Варанья Ебабаның, сонымен бірге Эльмана мен Денса аудандарының губернаторы болды. Келесі күні ол өзінің адамдарымен бірге Симаға аттанды. Содан кейін оған Дамоттар мен Жави Оромоның үлкен тобы қосылған Фитаврари Тамба қосылды, ал Азмах Гиоргиске қосылып, олар Абай арқылы Фогераға қарай жүріп өтті. Ол үш күн бойы Гилдада тоқтады, ал барлаушылар жау туралы жаңалықтар алу үшін шықты; ештеңе білмей, олар Вайнарабқа қарай өрлеп, одан Варагна өзінің Фитаврариін Тедаға үйді өртеп, императорға осыған дейін келгенін хабарлау үшін жіберді. Осы сәтте екі жақ та келіссөздерге кірісті; лоялистер шайқастан шаршады, ал көтерілісшілер Уарагнаның жақын арада олардың қатарында болатынын білді. Алайда келіссөздер ұзаққа созылды. Брюс бұл Билетана Гете Вольде Лейлдің ниеті болды деп санайды, сондықтан басшылар оларды қайтадан көтерілуіне жол бермеу үшін жойылуы мүмкін. Хезкей мен оның әскері Гондардан Вогераға қарай шегініп кетті, бірақ Варагна оларды 1735 жылы 20 қаңтарда Фентерде ұстады. Ұзақ күндік ұрыстан кейін көтерілісшілер жеңілді; Хезкей шайқас алаңында тұтқындалды, ал Тенса Мамо Текезе өзенінен өтіп жатқанда Вогера арқылы қашып кеткеннен кейін тұтқындалды. Кейінгі сынақтарда Езекия бірінші болып көрінді. Ол кінәсін мойындап, өлім жазасына кесілді. Тенса Мамо Уарагнаның келуі алдында келіскен келісімге байланысты жазаға тартылмайтынын мәлімдеді; алайда судьялар келісім жасалмағанын айтты және ол сарай алдындағы дарро ағашына екі серіктесінің арасында асылды. Кейін Ичеге мен Абунаны сотқа шақырды. Олар императордың католик болғанын және оған екі католик діни қызметкердің қатысқанын жалғанға сендіргенін айтады. Осы екі кісіні алдыртқанда, олардың екі грек екені анықталды: Родос қаласының Петросы мен Димитрий. 28 қаңтарда Хезкей өлтірілместен, бірақ мүсінсіз Вехниге қайтарылды.

A group of notables (which included Ras Elias, Tensa Mamo, Gebre Luel, Mattewos, and Agne) gathered an army and on 8 December 1734 marched from their rallying site on the Qaha River to the capital city of Gondar to further Hezqeyas' claims. Emperor Iyasus' bodyguard dispersed their attack on the Royal Enclosure, but the rebels regrouped outside Gondar. Two of their number, Azmach Qerellos and Azmach Newaya Selassie, went to Wehni where they brought Hezqeyas down to the camp on the Qaha and pronounced him Emperor; meanwhile, the loyalists sent a message to general Waragna, who was pacifying a revolt in Damot. However, it was not enough that Hezqeyas was now amongst them to carry the day, so his supporters told the people of Gondar that Iyasus had with him two Roman Catholic priests with him who had recently arrived in Ethiopia. When the Ichege and Abuna Krestodolos asked Hezqeyas how he happened to be proclaimed Emperor, he replied that it had happened because they had become careless about the true faith and allowed Catholic priests to come and live with the Emperor. This excited both the religious and the crowd to march on the Royal Enclosure and declare their intent to burn the palace down. For several days the mob attempted to carry out their threat, and despite the efforts of Billetana Gueta Wolde Leul they managed to set part of the Adenaga Palace on fire. At the same time, the rioters set fire to various parts of the capital city, including Qeddus Rafael church. Meanwhile, Waragna received the message from the besieged loyalists at Basil Bet, to march on Gondar with every man he could muster for Tensa Mamo was in revolt; at the same time, Waragna was made governor of Yebaba, together with the districts of Elmana and Densa. The next day, he marched forth with his men; at Sima he heard that Emperor Iyasu was dead, and that same day reached Yebaba. Then he was joined by Fitawrari Tamba, who had a large following of Damots and Jawi Oromo, and, joined by Azmach Giyorgis, they marched across the Abay into Fogera. There he halted at Gilda for three days, while scouts went out to learn any news of the enemy; learning nothing, they advanced to Wainarab, whence Waragna sent his Fitawrari to Teda to set a house on fire and signal to the Emperor that he had come this far. At this moment both sides had entered into negotiations; the loyalists were exhausted from the fighting while the rebels knew that Waragna would soon be amongst them. However, the negotiations dragged on—Bruce believes that this was the intent of Billetana Gueta Wolde Leul, so the leaders might be eliminated to prevent them from rising again—until the burning house in Teda was seen. Hezqeyas and his army retreated from Gondar towards Wogera, but Waragna caught them at Fenter on 20 January 1735. After a long day's fighting, the rebels were defeated; Hezqeyas was captured on the field of battle, while Tensa Mamo was arrested after having fled through Wogera as he was crossing the Tekezé. In the trials that followed, Hezqeyas was first to appear. He did not deny his guilt, and was sentenced to die. Tensa Mamo claimed that he was immune to punishment because of the treaty he had negotiated before Waragna's arrival; however the judges held the treaty had not been concluded, and he was hanged on the daroo tree before the palace between two of his associates. The Ichege and Abuna were next summoned for judgment, and they plead that they had been misled into believing that the Emperor had become a Catholic and was attended on by two Catholic priests. The two men in question were produced, and proved to be two Greeks, one Petros of Rhodes and one Demetrius; at this point both religious officials begged, and received, pardon. On 28 January instead of being executed, Hezqeyas was returned to Wehni, but without being disfigured, where he ended his days.