Кіріспе
Иерусалимдегі көне қабір, Киелі кітапқа қатысты болуы мүмкін. Бақ қабірі (арабша: بستان قبر المسيح, еврейше: גן הקבר, сөзбе-сөз "Бас қабір") - Иерусалимдегі ежелгі қабір бар христиандық діни саяхат орны, оны Бақ қабірі деп те атайды. Кейбір протестанттар Назареттік Исаның қайта тірілген бос қабірі деп санайды. Бұл сенім Исаның өлімі мен қайта тірілуі Киелі қабір шіркеуі деп аталатын жерде болған деген көне дәстүрге қайшы келеді. Бақ қабірі "Қалқан төбе" деп аталатын жартасты төбемен іргелес орналасқан. XIX ғасырдың ортасында кейбір христиан ғалымдары Исаны римдіктер айқышқа шегелеген Голгофа деп ойлады. Сондықтан да "Бақшадағы қабір" жыл сайын жүздеген мыңдаған келушілерді, әсіресе евангелистер мен басқа да протестанттарды тартады. Бақ қабірінің иесі және оны ұстап тұрған ұйым - Ұлыбританияда орналасқан Бейне қабір (Иерусалим) қауымдастығы деп аталатын, Израильдің Евангелистік Альянсы мен Дүниежүзілік Евангелистік Альянстың мүшесі. Қауымдастық Бау-бақшадағы қабір Исаның шынайы қабірі деп айтудан бас тартады, оның орнына бұл жердің ғаламтордағы көрнекі құрал ретінде пайдалы екеніне баса назар аударады, өйткені бұл жердің Голгофа мен бос қабір туралы Киелі кітаптағы сипаттамаларға ұқсастығы бар. Таста ойып жасалған қабір 1867 жылы ашылған. Израильдік археолог Габриэль Баркай қабірде біздің заманымыздың 1-ші ғасырына, яғни Исаның жерленгеніне қатысты ешқандай белгілер жоқ екенін атап өтті және қабір б.з.д. Итальяндық археолог Рикардо Луфрани оның орнына оны эллиндік дәуірге, б.з.б. Ежелгі дәуірде ескі қабірлерді қайта пайдалану сирек кездесетін тәжірибе болған жоқ, бірақ бұл ариматеялық Жүсіптің өзі үшін жасаған жаңа, қайта пайдаланылмаған қабір туралы айтқан Киелі кітап мәтініне қайшы келетін сияқты (Матай 27:5760, Жохан 19:41).
The Garden Tomb (Arabic: بستان قبر المسيح, Hebrew: גן הקבר, literally "the Tomb Garden") is a Christian pilgrimage site in Jerusalem that contains an ancient tomb, also named the Garden Tomb, considered by some Protestants to be the empty tomb whence Jesus of Nazareth resurrected. This belief contrasts with an older tradition according to which the death and resurrection of Jesus occurred at a site known as the Church of the Holy Sepulchre. The Garden Tomb is adjacent to a rocky knoll known as Skull Hill. In the mid nineteenth century, some Christian scholars proposed that Skull Hill is Golgotha, where the Romans crucified Jesus. Accordingly, the Garden Tomb draws hundreds of thousands of annual visitors, especially Evangelicals and other Protestants. The organization that owns and maintains the Garden Tomb is a non denominational charitable trust based in the United Kingdom named The Garden Tomb (Jerusalem) Association, a member of the Evangelical Alliance of Israel and the World Evangelical Alliance. The association refrains from claiming that the Garden Tomb is the authentic tomb of Jesus, and instead emphasizes the site's utility as a visual aid because of certain similarities to the biblical descriptions of Golgotha and the empty tomb. The rock cut tomb was unearthed in 1867. The Israeli archaeologist Gabriel Barkay points out that the tomb does not contain any features indicative of the 1st century CE, when Jesus was buried, and argues that the tomb was likely created in the 8th–7th centuries BCE. The Italian archeologist Ricardo Lufrani argues instead that it should be dated to the Hellenistic era, the 4th–2nd centuries BCE. The re use of old tombs was not an uncommon practice in ancient times, but this would seem to contradict the biblical text that speaks of a new, not reused, tomb made for himself by Joseph of Arimathea (Matthew 27:57–60, John 19:41).
Чиркөу ішіндегі орын: тарих бойына қалыптасқан көзқарастар
Киелі кітапта Исаның Иерусалим қаласына жақын жерде, оның қабырғасының сыртында айқышқа шегеленгені айтылған.
Ерте ортағасырлық көзқарастар
Мысалы, 754 жылы Килибальд Еленаның крестті тауып, қала қабырғасының ішінде орналастырғанын жазған. Екі жарым ғасырдан кейін Саевульф (шамамен б.з. 1108 жылы) Хадриан дәстүрлі Голгофа мен Мәсіхтің қабірін қала шегінде бекіткен деп мәлімдеді. Бұл екі түсінік бір-біріне қайшы келетіндігі анық, өйткені Адрианның Иерусалимді Aelia Capitolina ретінде қайта тұрғызуы Еленаның сол жерге зыярат етуінен екі ғасырға жуық бұрын болған.
Реформациядан кейінгі күмәндер
Реформациядан кейін дәстүрлі қасиетті орындарға қатысты күмәндер көбейді. 1639 жылы Кварсемиус "батыс еретиктері" туралы айтады, олар дәстүрлі орын Мәсіхтің шынайы қабірі бола алмайды деп айтады. Дәстүрлі орынға қарсы дәлел келтіретін алғашқы басылым неміс қажы Йонас Корте 1741 жылы Иерусалимге қажылық жасағаннан кейін бірнеше жылдан кейін жазған. Оның кітабында "Қазір қала ортасында жатқан және сондықтан да шынайы Голгофа бола алмайтын Голгофа тауында" деп аталатын тарау бар.
19-ғасырдағы протестанттық күмәндер
1812 жылы Эдвард Д. Кларк дәстүрлі орынды "сапасыз алдау, монахтық жонглирлеу" деп қабылдамады және оның орнына айқышқа шегелену Сион қақпасының сыртында орын алды деп ұсынды. Иерусалимге христиан зыяратшыларының кейінгі ағымына дәстүрлі қасиетті орындардың шынайылығына күмәнданатын протестанттар да кірді. Бұл күмәнді протестанттардың Киелі қабір шіркеуінде ешқандай аумақтық талаптары жоқ екендігі және протестант зыяратшыларының бұл жерде ойлану мен дұға етудің табиғи емес орны екендігі күмәнін арттырды. Сол кезде Киелі Жердің топографиясы мен археологиясы туралы стандартты еңбек деп саналған, дәстүрлі жердің шынайылығына қарсы пікір білдірді, қорытындылай келе: "Голгота және Қасиетті қабір шіркеуінде көрсетілген қабір шын мәнінде айқышқа шегеленіп, қайта тірілу орындарында емес". Робинсон дәстүрлі орынның дәуірінде де қала қабырғаларының ішінде болғанын, негізінен топографиялық мән-жайларға байланысты деп дәлелдеді. Робинсон басқа жерді ұсынбауға тырысты және қасиетті орындардың нақты орналасқан жерін анықтау мүмкін емес деген тұжырымға келді. Алайда, ол айқышқа шегелендіру Яффоға немесе Дамаскке баратын жолда орын алған деп болжаған.
" Скалл Хилл " - " Кальвари " деп аталды
Осы мәселелерді ойлап, XIX ғасырдағы кейбір протестанттар Мәсіхтің айқышқа шегеленіп, жерленген және қайта тірілген жерін табу үшін басқа жаққа бет бұрды.
Отто Тениус
1842 жылы Робинсонның зерттеулеріне сүйене отырып, Дрезденнен шыққан неміс теологы және Киелі кітап зерттеушісі Отто Тениус Дамаск қақпасының солтүстігіндегі тас дөңгелек, Тениус байқағандай, бас сүйегіне ұқсайды, бұл Киелі кітаптағы Голгофа деген ұсынысты жариялады. Оның айтуынша, бұл жерде бірнеше табиғи үңгірлер бар, сондай-ақ, адамдар жасаған үңгір бар, оны христиандар Еремия үңгірі деп атайды. Тениус тіпті Еремияның үңгірі Мәсіхтің қабірі екенін де айтқан. Оның Мәсіхтің қабірі туралы ұсынысы ұзақ уақытқа әсер етпегенмен, Голгофа туралы ұсынысын бірнеше протестанттық ғалымдар мен діни саяхатшылар қолдады. Голгофа - бұл арамей тіліндегі "бақал" сөзі, бұл сөз сол жердің пішініне қатысты болуы мүмкін, сондықтан Тениус осы жартасты, мүмкін, Голгофа деп ойлаған.
Фишер Хоу
Бірнеше жылдан кейін осы сәйкестендіруді Нью-Йорктегі Юнион теологиялық семинариясының директорлар кеңесінің құрылтайшы мүшелерінің бірі болған американдық өнеркәсіпші Фишер Хоу қолдады. 1850 жылы Хоу Киелі жерге барып, Киелі қабір шіркеуі Мәсіхтің өлімі мен қайта тірілуінің шынайы орны бола алмайды деген пікірді қолдады. Оның орнына ол Еремия үңгіріндегі төбені шынайы Голгофа деп атады, бірақ ол бұл пікірді 1871 жылы, өлімінен кейін ғана жарияланған очеркте ұзақ талқылаған. Бұл очеркте Хоу төбені былайша сипаттады: "[Төбені] батыс, солтүстік және шығыс жақтарынан тік дөңгелектеп қалдырып, қыртыстың артқы және бүйір жақтарын құрайды. Оңтүстіктегі бас сүйектің алдыңғы немесе бет тәрізді жағы терең перпендикуляр кесуден және қақпақтың алынып тасталуынан пайда болады. Қарап отырған адам үшін, алыстан, бас сүйегінің көзсіз тұйықтауы бірден таудың астында, оның бетінде ойылған, ыстық үңгірмен ұсынылады ". Хау өзінің теориясын Отто Тениустан мүлдем тәуелсіз дамытты деп мәлімдеді және ол тек өз эссесі үшін зерттеу барысында Тениустың талаптарымен кездесті.
Х. Б. Тристрам
Бас сүйегі - Голгофа деген теорияны ертедегі тағы бір жақтаушы ағылшын ғалымы және дін қызметкері Генри Бейкер Тристрам болды, ол 1858 жылы Киелі жерге алғашқы сапары кезінде, негізінен солтүстік қақпаға жақын болғандықтан, және де Мәсіхтің сотталған жері болған Антония бекінісіне жақын болғандықтан, осы сәйкестендіруді ұсынды. (Кенон Тристрам 1893 жылы жақын маңдағы Бақ қабірін сатып алудың жақтастарының бірі болды.)
Клод Р. Кондер
"Жаңа Голгофаның" тағы бір көрнекті жақтаушысы - Клод Р. Кондер, Корольдік инженерлер жасағының лейтенанты, оны 1872 жылы Палестинаны зерттеу қоры Батыс Палестинаны картаға түсіруді тапсырды. Кондер Киелі қабір шіркеуінен, әсіресе жыл сайынғы "Қасиетті от кереметіне" қарсы болды, оған грек православиелік, армян апостолдық және копт мәсіхшілері сенді. Құтқарушының қабірінің шынайы орны ретінде қарастыратын адамдар бар, бірақ мен өзімді екі рет оның қабырғаларын қорлайтын жыл сайынғы органикалық, оның діни қызметкерлері қолдайтын жыл сайынғы алдау, секталық жеккөрушілік пен соқыр фанатизмнің қатал сезімдері, және шіркеу тарихымен байланысты қан оқиғасын еске түсіріп, Киелі қабір көптеген жылдар бойы адамзаттың танымсыздығының, ақымақтық пен қылмысының куәсі болды деп ойлауға асықпын. I (Лондон, 1878), 327 бет. Топографиялық және мәтіндік ойларға сүйене отырып, Кондер қабырғалардың бұрын Қасиетті қабір шіркеуінің шығысында болғаны қауіпті және шынайы емес екенін, сондықтан шіркеу қаланың қабырғаларының ішінде және Мәсіхтің шынайы қабірі емес деп тұжырымдады. Алайда, кейінгі зерттеулер бұл атау шын мәнінде әл-Адхамияхтың бұзылуы екенін көрсетті, мұсылман дәстүріне сәйкес, атақты суфи дінінің әулиесі Ибрагим ибн Адхам құрған завияның атымен аталған. Чарльз Уилсон бұл есімді Эль Эдемьех деп жазды.
Based on topographical and textual considerations, Conder argued that it would be dangerous and unlikely, from a town defense point of view, for the walls to have previously been east of the Church of the Holy Sepulchre, concluding that the Church would have been inside the city walls and thus not the authentic tomb of Christ. However, later research has shown that the name is actually a corruption of El Adhamiyeh, named after a zawiya which according to Muslim tradition was founded by the celebrated Sufi saint Ibrahim ibn Adham. Charles Wilson spelled the name as El Edhemîyeh.
1870 жылдардағы жақтаушылар
Сонымен қатар, 1870 жылдары Скалл Хиллдің жерін Иерусалимдегі бірнеше елеулі тұлғалар, соның ішінде Иерусалимдегі американдық консул Селах Меррил, сонымен қатар конгрегационалист министр және Америка Палестинаны зерттеу қоғамының мүшесі, қасиетті жердегі англикан, лютеран және кальвинистердің бірлескен епископтық қызметіне төрағалық еткен Конрад Шик, сондай-ақ Конрад Шик. Шын мәнінде Гордонға Кондердің дәлелдемелері және Шикпен сөйлесуі мен хат алысуы қатты әсер етті. Гордон Хоу мен Кондерден тыс шығып, қосымша аргументтерді ынталы түрде ұсынды, ол өзі "қайта қиялшыл" және қияли екенін мойындады. Гордон Леуіліктер 1:11 тармағын былай деп түсіндірді: "Жүтілу құрбандығына арналған қой Жаратқан Иенің алдында құрбандық үстелінің солтүстік жағында шалынады". Гордон бұл тармақты "алтаның" солтүстігінде (Иерусалим мен Храм тауының солтүстігінде) өлтірілген Мәсіхтің үлгісі ретінде түсіндірді. Бұл типтік түсіндіру табиғатында теологиялық және ғылыми емес, бұл "Гордонның Голгофасы" атты зерттеуші және армия офицері Чарльз Уилсонның танымал сыншыларының өте күмәнмен атауына әкеледі. Гордон 1883 жылы 17 қаңтарда Иерусалимдегі екінші күні апасына жазған хатында да осы жердің орындылығына қатысты пікір білдірді: text=Мен өзімді Дамаск қақпасының маңындағы төбе Голгофа екеніне сенімдімін. Осы жерден ғибадатхананы, Зәйтүн тауы мен Иерусалимнің басым бөлігін көруге болады. Оның қолдары оны құшақтап, құшақтап алады. [Ишая 65-бап, 6-шы беттер.] Иерусалимнің сойылған жері де соған жақын. Мұнда мұсылман қабірлері, жартастан ойылған үңгірлер, айналасында бақтар бар. Міне, осы төбеде, Иеміздің заманында, өлім жазасы қолданылған жер, әрине, таза емес болған және әлі де болып келеді. Сондықтан, меніңше, бұл төбе алғаш рет өлім жазасы ретінде қолданылған кезден бері бос қалды. Оның үстінде үлкен шіркеудің орнына оны қарапайым және қарапайым түрде көру өте жақсы. 289290
text=I feel, for myself, convinced that the Hill near the Damascus Gate is Golgotha. From it, you can see the Temple, the Mount of Olives and the bulk of Jerusalem. His stretched out arms would, as it were, embrace it: "all day long have I stretched out my arms" [cf. Isaiah 65:2]. Close to it is the slaughter house of Jerusalem; quite pools of blood are lying there. It is covered with tombs of Muslim; There are many rock hewn caves; and gardens surround it. Now, the place of execution in our Lord's time must have been, and continued to be, an unclean place so, to me, this hill is left bare ever since it was first used as a place of execution. It is very nice to see it so plain and simple, instead of having a huge church built on it.|sign=Charles George Gordon|source=Letters of General C. G. Gordon to his Sister M. A. Gordon(London: Macmillan 1888), pp. 289–290
Бақ мазары Исаның мазар екені анықталды
Қасиетті қабір шіркеуі Ғолғотадан бірнеше метр қашықтықта орналасқан, бұл Ізгі хабарды жариялаушы Жоханның: "Оны айқышқа шегелеген жерде бір бақ болды, бақта әлі ешкім қойылмаған жаңа қабір бар еді" деген сөздеріне сәйкес келеді. (Жохан 19: 41). XIX ғасырдың соңғы жартысында Гордонның Голгофасы маңында бірнеше қабірлер табылған болатын. Иоанн Исаның қабірі бақта орналасқанын да нақтылайды (Жохан 19:41); сондықтан бұл аймақтың бір кездері бақ болғанына дәлел ретінде ежелгі шарап сығу және цистерна келтірілді, ал цистернаға іргелес орналасқан біршама оқшауланған қабір Исаның бақ қабірі ретінде танылды. Бұл қабірдің сыртында жердің бойымен жүретін тас ойығы бар, Гордонның айтуынша, бұл бір кезде тас болған ойық, бұл қабірдің кіреберісінің үстінен айналып, оны жабу туралы Киелі кітаптағы оқиғаға сәйкес келеді. Евангелистер мен басқа да протестанттар бұл жерді Исаның қабірі деп санайды.
Қатысу
Бақты Израильдің Евангелистік Альянсы мен Дүниежүзілік Евангелистік Альянстың мүшесі Бақ қабір қауымдастығы басқарады.
Бақ мазардың жанындағы төбе
Бас сүйегінің сыртқы түрінен басқа (қазіргі заман талабы), Бас сүйегі төбенің Голгофа екендігін растайтын тағы бірнеше мәліметтер бар. Бұл жердің орналасуы сол жерде орындалған өлім жазаларын қаланың солтүстігіне апаратын негізгі жолды пайдаланатын адамдарға айқын көрінеді; қалқанның арқасында қорқынышты әсерін арттырған болар еді.
Ежелгі көзқарастар
Евсевий (260-шы жылдар 340-шы жылдар) Голгофаның "Сион тауының солтүстігінде" орналасқан жер екенін айтады. Бақ қабірінің Голгофасы мен Киелі қабір шіркеуі қазіргі уақытта Сион тауы деп аталатын төбенің солтүстігінде орналасқан. Еврей Киелі кітаптарында Сион тауы деген термин Иерусалимнің Орталық аңғарының шығысында орналасқан ғибадатхана тауы немесе оның оңтүстігіндегі шұңқырды білдірсе де, Сион тауы деген атау Иерусалимнің батыс төбесінде бірінші ғасырда Иосиф Флавий және Византия дәуірінде христиандық көздер арқылы қолданылған.
Христиандық дәстүрлер
Киелі кітапқа негізделген христиан аңызы Голгофа (лат. "бас сүйек") Адамның жерленген жері, ал Талмуд дәуіріндегі яһуди діні Адам Хеброндағы Махпела үңгірінде жерленген деп есептейді, ал Голгофа деген атау Талмуд әдебиетінде жоқ. 1906 жылғы еврей энциклопедиясында Талмуд кезеңіндегі раввиндар "Адам барлық адам күнәларының құнын өтеу үшін киелі орынның шаң-тозаңнан жаратылған" деген ұғымды жасады, яғни Иерусалим ғибадатханасының қасиетті жері, сондықтан күнә адам табиғатының тұрақты немесе сипаттамалық атрибуты болмауы керек; 2010 жылы бақтың директоры Ричард Мерьон The Jerusalem Post-ке берген сұхбатында әр лагерьдің нақты орналасқан жеріне академиялық және археологиялық дәлелдері бар екенін және екеуінің біреуі ғана дұрыс бола алатынын, бірақ маңыздысы - бұл орынның символикасы және әсіресе Исаның тарихы, ал нақты орынның кепілі емес екенін мәлімдеді. Сол сұхбатта зейнеткер пастор Стив Бридж бақтағы еріктілердің бірі католик топтарының сайтқа үнемі келетінін және нұсқаулардың саясаттаспағанын, Исаның айқышқа шегеленуіне және қайта тірілуіне баса назар аударғанын мәлімдеді. 2005 жылы темір дәуірі II цилиндрлік мөр қазылып алынды, ол жақын маңдағы қабірлердің қалдықтары деп ойланады.
In 2010, the director of the garden, Richard Meryon, claimed in an interview with The Jerusalem Post that each camp had academic and archaeological evidence in favor of the actual location, and that only one of the two could be right, but that the important thing was the symbolism of the place and especially the history of Jesus and not a guarantee of the exact site. In the same interview, Steve Bridge, a retired pastor volunteering in the garden, claimed that Catholic groups came to the site regularly, and that the guides did not play politics, with the emphasis on the crucifixion and the resurrection of Jesus. In 2005 an Iron Age II cylinder seal was excavated, thought to be debris from nearby tombs.
Христиан конфессияларының қабылдауы
Бақ қабірінің археологиялық мәселелерін көтеретіндігіне байланысты, бірнеше ғалымдар оның Исаның қабірі екендігін жоққа шығарды. Автор және зерттеуші Пол Бэкхолер евангелистік ортадағы сезімдерге баса назар аудару, көптеген адамдарды "бақшадағы қабір" деп сезінуге шақырды, керісінше дәлелдерге қарамастан. Алайда, археологиялық табылғандарға қарамастан, бақ қабірі протестанттардың арасында паломниттік орынға айналды, оның ішінде бұрын-соңды англикандықтар. Осылайша, Санкт-Джордж англикандық соборы Бақ қабірінен алыста тұрғызылды. Бақ қабірі соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің басшылары арасында ең сүйікті орын болды. Христиандық негізгі конфессиялар, соның ішінде Рим католик және Шығыс православие шіркеулері, Бау қабірін Исаның қабірі деп қабылдамайды және Киелі қабір шіркеуіндегі дәстүрлі орынды ұстанып отыр. Алайда, көптеген адамдар бұл жерге ескі қабірді көру үшін де бара алады. Бұл жағдай британдық автор, адвокаты және мемлекеттік қызметші Артур Уильям Кроули Бови (1845-1913), Иерусалимдегі Бақ қабірін күтіп ұстау қоры комитеті үшін 1894 жылы сайтқа кіріспе және нұсқаулық шығарды. Кітапша кейіннен бірнеше рет, соның ішінде 1920 жылдардың басында Мейбел Бентпен қайта қаралып, кеңейтілген.
The British author, barrister and civil servant, Arthur William Crawley Boevey (1845–1913) produced for the Committee of the Garden Tomb Maintenance Fund in Jerusalem an introduction and guidebook to the site in 1894. The booklet has subsequently been revised and enlarged on several occasions, including by Mabel Bent in the early 1920s.