Кіріспе
Дариуш Мехржуи:Дариуш Мехржуи (; 8 желтоқсан 1939 14 қазан 2023) - ирандық кинорежиссер және Иран өнер академиясының мүшесі. Мәһржуи 1970-ші жылдардың басындағы Иранның жаңа толқыны қозғалысының негізін қалаушы мүшесі болды, оның құрамына режиссерлер Масуд Кимайи мен Насер Тақвай да кірді. Оның екінші фильмі "Қой" (1969) осы қозғалыстың алғашқы фильмі болып саналады. Оның фильмдерінің көпшілігі әдебиеттен, ирандық және шетелдік романдар мен пьесалардан алынған. 2023 жылдың 14 қазанында Mehrjui және оның әйелі Vahideh Mohammadifar Тегеранға жақын Қарадж қаласында өз үйлерінде пышақталып өлтірілгені анықталды.
Dariush Mehrjui (داریوش مهرجویی; 8 December 1939 – 14 October 2023) was an Iranian filmmaker and a member of the Iranian Academy of the Arts. Mehrjui was a founding member of the Iranian New Wave movement of the early 1970s, which also included directors Masoud Kimiai and Nasser Taqvai. His second film, The Cow (1969), is considered to be the first film of this movement. Most of his films are inspired by literature and adapted from Iranian and foreign novels and plays. On 14 October 2023, Mehrjui and his wife, Vahideh Mohammadifar, were found stabbed to death in their home in the city of Karaj, near Tehran.
Ерте өмір және білім
Дариуш Мехржуи 1939 жылы 8 желтоқсанда Тегеранда орта таптық отбасында дүниеге келген. Ол шағын суреттер салуға, музыкаға, сантур мен фортепиано ойнауға қызығушылық танытты. Ол көп уақытын киноға, әсіресе америкалық фильмдерге жұмсады, олар дубляждан тыс және фильмдердің сюжетіне түсіндірме беретін түсіндірме карталармен араластырылған. Осы кезде Мехржуи фильмдерді жақсы көру үшін ағылшын тілін үйренуге кіріседі. Бала кезінде оған ең қатты әсер еткен фильм - Витторио Де Сиканың "Велосипед ұрылары". 12 жасында Мехржуи 35 мм проектор жасап, екі ролик фильмдерді жалға алып, көрші достарына билет сата бастады. Ол 15 жасында: "Мен Құдайға деген сенімімді жоғалтып, оның бет-жүзімен танысудан бірте-бірте талмадым", - деп мойындады. Мәһржүи 1964 жылы "Парс ревью" атты әдеби журналын шығарады. Журналдың мақсаты - батыс оқырмандарына қазіргі парсы әдебиетін жеткізу еді. Осы уақыт аралығында ол алғашқы сценариін Иранға түсіру ниетімен жазды. 1965 жылы Тегеранға оралып, журналист және сценарист болып жұмыс тапты. Фильм танымал ирандық әдебиетші Ғұламхосейн Саидидің қысқа әңгімесінен алынған. Са'еди Мехржуидің досы болды және Мехржуи екінші фильм іздеп жүрген кезде оған идеяны ұсынды, олар сценарийде бірлесіп жұмыс істеді. Са'еди арқылы Мехржуи Са'едидің бір пьесасында ойнаған актерлер Езатолах Энтезами мен Али Нассирианмен танысты. Мәһржуи өзінің бүкіл мансабында Энтезами мен Нассирианмен жұмыс істеді. Фильм 1969 жылы түсірілді. Фильмде Энтезами Машт Хасанның рөлін ойнайды. Хасанның сиырмен тығыз қарым-қатынасы бар, ол оның жалғыз иелігі (Мержуи Энтезамидің фильмде сиырға ұқсағанын айтты). Ол Венецияда Халықаралық сыншылар сыйлығын жеңіп алды, ал сол жылы Энтезами Чикаго халықаралық кинофестивалінде үздік актер сыйлығын жеңіп алды. "Гаав" фильмінің жарық көруін және халықаралық танымалдыққа ие болуын күтіп, Мехржуи тағы екі фильмнің режиссері болды. 1970 жылы Аға е Халуды (М. Naive) комедиясы, оның авторы және басты кейіпкері - Әли Нассириан. Мехржуи "Гаавпен болған барлық цензуралық проблемалардан кейін, ол ешқандай проблемасыз фильм түсіргісі келді" деп айтқан. Иранға коммерциялық сәттілік әкелді. Осы уақыт аралығында Иран үлкен саяси өзгерістерге ұшырап жатты. 1979 жылғы Иран революциясына әкелген оқиғалар Мержуи мен басқа да суретшілер үлкен үміт артып отырған қатаң цензура заңдарын біртіндеп жеңілдетуге әкелді. 1979 жылы желтоқсанда Хомейни елдің Жоғарғы Басшысы болған жаңа теократиялық конституцияны бекіту. Мәһржүидің айтуынша, ол "революцияға құлшыныспен қатысып, оның күнделікті оқиғаларын бірнеше шақырымға түсіріп отырды". 1995 жылы Мехрюи Париді түсірді, бұл Дж.Д.Салинджердің "Фрэнни мен Зоуи" кітабының рұқсат етілмеген еркін кинокартинасы. Фильм Иранда заңды түрде таратылуы мүмкін болса да, өйткені елдің Құрама Штаттармен ресми авторлық құқығы жоқ, Сэлинджердің адвокаттары 1998 жылы Линкольн орталығында фильмнің жоспарланған көрсетілімін болдырмады. Мэржуи Салингердің әрекетін "жаңсақ" деп атады, ол өзінің фильмін "мәдени алмасу түрі" деп қарастырды. Оның 1997 жылы шыққан "Лейла" атты фильмінде қаладағы жоғары орта таптық жұптың әйелі бала тууға қабілетсіз екенін білетін мелодрама түсірілген. Соңғы фильмі "Ламинор" 2019 жылы жарық көрді.
Mehrjui was looking for a suitable second film, and they collaborated on the script. Through Sa'edi, Mehrjui met the actors Ezzatolah Entezami and Ali Nassirian, who were performing in one of Sa'edi's plays. Mehrjui would work with Entezami and Nassirian throughout his career. The film was completed in 1969. In the film, Entezami stars as Masht Hassan, a peasant in an isolated village in southern Iran. Hassan has a close relationship with his cow, which is his only possession (Mehrjui said that Entezami even resembled a cow in the film). It won the International Critics Award at Venice, and later that year, Entezami won the Best Actor Award at the Chicago International Film Festival. While waiting for Gaav to be released and gaining international recognition, Mehrjui was busy directing two more films. In 1970 he shot Agha ye Hallou (Mr. Naive), a comedy which starred and was written by Ali Nassirian. Mehrjui had said that, "After all the censorship problems with Gaav, [he] wanted to do a no problem film." It was a commercial success in Iran. During this time, Iran was going through great political changes. The events leading up to the Iranian Revolution of 1979 were causing a gradual loosening of strict censorship laws, which Mehrjui and other artists had great hopes for. and to approve a new theocratic constitution whereby Khomeini became Supreme Leader of the country, in December 1979. Mehrjui stated that he, "enthusiastically took part in the revolution, shooting miles of reels of its daily events". In 1995, Mehrjui made Pari, an unauthorized loose film adaptation of J. D. Salinger's book Franny and Zooey. Though the film could be distributed legally in Iran since the country has no official copyright relations with the United States, Salinger had his lawyers block a planned screening of the film at Lincoln Center in 1998. Mehrjui called Salinger's action "bewildering", explaining that he saw his film as "a kind of cultural exchange". His follow up film, 1997's Leila, is a melodrama about an urban, upper middle class couple who learn that the wife is unable to bear children. His last film, titled Laminor, was released in 2019.
Кино стилі мен мұрасы
Қазіргі Иран киносы "Мехржуи" фильмінен басталады. Мехржуи реализм, символизм және көркем киноның сезімталдығын таныстырды. Оның фильмдері Росселини, Де Сика және Сатьяжит Рэйдің фильмдеріне ұқсайды, бірақ ол сонымен қатар Ирандық ерекшеліктерді қосты, бұл процесте ең үлкен қазіргі заманғы кино толқынының бірі басталды. Мехржуидің шығармашылығындағы бір тұрақты нәрсе - оның қазіргі, негізінен қалалық Иранның қанағатсыздықтарына деген назары. Оның "Арбуз ағашы" (1999) фильмі режиссердің Иран буржуазиясын зерттегенінің апофеозы ретінде танылды.
Қылмыс және оның салдары
Дарёш Мехржуи мен оның әйелі Вахиде Мохаммадифар 2023 жылдың 14 қазанында Мешкин Дашт қаласындағы вилласынан пышақталып өлтірілген күйінде табылды. Осы оқиғадан бұрын Вахиде өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында жасырын жеке қауіп-қатерлер туралы жариялаған болатын, оның ішінде ирандық емес адамның пышақпен қастандық жасағаны да бар. 17 қазанда Иран полициясы "негізгі өлтіруші" қоса алғанда, қастандыққа қатысы бар деп күдікті он адамды тұтқындады. Полиция төрт адамды қылмысқа қатысы бар деп айыптап, бірнеше күннен кейін тұтқындады. Кейін олардың бірі өзінің өлтіруші екенін мойындап, "қаржылық мәселелерге байланысты" Мехржуидің бұрынғы қызметкері екенін айтты. Кейіннен ол 2024 жылдың ақпан айында өлім жазасына кесілді, ал қалған үш адам қылмысқа қатысқандығы үшін сегіз жылдан 36 жылға дейін түрмеде отырды. Олардың жерлеу рәсімі Тегеранның Рудаки өнер залында өтті. Жафар Панахи, Масуд Кимиаи, Мохаммад Расулоф және Бахман Фарманара құрметті сөз айтты.