Кіріспе

Жапония империясының қазіргі Малайзиядағы әскери билігі кезінде, сол кездегі британдық әкімшілікте болған Малайзияны 1941 жылдың 8 желтоқсаны мен 1942 жылдың 15 ақпанында Сингапурда одақтастардың берілуіне дейін жапон әскерлері біртіндеп басып алды. Жапондықтар 1945 жылы одақтастарға берілмейінше, оккупация жағдайында болды. Жапонияның Малайзиядағы алғашқы гарнизоны 1945 жылы 2 қыркүйекте Пенанг қаласында қаруын түсірді .

Кіріспе

Бірлескен Шығыс Азия тұжырымдамасы 1936 жылдан 1940 жылға дейін Сыртқы істер министрі болған Хачиро Аритадан басталған Жапон императорлық армиясының тұжырымдамасына негізделген. Жапон армиясы жаңа Жапон империясы Монро доктринасының Азиядағы баламасы, әсіресе Рузвельт коруллариясымен бірге деп айтты. Азия аймақтары Жапония үшін Латын Америкасы сияқты маңызды болды деп айтылды. Жапон сыртқы істер министрі Йосуке Мацуока 1940 жылы 1 тамызда баспасөз сұхбатында "Байтақшылық сферасы" идеясын ресми түрде жариялады, бірақ ол көптеген жылдар бойы басқа нысандарда болды. Жапония басшылары бұл идеяға көптен бері қызығушылық танытып келген. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс жауларының басталуы жапондықтарға "Азия үшін Азия" деген атпен Қытайдан қолдауды алып тастауды талап етуге мүмкіндік берді, ал еуропалық державалар тиімді жауап бере алмады. Сфераның шекарасындағы басқа көптеген елдер отаршылдық билікте болды және олардың тұрғындарының элементтері Жапонияға жанашыр болды (Индонезия жағдайындағыдай), соғыстың алғашқы кезеңдерінде Жапония басып алды және қуыршақ үкіметтермен реформаланды, немесе бастапқыда Жапонияның бақылауында болды (Манчукоо жағдайындағыдай). Бұл факторлар нақты билік пен бірлескен билік болмаған кезде, сфераның қалыптасуына көмектесті. Империяның үгіт-насихаттарына сәйкес, бұл сфера Азия елдері үшін "бірлесіп өркендеуді" іздейтін жаңа халықаралық тәртіпті орнатады, олар өркендеу мен бейбітшілікке ие болады, батыс отаршылдығы мен үстемдігіне қарсы, мейірімді Жапонияның шатыры астында. ธิชาภัทร สมใจ ((1987))

Дайындық

Жапондық әскери істер бюросының 82-бөлімі 1939 немесе 1940 жылы құрылды және Тайваньда орналасқан. Жобалаудың соңғы кезеңінде бөлім сол кездегі полковник Ёсихиде Хаяшидің қол астында болды. Малайзия туралы барлау агенттер желісі арқылы жиналды, оның ішінде Жапон елшілігінің қызметкерлері; Малайлықтардың (әсіресе Жапонияның құрылған Тортуз қоғамының мүшелері); Жапон, корей және тайваньдық бизнесмендер мен туристер. Жапондық тыңшылар, соның ішінде британдық барлау офицері, капитан Патрик Стэнли Вон Хиннан және лорд Семпилл де барлау және көмек көрсетті. Хинанның ақыл-ойы жапондықтарға жер бетіндегі одақтас әуе күштерінің көп бөлігін жоюға мүмкіндік берді. Жаулық әрекеттерден бұрын, Ивайти Фудзивара сияқты жапондық барлау қызметкерлері Малайзиядағы Кесатуан Мелаю Муда және Үндістанның Тәуелсіздік Лигасы сияқты малай және үндістандық тәуелсіздік ұйымдарымен байланысқан жасырын барлау кеңселерін (немесе Кикан) құрды. Жапондықтар бұл қозғалыстарға өз мүшелеріне барлау ақпаратын және кейіннен одақтас әскерлердің қозғалысын, күш-қуатын және басқыншылыққа дейінгі тәртіпті анықтауға көмек көрсету үшін қаржылық қолдау көрсетті. 1941 жылы жапондықтар Қытайды бағындыруға төрт жыл бойы тырысты. Олар әскери күштері үшін импорттық материалдарға, әсіресе АҚШ-тан мұнайға қатты тәуелді болды. 1940 - 1941 жылдары АҚШ, Ұлыбритания және Нидерланды Жапонияға мұнай мен әскери материалдарды жеткізуге тыйым салды.

Жапон саясаты

Жапондық саясатты 1941 жылдың ақпан айында генерал-майор Отодзи Нишимура мен Сейдзиро Тофуку әзірледі. Олар бес қағиданы белгіледі: ұлттық қорғаныс үшін маңызды материалдарды сатып алу, заңдылық пен тәртіпті қалпына келтіру, оккупацияланған аумақтардағы әскерлердің өзін-өзі қамтамасыз етуі, қалыптасқан жергілікті ұйымдар мен әдет-ғұрыптарды құрметтеу және егемендіктің болашақ мәртебесі туралы асығыс талқылаудан аулақ болу. Әкімшілік тұрғыдан алғанда, Тынықтардың қоныстары тікелей Жапон армиясының қарамағына берілді, Малай Федеративтік Мемлекеттері мен Джохор өз сұлтандарының қарамағындағы автономиялы протектораттар ретінде қалады, ал солтүстіктегі төрт мемлекет ақырында тай билігіне қайта оралады. Бір кезде Малая Жапон императорлық армиясының Малай әскери әкімшілігіне (Малай Гунсей Кумбу) қарасты. 25-ші армияның штаб бастығы - суперинтендант, оның Бас істер департаментінің бастығы полковник Ватанабе Ватару - атқарушы офицері. Бұл - Уатарудың билік саясатын жүзеге асырғандығы. Ол қытайлықтарға қатты қарады, өйткені олар Қытайды жапондықтарға қарсы қолдады. Малайлар мен үндістерге олардың ынтымақтастығы арқасында қарапайым қаралды. 1943 жылы наурыз айында Ватарудың орнын генерал-майор Масузо Фудзимуро басқан кезде жапондықтардың соғыс жағдайы нашарлап, олар бүкіл халықтың ынтымақтастығына мұқтаж екенін мойындады. Бірте-бірте қытайларға қатысты репрессивті саясат алынып тасталды және кеңестер құрылды. 1944 жылдың наурыз айында полковник Хамада Хироси қытайлық қауым басшылары мен жастармен пікір алысу үшін қоғамдық оқу залын құрды. Пенанг Тоджо аралы (東條島, Тоджо tō) деп аталды, ал Малайя Малай (馬来, Марай) деп аталды. Сонымен қатар, уақыт белдеуі Жапониямен сәйкестендірілді. Жапондықтардың салауат айту әдет-ғұрыптары халық арасында пайда болды, өйткені олар күзетте тұрған жапондық сарбаздарға сәлем береді деп күтілді. Малай тілі диалект болып саналды және жапондықтар оны Суматра тілімен стандарттастыруды қалады.

Насихаттау

Жапондықтар жергілікті малайлардың қолдауына ие болу үшін "Азия үшін Азия" (аударма: Азия үшін Азия) сияқты ұрандарды қолданды. Малай радикалдарына Жапонияның "Азия үшін Азия" және "Шығыс Азияның кең таралған өркендеу аймағы" құру жөніндегі әскери жоспарларын Малаяның маңызды базасы ретінде сақтау туралы қатаң нұсқаулар берілді. Жапондықтар жергілікті халықты Малайзияның құтқарушысы екеніне сендіру үшін көп жұмыс істеді, ал Ұлыбритания Малайзияның ресурстарын пайдалануды қалаған империалистік күш ретінде суреттелген. Алайда, 1943 жылы қарашада Жапония Ұлы Шығыс Азия конференциясын өткізген кезде, Малайя мен Индонезия екеуі де жапон әскері екі аймақты да аннексиялағысы келгендіктен, алынып тасталды.

Газеттер

Жапондық "Домэй Цушин" ақпарат агенттігіне Малайя, Сингапур және Британдық Борнео аймақтарын қамтуға монополия берілді. Бұл аймақтағы барлық жаңалықтар оның бақылауына түсті. 1942-1943 жылдары Ипох қаласында Джон Виктор Морайс баспасынан шыққан "Перак Таймс" газеті де осыған ерекшелік болуы мүмкін. 1942 жылы 8 желтоқсанда Пенангта Пенангтың малай, қытай және ағылшын тіліндегі газеттері Пенанг Шимбунына біріктірілді. Аралдың алғашқы акварель суреткері Абдулла Ариф газетке карикатуралар түсірді. Әриф соғыстан кейін тәуелсіздікке ұмтылған УМНО-ның белсенді мүшесі болды және ақырында 1955 жылдан 1957 жылға дейін Пенанг қалалық кеңесінің мүшесі болды. Малай Синпо 1943 жылдың 1 қаңтарында Малай поштасын алмастырды және Куала-Лумпурда жарық көрді. Жау тілі жазуы Варта Малая, Ибрагим Якобқа тиесілі және жапондықтар қаржыландыратын, жапондық шабуылдан бұрын баспадан шығарылуын тоқтатты және 1942 жылдың ортасынан 1942 жылдың 14 тамызына дейін қысқа мерзімге қайта басталды. Бұл қысқа мерзім ішінде оны жапондықтар басқарып отырды.

Гарнизондар

Сингапурда орналасқан 25-ші армия 1944 жылдың қаңтарына дейін Малайяда гарнизондық қызмет атқарды. Оны 29 армияның 94-ші жаяу әскер дивизиясы генерал-лейтенант Тейзо Исигуроның қол астында алмастырды, ол соғыстың соңына дейін Тайпингте орналасқан. Екінші (25-ші армиямен) және кейіннен Үшінші (29-шы армиямен) Оңтүстік экспедициялық армиялар тобының далалық Кемпейтай бөлімдері әскери полицияны қамтамасыз етті және қоғамдық тәртіпті неміс СС-і сияқты сақтады. Бұл бөлімшелер әскери және азаматтық тұрғындарды қалау бойынша тұтқындап, азаптап тергеуге қабілетті болды. Азаматтық полиция оларға бағынышты болды. 2-ші далалық Кемпейтай бөлімшесінің командирі полковник Оиши Масаюки болды. No 3 Кемпейтайға генерал-майор Масанори Кодзима басшылық етті. Соғыс аяқталған кезде Малайзияда 758 кемпейтай, Тайландтың Малайя мемлекеттерінде көбірек болды.

Пенанг су асты кемесі базасы

Ауғанстанның жапондық, итальяндық және неміс теңіз күштері Пенангты жапондық, итальяндық және неміс теңіз күштері үшін су асты кемелері порты ретінде қолданды. Жапон императорлық әскери-теңіз флотының 6-шы флоты Су асты кемелері эскадрильясы 8 1942 жылдың ақпан айынан бастап контр-адмирал Ишизаки Ноборудың қол астында Пенанг қаласында орналасқан. База Германияның басып алған Еуропаға баратын су асты кемелері үшін жанармай құю қоймасы ретінде және Үнді мұхитындағы операциялар үшін пайдаланылды. 1943 жылдың басында Пэнангқа алғашқы неміс және итальяндық су асты кемелері келіп тоқтады. 1943 жылы сәуірде U 178 кемесі капитан-лейтенант Вильгельм Домместің қол астында Пенангтағы неміс кеме базасын құруға және оған басшылық етуге жіберілді. Бұл база барлық үш Оқпан әскерлерінің қолданатын жалғыз операциялық базасы болды. Жапондық субмариналар Пенангтан 1942 жылы 29 мамырда Мадагаскар шайқасына қатысып, Диего Суарес портындағы кемелерге шабуыл жасады. Жеті итальяндық BETASOM су асты кемелері Қиыр Шығыстан маңызды материалдарды тасымалдауға бейімделген (Багнолин, Барбариго, итальяндық су асты кемесі Команданте Каппеллини, Джузеппе Финци, Регинальдо Джулиани, итальяндық су асты кемесі Энрико Таццоли және итальяндық су асты кемесі Луиджи Торелли), олардың екеуін одақтастар батып жіберді, екеуін 1943 жылдың қыркүйегінде итальяндықтар берілгеннен кейін немістер Пенангте басып алды және оларды қолданды, ал бестен бірі немістердің Бордода тұтқындады, бірақ қолданбады. Монсун Группеге базада тағайындалған алғашқы 11 U қайықтың тек U 168 -сі 1943 жылы, U 183 -і 1943 жылы, U 188 -і 1943 жылы, ал U 532 -і 1943 жылдың қазан мен қараша аралығында басталды. 1943 жылдың соңында жіберілген екінші топтың тек U 510 кемесі ғана 1943 жылы одақтастардың мұхиттары арқылы өтті. Ол 1944 жылдың сәуірінде, Еуропа мен Азия арасындағы көлікке назар аударылған кезде, келді. Бұл жүк тасымалдауы Германия мен Жапония арасындағы өте қажетті соғыс заттарын тасымалдау болды. 1944 жылдың наурыз айында базаға керек-жарақтар жетпей, одақтастардың су асты кемелеріне қарсы патрульдерінің қатерлі әсері күшейе түсті. Оған әуеден қолдау мен барлау жетіспеді. Жапония жауынгерлері 1944 жылдың аяғына дейін Пэнангтан өздерінің су асты кемелерін алып тастады, өйткені база одақтастардың бомбалау қашықтығына түсті. Немістер 1944 жылдың желтоқсанына дейін Сингапурға дейін қалады. Германия бас тартқанда, аман қалған су асты кемелерін жапондықтар алып кетеді, ал неміс теңізшілері Бату-Пахатқа көшіріледі. 1945 жылы британдықтар қайтып келгенде теңізшілер Чангиде тұтқындалды, ал соңғысы, фрегатенкапитан Вильгельм Доммс, 1947 жылы Германияға қайта оралды.

Мемлекеттік қызмет

Жалпы бақылау мен басқару 25-ші армияның жауапкершілігіне тиді. Солтүстік малай мемлекеттерінің Таиландқа берілуі оларды Таиландтың бақылауына әкелді. Малайя 25-ші армиядан 29-шы армияға ауысқаннан кейін Джохор Сингапурдағы Оңтүстік армияның бақылауына берілді. Жапондық және тайваньдық азаматтар Малайзияның мемлекеттік қызметі мен полициясын басқарды. Құрылымы соғысқа дейінгі Малайзияның мемлекеттік қызметіне ұқсас болды, көптеген мемлекеттік қызметшілер қайта тағайындалды. Британдықтардың көптеген заңдары мен ережелері қолданыла берді. Сұлтандарға бастапқыда номиналды билеушілер ретінде жалғастыруға рұқсат етілді, олар ақыр соңында биліктен толықтай алынады. Кейбір малай полк офицерлерінің басын жапондықтар шауып тастады. 1942 жылдың 23 ақпанында Ямашитаның жариялауында айтылғандай, олар қытайлық бүлікшілермен жұмыс істеді. Бұл хабар 1942 жылы 28 ақпанда "Сион Таймс" газетінде "Біреуді өлтіріп, көпті құтқаратын семсер" деген мақаласында кеңінен түсіндірілді. Ақпан айында Сингапурдан бастап, кейін бүкіл Малайзияда қытайлықтарды қауіп деп санағандарды тұтқындап, өлтіру процесі басталды. Бұл Сок-Чин қырғындарының басталуы болды, онда шамамен 50,000 немесе одан да көп этникалық қытайлар өлтірілді, негізінен Кемпейтай. Нақты оқиғаларға 1942 жылдың 28 ақпанында Кота Тинг, Джохор (2000 адам қаза тапты); 4 наурызда Гелэнг Патах, Джохор (300 адам қаза тапты); 6 наурызда Бенут, Джохор (сан белгісіз); Джохор Бахару, Сенай, Кулай, Седенак, Пулай, Ренгам, Клуанг, Йонг Пэн, Бату Пахат, Сенггаранг, Парит Бакау және Муар ақпан мен наурыз аралығында (жохорда 25000 қытай қаза тапты); 16 наурызда Танджонг Клин, Малакка (142 адам қаза тапты); 15 наурызда Куала Пила, Негери Сембилан (76 адам қаза тапты); 16 наурызда Парит Тинг, Негери Сембилан (100 адамнан астам қаза тапты, бүкіл ауыл); 18 наурызда Луонг Луонг (қазіргі Тити ауылының жанында) (1474 наурызда Жоо Киоми Жокоджи мен оның әскерлері бүкіл ауылды жойды); және сәуірде Пэнангал (майор Хигаши Йошурагава бірнеше мың адамды өлтірді). Партизандық белсенділіктің артуымен тағы да көп қырғын болды, соның ішінде Сунгей Луи, Дженпол ауданындағы 400 тұрғыны бар ауыл, Негери Сембилан, оны 1942 жылдың 31 шілдесінде капрал Хашимотоның қол астындағы әскерлер жойды. Сок-Чин қазалы оқиғалары туралы хабар 1943 жылдың ақпан айында батысқа жеткен. Қытайлық көздер Сингапур мен Малайяда жапондықтарға қарсы деп күдікті 97 000 қытайдың тұтқындалғанын немесе өлтірілгенін мәлімдеді. Сол мақалада жапондықтар өзара кепілдік беру бөлімшелерін құрды, соның нәтижесінде 30 қытай отбасыларының бірде-біреуінің жапондықтарға қарсы келмейтініне кепілдік береді. Егер олар бұлай істеген болса, онда бүкіл топ өлім жазасына кесілді. Сингапурдағы Чанги түрмесіндей, Малайзиядағы ірі азаматтық түрмелерді (мысалы, Пуду түрмесі мен Тайпинг түрмесі) жапондықтар тұтқындау және жазалау орындары ретінде қайта құруға мәжбүр болды. Сондай-ақ, Куала-Кангсардағы Малай колледжі сияқты әртүрлі мектептер жапондықтарды тергеу үшін қайта пайдалануға берілді. Жапондықтар малайлықтарға медициналық эксперименттер жүргізді деп айыпталды және малайлық және қытайлық қыздар мен әйелдерді жұбаныш әйелдері ретінде қызмет етуге әкелгені белгілі болды. Жапондар малайлық жұбаныш әйелдерін зорлады, бірақ УМНО басшысы Нажиб Разак Мустафа Якуб сияқты УМНО мүшелерінің Жапониядан өтемақы және кешірім сұрауға деген барлық әрекеттерін тоқтатты. Жапондықтардың Чити қыздарын зорлау қаупі Чити отбасыларына еуразиялық, қытай және таза қанды үндістерді Чити қыздарына үйленуге және ендогамияға жол бермеуге мәжбүр етті. Жапондық сарбаздар тайпалық зорлаумен қырық мыңға жуық үнді тамил қыздары мен әйелдерін жұмыс істеуге мәжбүрледі және оларды жалаңаш билеуге мәжбүрледі. Жапонияның қатыгездіктері салдарынан теміржолда 150 мың тамил өлтірілді. Тамилдер холерамен ауырып, жапондықтар оларды өлтірді. Тамил әйелдерін жапондықтар зорлаған кезде жапондық сарбаздар нәжіс ауруларына шалдықты. Олар семіздік, сифилис, гонорея сияқты ауруларды жұқтырады. Тай әйелдері де теміржолдағы кулилерге осы ауруларды таратады.

Қиындықтар

Жапония қытай қауымдастығынан жапондықтардың бақылауындағы Шетелдегі қытай ұйымы арқылы Малайзияға қытайлық соғыс күшін қолдағаны үшін күнәнің құнын өтеу үшін 50 миллион доллар жинауды талап етті. Ұйым тек 28 миллион доллар жинаған кезде, ұйым қалған сомаға несие алуы керек болды. Бастапқыда Малайяның тағы екі ірі этникалық тобы, үндістер мен малайлар жапондықтардың ең ауыр азаптарынан құтылды. Жапондықтар Үндістанды ағылшын билігінен азат ету үшін үндістандықтардың қолдауына ие болғысы келді және малайларды қауіп ретінде қарамады. Үш нәсіл де жапондықтарға қаржы мен жұмыс күшін беру арқылы соғыс күштеріне көмектесуге шақырылды. 73 мың малайлар Тай-Бирма теміржолында жұмыс істеуге мәжбүр болды, шамамен 25 мың адам қаза тапты. Жапондықтар темір жолды салу үшін Малакадан темір жолды және басқа да тармақ желілерін алды. Соғыс жүріп жатқанда барлық үш этностық қауымдастық та үдемелі түрде қатаң рациондау, гиперинфляция және ресурстардың жетіспеушілігіне байланысты қасірет шеге бастады. Жапондықтар жаулап алған аумақтарды одақтас әскерлердің блокадасы мен су асты кемелері кампаниясымен бірге жапондықтардың жаулап алған елдер арасында жабдықтауды өткізу қабілетін азайтты. Малай мен үнді қауымдастықтары біртіндеп жапондықтармен күреске түсті, бұл қарсылық қозғалысына көбірек қосылуға итермеледі, соның ішінде Абдул Разақ бин Хусейн және Абдул Рахман бин Хаджих Тиаб. Еоп Махдин бин Мохамед Шариф, бұрынғы Корольдік малай полкінің офицері, 1942 жылдың ақпан айында Сингапурдың құлдырауынан кейін дереу малайлық қарсылық тобын құрды.

Сауда

Жапондықтар 150 000 тоннаға жуық каучук алып кетті, бірақ бұл Малайзияның оккупация алдында экспорттағаннан әлдеқайда аз болды. Малайзия Жапонияның пайдасына жұмсағаннан гөрі көбірек каучук пен қалайы өндіргендіктен, Малайзияның экспорттық табысы төмендеді, өйткені ол енді әлемдік нарыққа қол жеткізе алмады. 1944 жылы жан басына шаққандағы нақты табыс 1941 жылғы деңгейдің жартысына дейін төмендеді, ал 1945 жылы 1938 жылғы деңгейдің жартысынан аз болды. Тағы бір фактор - 1942 жылдың басында байқалатын сауда кемелерінің жетіспеушілігі. Теңіз қатынасына балама ретінде жапондықтар Малайзиядан Маньчжукоға темір жол байланысын құруға тырысты. Соғысқа дейін Малайзия әлемдегі резеңке өнімінің 40% -ын және қалайының көп бөлігін өндірді. Өзінің қажеттіліктерінің 50%-дан астамын халық үшін негізгі азық-түлік болып табылатын күріштен импорттаған. Союзгерлердің блокадасы Жапонияға импортты да, экспортты да күрт қысқартты. 1943 жылдың маусым айында Жапония Малайзияны басып алғанмен, көлік проблемалары болғандықтан, қалайының тапшылығы болды. Жапондықтар Малайзия долларын өздерінің валютасымен алмастырды. 1941 жылы Малайзияны басып алу алдында оның айналымында 219 миллион доллар болған. Жапондық валюталық қызметкерлер олардың басып алу кезінде айналысқа 7 - 8 миллиард доллар салғандығын есептеді. Жапондық әскердің кейбір бөлімдерінде ақшаны баспаға шығаратын жылжымалы машиналар болғандықтан, басылған ақшаның саны мен құны туралы ешқандай дерек сақталмаған. Малайзия азат етілген кезде Куала-Лумпурда жапондықтардың қолында 500 миллион доллар айналысқа енгізілмеген валюта болды. Соғыстың соңғы айларында банкоматтарды шектеусіз басып шығару гиперинфляцияны тудырды, соғыс соңында жапон ақшасының құны түсіп кетті. Соғыс кезінде одақтастар жапондықтар берген ақшаның Жапонияның берілсе, ешқандай құндылығы болмайды деп үгіт-насихат парақшаларын тастады. Бұл тактиканы жапондық саясаткерлер жапондық жеңілістердің артуымен валюталардың құнын төмендетудің бір себебі ретінде ұсынды. 1942 жылдың ақпан айында бағаны тоқтату шарасы енгізілгенімен, соғыс аяқталған кезде Малайзиядағы баға соғыс басталған кездегіден 11000 есе жоғары болды. 1945 жылдың тамызында айлық инфляция 40%-дан асты.

Қарсылық қозғалыстары

1941 жылы 8 желтоқсанда Жапонияның Малайзияға басып кіруінен кейін британдық отаршылдық билік Малай коммунистік партиясының (МКП) әскери ынтымақтастық туралы ұсынысын қабылдады және 15 желтоқсанда барлық солшыл саяси тұтқындар босатылды. 20 желтоқсаннан бастап британдық әскерилер Сингапурдағы 101 арнайы оқу мектебінде партизандық соғысқа қатысты партия мүшелерін оқыта бастады. Сингапур жапондықтардың қолына түскенге дейін МКП-ның 165 мүшесі оқытылды. Бұл ұрыстар, ағылшындықтардың қысымымен аз қаруланған және жабдықталған, шашылып тарады және басқыншы әскерді қинауға тырысты. 1942 жылы 15 ақпанда Сингапур құлағанға дейін партия Жохорда қарулы қарсылық көрсетуді ұйымдастыра бастады. 4 қарулы топ құрылды, олар "Регименттер" деп аталды, олардың ядролары ретінде 101-ші арнайы оқу мектебінің (101-ші STS) оқушылары қызмет етті. Наурыз айында бұл күш Малай халықтарының жапонға қарсы армиясы (МПАЖА) деп аталып, жапондарға қарсы саботаждар мен тұзақтар басталды. Жапондықтар қытайлық азаматтарға қарсы жазалау шараларын қолданды. Бұл жазалаулар, экономикалық қиындықтар көбейіп, көптеген малай қытайларының қалалардан қашуына себеп болды. Олар орман шеттерінде қоқыс үйлерін басып алды, онда олар MPAJA үшін жауынгерлерді, тамақ пен басқа да көмектің негізгі көзі болды. MPAJA бұл қолдауды қорғаныспен нығайтады. 1942 жылдың ақпан айында Малай коммунистік партиясына (МКП) кіріп кеткен британдық агент деп саналатын Лай Текті жапондықтар тұтқындады. Ол жапондықтарға МКП мен МПАЖА туралы ақпарат беретін қос агентке айналды. Оның берген ақпаратына сүйене отырып, жапондықтар 1942 жылдың 1 қыркүйегінде Куала-Лумпурдың солтүстігіндегі Бату үңгірлерінде 100-ден астам МКП және МПАЖА басшыларының құпия конференциясына шабуыл жасап, олардың көпшілігін өлтірді. МПАЖА-ның әскери қызметшілерінің жоғалуы саяси комиссарлық жүйесін тастауға мәжбүр етті, ал әскери командирлер полк басшылары болды. Осы сәтсіздіктен кейін Лай Тектің басшылығымен МПАЖА қақтығыстардан аулақ болып, бірігуге көңіл бөлді, 1943 жылдың басында 4500 сарбазды жинады. Лай Тек соғыс аяқталғанға дейін сатқын деп танылмаған. Ақырында оны Вьет-Мин оператившілері тауып, өлтірді. Мамыр айынан бастап британдық коммандостар Малайяға кіріп, партизандармен байланыс орнатқан. 1944 жылы келісімге қол жеткізілді, ол бойынша MPAJA одақтас Оңтүстік-Шығыс Азия командасынан (SEAC) кейбір нұсқауларды қабыл алады, ал одақтастар MPAJA-ға қару-жарақ пен керек-жарақ береді. Алайда 1945 жылдың көктемінде ғана әуеден жеткілікті көлемде материал жеткізіле бастады. МПАЖА-мен бір уақытта Йеоп Махидин құрған қарсылық тобы Паханг Ватаниа да жұмыс істеді. Махадин Паханг сұлтанының келісімімен топ құрып, Бату Малимде оқу-жаттығу лагерін құрды. Бірліктің бастапқы күші 254 адамнан тұратын және оған 136 күш көмек көрсетті, ол майор Ричардсонды бірлікті оқытуға көмектесуге тағайындады. Махидин өзінің ерлігі мен ерлігі үшін "Синга Мелау" (Малай арысы) деген лақап атпен танылды. Жапондықтардың берілу туралы мәлімдемесі мен британдықтардың оралуы арасында Ватаниа Сұлтанды МПАЖА-дан қорғады. Соғыс аяқталғаннан кейін МПАЖА-ға коммунистік идеологиялары үшін тыйым салынды және Паханг Ватаниа қайта ұйымдастырылып, Режимен Аскар Ватаниа, аумақтық армия болды.

Достасқандардың стратегиялық доктринасы

Жапония соғысқа кірген жағдайда одақтастардың стратегиялық ілімінің қағидалары 1941 жылдың 29 қаңтары мен 27 наурызы аралығында өткен құпия конференцияда бекітілді. Бұл стратегияда бірінші кезекте Еуропа, ал Қиыр Шығыста қорғаныс соғысы қағидаты айтылған. Перл-Харборға шабуылдан кейін Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль мен Американың президенті Франклин Рузвельт Вашингтондағы бірінші конференцияда кездесті. Бұл конференция "Еуропа бірінші" ілімін қайта бекітті. 1943 жылдың мамыр айында өткен үшінші Вашингтон конференциясында Қытайға қысымды жеңілдету, атап айтқанда, Бирма кампаниясы арқылы талқыланды. Тамыз айында Квебекте өткен конференцияда Жапонияға қарсы соғысты күшейту туралы шешім қабылданды және Оңтүстік-Шығыс Азия командалығы қайта ұйымдастырылды. 1944 жылдың қыркүйек айында өткен Екінші Квебек конференциясы британдық теңіз флотының жапондықтарға қарсы іс-қимылын талқылады.

Стратегиялық бомбалау

Бірінші стратегиялық бомбалау рейдін 1942 жылдың 2 ақпанында Куантан мен Куала-Лумпурдың әуеайлақтарына қарсы американдық ұшу бекіністері жүргізді. Бұл ұшақтар Явадан ұшып келе жатқан 7-ші бомбардировкалық топтың ұшақтары болуы мүмкін. Малайяға қарсы миссиялар 1944 жылдың 27 қазанында No. 159 эскадрильясының Кхаргпурдан ұшып келген ұшағы Пенанг боғазында мина қақты. 1945 жылдың 26 қарашасы мен 23 қаңтарында олар тағы да миналар салды. 1945 жылдың 11 қаңтарында 20-шы әуе күштері Б-29 ұшақтары Пенангқа шабуыл жасады. 24 ақпанда Пенангқа тағы бір шабуыл жасалды.

Малайзия мен Малака боғазындағы іс-шаралар

Жапонияның жеңілісінен кейін одақтас әскерлер мен еуропалық азаматтар джунглиге қашып кетті. Кейбіреулер, соның ішінде британдық Нона Бейкер МПАЖА-ға қосылды. Фредди Спенсер Чэпман сияқты басқалары 136-шы күштің оператившілері болды, олар жапондық оккупациялық күштерге қарсы саботаж науқанын бастауға тырысты. 1943 жылдың тамызында одақтастар Оңтүстік-Шығыс Азия командалығын Оңтүстік-Шығыс Азиядағы соғысты, оның ішінде Малайяны қадағалау үшін құрды. Соғыс жүріп жатқанда одақтас әскерлер не су асты кемелері арқылы, не парашютпен қарсылық қозғалысына көмек көрсету үшін түсірілді. Одақтасқан әскери-теңіз бөлімшелері, әсіресе су асты кемелері, жапондық кемелерге шабуыл жасады және кейде 136 күштің оператившілерін Малайяға әкелді. Әуе шабуылы негізінен қарсылық күштерін қару-жарақпен және керек-жарақпен қамтамасыз ететін B 24 Liberators немесе Navy PB4Y Privateers-пен шектелген, 1944 жылдың аяғына дейін АҚШ-тың XX әуе күшінің B 29-ы Пенанг пен Куала-Лумпурдағы қондырғыларға рейдтер жүргізді. 1945 жылы мамыр айында британдық әскерлер Малакка боғазындағы шайқаста жапондық крейсер Хагуроны батты. Тун Ибрагим Исмаил 1944 жылдың қазан айында 136 күш операциясының бір бөлігі ретінде Жапонияны одақтастардың Операция Зиппер аясында Малайзияда плацдармды құру үшін солтүстікке қарай 650 миль жердегі Кра аралына қонуды жоспарлап отырғанына сендіру үшін Малайзияға қоныс аударды. Осыдан кейін оңтүстікке Сингапурды азат ету үшін Mailfist операциясы және Малайяның солтүстік бөлігін қайтарып алу үшін Broadsword операциясы басталды. Құрғақ жерге түсуге дайындық ретінде британдық жұмыс тобы 1945 жылдың шілдесінде Малакка боғазы арқылы жапондық нысандарға шабуыл жасап, миналарды тазартты. Британдық авиакомпанияның ұшақтары Малайяның батыс жағалауындағы нысаналарға шабуыл жасады, ал АҚШ-тың жетінші флотының ұшақтары "Зиппер" операциясының алғы бөлігі ретінде Шығыс жағалаудағы нысаналарға шабуыл жасады. Операция басталғанға дейін соғыс аяқталды.

Бас тарту

1945 жылдың 15 тамызында император Хирохито империяға жазылған радио жолдауында одақтастардың Потсдам декларациясында белгіленген соғысты аяқтау шарттарын қабылдағанын жариялады. Британдық B24 және Mosquito бомбалаушылары кейіннен Малайя қалаларын барлау және листовкалар тастауды қолға алды. Бір Москито бомбалаушы ұшағының қозғалтқышында ақау пайда болды және ол Куала-Лумпур маңындағы жапондықтар ұстаған Сунгай-Бези әуежайына қонуға мәжбүр болды. Жапондықтар ұшақ экипаждарына көмек көрсетті, бірақ оларды басқа Mosquito алып кетті. Императордың мәлімдемесі мен одақтас күштердің Малайяға келуінің арасындағы кезеңде қытайлық және малайлық қауымдастықтар арасында, әсіресе Перакта, ара-тұра ұрыстар болды. MPAJA малай полиция күшіндегі және азаматтық тұрғындардағы әріптестеріне қарсы жазалау шараларын қолға алды және күшпен қаражат жинауды бастады. Көптеген қарапайым адамдар революцияны жақтады. Лай Тектің бастамасымен басшылардың басым көпшілігі абай көзқарас танытты, бұл шешім кейіннен жоғалған үлкен мүмкіндік ретінде қарастырылды. Жапондық әскерлердің кейбірі осы кезеңде шет аймақтардан кетіп бара жатқанда, азаматтық тұрғындардан шабуылға ұшырады. "Юрист" операциясы кезінде Пенанг Малайзияның жапон билігінен азат етілген алғашқы штаты болды. Жапон гарнизоны 1945 жылы 2 қыркүйекте Нэльсон кемесімен берілді, ал келесі күні Корольдік теңіз жаяу әскерлері Пенанг аралын қайтадан басып алды. Британдықтар кейіннен Сингапурды қайтадан басып алды, ал аралдағы жапон гарнизоны 12 қыркүйекте берілді. Сингапурдың берілуінен кейін британдық күштер Куала-Лумпурға жетті, онда 29-шы армияның қолбасшысы 1945 жылы 13 қыркүйекте берілді. 1946 жылы 22 ақпанда Куала-Лумпурда 7-ші аймақтық армияның қолбасшысы генерал Итагаки үшін тағы бір берілу рәсімі өтті. 1945 жылдың 12 қыркүйегінде Куала-Лумпурда Британдық әскери әкімшілік (БМА) орнатылды. Мұнан кейін Куала-Лумпурда 29-шы армияның қолбасшысы генерал-лейтенант Тейзо Ишигуро Малайяның берілу құжатына қол қойды; штаб бастығы генерал-майор Наоичи Кавахара және полковник Огури куәгерлер ретінде. Сол жылы MPAJA еріксіз тарауға келісті. Қару-жарақтар әскерилердің соғыс уақытындағы рөлін мадақтаған рәсімдерде тапсырылды.

Мекенге қайтару

Соғыс аяқталғаннан кейін Малайя, Ява, Суматра және Бирмада қалған жапон әскерлері 1945 жылдың қазан айынан бастап Ремпанг және Галанг аралдарына көшірілді. Галангты әскерлер Саке деп атады. Генерал-лейтенант Исигуро аралды одақтастар бес британдық офицердің бақылауымен басқаратын болды. "Экзодс" операциясы кезінде 200 мыңнан астам жапон әскері арал арқылы өтті. Бір газетте "Кемпейтай" әскерлерін өз отандастары қатаң жазалап отырғаны жазылған. Соңғы әскерлер 1946 жылдың шілдесінде аралдарды тастап кетті. Жапон әскерлеріне қоса, Малайзияда оккупация алдында немесе оккупация кезінде өмір сүрген шамамен 7000 жапондық азаматтар да Жапонияға қайтарып жіберілді.