Кіріспе

Малайзия мен Сингапур арасындағы 1990 жылғы келісім (POA) - Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Малайзия мен Сингапур елдері арасындағы Сингапурдағы Малайзия темір жолы (Keretapi Tanah Melayu немесе KTM) арқылы Малайзия үкіметіне тиесілі темір жол жерінің болашағы туралы келісім. Оған Сингапурдың сол кездегі премьер-министрі Ли Куан Ю және Малайзияның сол кездегі қаржы министрі Тун Дайм Зануддин өз елдерінің атынан 1990 жылдың 27 қарашасында қол қойды. Келісімді жүзеге асыру оның түсіндіруіне қатысты даулар себепті көп жылдар бойы тоқтап тұрды. Алайда 2010 жылдың 24 мамырында Малайзияның премьер-министрі Наджиб Разак пен оның сингапурлық әріптесі Ли Сянь Лунг Сингапурда көшбасшылар шегінгеннен кейін екі тарап 1990 жылғы ПОА-ға қатысты мәселелерге қатысты келісімге келгенін мәлімдеді, осылайша 20 жылдық тұйық жағдайды бұзды.

Келісім

Келісімге сәйкес, KTM Танжонг Пагардағы станциясын босатып, Букит Тимаға көшіреді, ал Букит Тима мен Танжонг Пагар арасындағы KTM жері Сингапурға қайтарылады. Танжонг Пагардағы теміржол жері бірлескен даму үшін жекеше компанияға беріледі, оның акциялары 60% Малайзияға, 40% Сингапурға бөлінеді. Алайда бұл келісім Малайзия мен Сингапур арасындағы қарым-қатынастың жылы болмауының басты себептерінің бірі болды. Негізгі дау екі елдің келісімді түсіндірудегі айырмашылығы болды, нәтижесінде оны жүзеге асыру көп жылдар бойы тоқтап қалды. Сингапур келісім екі тарап қол қойғаннан кейін бірден күшіне енгенін талап етті. 2011 жылдың 1 шілдесінде Танджонг Пагар мен Вудлендс пойыздар бақылау пункті арасындағы желі тоқтап, электрлендіру жоспарлары мен қос жол жоспарлары, сондай-ақ Гали Батудағы жаңа депо жойылды.

Сингапурдағы Малайя темір жолының жері

217 гектардан астам жерді алып жатқан және Сингапур аумағына 20-30 шақырымға созылатын Малайя темір жолының жері 1918 жылғы темір жол туралы заңға сәйкес 999 жыл мерзімге Федеративтік Малайя мемлекеттерінің темір жолы (ФМСР, кейіннен КТМ) пайдалану үшін жалға алынған. Осы қаулы жерді темір жолмен пайдалануды шектейді, осылайша жердің игі жерлерге орналасқанына қарамастан, оны игерудің жолын ашады. 1990 жылдың 27 қарашасында екіжақты келісім бойынша Малайзия мен Сингапур Теміржол туралы 1918 жылғы заңнан бас тартуға және 1984 жылғы КТМ (Сингапур) заңын жоюға шешім қабылдады. Бұйрыққа сәйкес Малайзияға жолаушыларға ыңғайлы тексеру рәсімдерін жеңілдету үшін Сингапур CIQ-мен бірге Танджонг Пагар темір жол вокзалында кедендік, иммиграциялық және карантиндік бақылау пунктін пайдалануға рұқсат берілді. Малайзияға баратын жолаушылар пойызға отырмас бұрын иммиграциялық тексеруден өтеді, бұл пойыздардың Сингапурдан Малайзияға дейін үздіксіз жүруге мүмкіндік береді. Сингапурға келген жолаушылар Танжонг Пагарға келгеннен кейін ғана Малайзия мен Сингапур үшін иммиграциялық рәсімдерден өтеді.

Жолдың тұйықталуы

1990 жылғы POA-да Танджонг Пагар темір жол стансасы алдымен Букит Тимаға немесе тікелей Кранжиге көшірілетіндігі айтылған. Ал, Tanjong Pagar, Kranji және Woodlands теміржол жерлерінің үш учаскелері 60-40 пайыздық негізде бірлесіп дамытылатын болады, олардың басым бөлігі Малайзия үкіметіне тиесілі. Алайда, үш жылдан кейін премьер-министр Махатхир ПОА-ға наразылығын білдірді, өйткені ол Букит-Тимадағы темір жол жерін бірлескен дамуға енгізе алмады. Малайзияның 1990 жылғы келісімді орындаудан бас тартуы, оның Сингапурдағы KTM жерінің бір бөлігіне немесе бәріне меншік құқығын беруге мәжбүр болуы мүмкін деген қорқынышқа негізделген.

Қарым-қатынастың суынуы

2001 жылдың қыркүйек айында жасалған келісім осы күрделі мәселені шешуге көмектесті, ол экономикалық немесе саяси қиындықтар кезінде саяси мақсаттар үшін пайдаланылатын жеткілікті кеңістік берді. Екі үкімет де Куала-Лумпурдағы Сингапур темір жолындағы Малайзияның көші-қон бақылау бекеті туралы түсіністікке келді, ол Танджонг Пагардан Кранжиге көшіріледі. Малайя темір жолының жеріне қатысты мәселе - Куала-Лумпур үшін өте сезімтал мәселе - Сингапурдың Малайзияға Букит-Тимахта тағы он екі жер учаскесін ұсыну туралы келісімімен шешілді деп саналды (жоғарыда айтылғандай). Бұл жер концессиясын су концессиясымен байланыстырады. 2009 жылдың мамырына дейін екі ел де ұзақ уақыттан бері шешіліп келе жатқан мәселені уақытылы шешуді көздегенін хабарлағанға дейін аз естілді. Құрлықтық көлік басқармасы 2008 жылдың 21 шілдесінде Downtown Line 2-ші кезеңінің құрылысы туралы жариялады, ол Bukit Panjang-дан Bukit Timah-ға дейінгі KTM желісін қайталайды.

Келісімнің қосымша тармақтары

2010 жылдың 24 мамырында Малайзияның премьер-министрі Наджиб Разак пен оның сингапурлық әріптесі Ли Сянь Лунг Сингапурда көшбасшылар шегінгеннен кейін екі тарап 1990 жылғы ПОА-ға қатысты мәселелерге қатысты келісімге келгенін мәлімдеді, осылайша 20 жыл бұрынғы тұрақсыздықты бұзды. 1990 жылғы ПОА-ға "қосымша" деп атаған екі үкімет 2011 жылдың 1 шілдесінде Танджонг Пагар темір жол вокзалын және Букит Тима темір жол вокзалын тұрақты түрде жапты. 160, 170, 950, AC7, CW1, CW2 және CW5 автобус қызметтері Вудлендс темір жол стансасынан Вудлендске бірнеше байланыспен бірге күшейтіледі. Бұған қоса, Бұкит Тима темір жол вокзалы сақталады, ал Танджонг Пагар темір жол вокзалы ұлттық ескерткіш ретінде сақталады. Ескі жолдар тұрақты түрде бұзылды, тек сақталған және қорғалған аумақтарда ғана. Khazanah және Temasek Holdings (M S Pte Ltd) компаниясы 2009 жылдың 19 желтоқсанынан бастап сауда-саттыққа қойылған Marina Bay (Marina One) және 2010 жылдың 10 қаңтарынан бастап сауда-саттыққа қойылған Bugis (Duo Residences) жер учаскелерін дамыту үшін құрылған.

Даму төлемдері туралы келіспеушіліктер

Алайда екі ел Сингапур үкіметімен Танжонг Пагар, Кранжи және Вудлендс қалаларындағы ПОА жерлері үшін алынатын даму алымдарын төлеу туралы келісімге келе алмады. Құрылыс салу ақысы - бұл жоғары құнға ие құрылыс жобасын мақұлдау нәтижесінде жердің құнын арттырудан алынатын салық. Малайзия POA осы үш пакетке салықты қолданбайды деп санайды, бірақ Bukit Timah пакеттеріне салықты қабылдады, олар POA-да қамтылмаған. Сингапур болса, оның әлі де қолданыста екеніне және жерді тең құнды айырбастауды анықтау үшін қарастырылуы тиіс екеніне сенеді. Екі ел басшылары да мәселені тұрақты төрелік сотына арбитраждық шешімге жеткізуге келісті. Олар төрелік шешімді түпкілікті және міндетті деп қабылдауға келісті. Төрелік өз жолында жүреді және POA-ны және 2010 жылғы 24 мамырдағы бірлескен мәлімдемеде келісілген басқа да екіжақты бастамаларды іске асыруға әсер етпейді. 2014 жылғы 31 қазанда тұрақты төрелік соты Малайзияның пайдасына шешім қабылдады, үш учаске үшін даму алымдарын төлеудің қажеті жоқ.