Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Артибонити өзені (испанша: Río Artibonito; гаити креолша: Latibonit) - Гаитидегі ең ұзын өзен, сонымен қатар, Испаньола аралында ең ұзын өзен. Сонымен қатар, бұл Кариб теңізіндегі екінші ең ұзын өзен, Кубадағы Кауто өзенінен кейін. Хаити мен Доминикан Республикасы арасындағы халықаралық шекараның бір бөлігін құрайтын өзеннің көздері Доминикан Республикасындағы Орталық Кордильерада (68 км); алайда оның ұзындығының көп бөлігі Гаитиде (253 км).
The Artibonite River (Spanish: Río Artibonito; Haitian Creole: Latibonit) is the longest river in Haiti, and the longest on the island of Hispaniola. It is also the second longest river in the Caribbean, behind the Cauto River in Cuba. Forming part of the international border between Haiti and the Dominican Republic, the river's sources are in the Cordillera Central in the Dominican Republic (68 km); however, most of its length lies in Haiti (253 km).
Этимология
Атауы өзеннің тайнолық аты Хатибоникодан алынған.
The name is derived from the Taíno name of the river, Hatibonico.
Курс
Артибониттің қайнар көзі Доминикан Республикасының Орталық Кордильерасында, Рио Лимпионың солтүстік-шығысында орналасқан. Артибониттің сағасы Гаитиде, Ла Гранд-Салиннің оңтүстігінде орналасқан. Ол Гонаве шығанағына құяды. Өзен Доминикан Республикасы мен Гаити арасындағы шекара болып табылады, ол Педро Сантана қаласынан Макасия өзені қосылған жеріне дейін, содан кейін батысқа қарай Гаитиге бұрылады. Оның су айдынының ауданы 9,013 км2 (Доминикан Республикасында 2614 км2, Гаитиде 6399 км2). Оның ағыны Педро Сантанада секундына 16,6 текше метрді құрайды.
The source of the Artibonite is to the northeast of Río Limpio, in the Cordillera Central, Dominican Republic. The mouth of the Artibonite is in Haiti, south of La Grand Saline. It flows into the Gulf of Gonâve. The river is the border between the Dominican Republic and Haiti for several kilometres, from the town of Pedro Santana to the point where it is joined by the River Macasía, and then turns west into Haiti. Its watershed has an area of 9,013 km2 (2,614 km2 in the Dominican Republic, 6,399 km2 in Haiti). Its discharge is 16.6 cubic metres per second at Pedro Santana.
Салалар
Артибониттің бірнеше саласы бар, олардың көпшілігі Гаитиде. Ең маңызды қосалқы өзендер - Доминикан Республикасындағы Либон және Макасия, Гаитидегі Ривиер де Фер-а-Шевал.
The Artibonite has several tributaries, most of them in Haiti. The most important tributaries are the Libón and Macasía in the Dominican Republic, and the Rivière de Fer à Cheval in Haiti.
Қоршаған орта
Орманның құрып, ластануы Доминикан Республикасындағы Артибониттегі судың сапасына және мөлшеріне кері әсер етті, ал Гаитиде одан да көп. Өзенде балық өте аз қалды. Америка крокодилдары (Crocodylus acutus) бұрын Артибонитте және басқа да өзендерде өмір сүрген, бірақ қазір олар аралдың үлкен көлдерінде (Энрикильо көлдері мен Этанг Сауматре) ғана кездеседі.
Deforestation and pollution has negatively affected the quality and amount of water in the Artibonite in the Dominican Republic, and even more so in Haiti. Very little fish remain in the river. American crocodiles (Crocodylus acutus) once inhabited the Artibonite and other rivers of Hispaniola, but now they are found only in the large lakes of the island (Lago Enriquillo and Etang Saumâtre).
Қолданылуы
Өзен суы Гаитиде суару үшін пайдаланылады, бірақ Доминикан Республикасында емес, өйткені ол биік таулар арқылы ағады. Өзен суару үшін пайдаланылады, ал оның бойында орналасқан Пелигр гидроэлектр бөгеті Гаитидің гидроэлектр энергиясын өндіреді.
The water of the river is used for irrigation in Haiti, but not in the Dominican Republic, because it flows here through high mountains. The river is used for irrigation, and the Peligre Hydroelectric Dam situated on it produces Haiti's supply of hydroelectricity.
Денсаулық
2010 жылдың қазан айында Хаитиде өзеннің бас суларында (бұрынғы ұрпақтарда) өлімге әкелетін холера ауруы орын алғаннан кейін, жергілікті тұрғындарға осы өзеннен тазаланбаған суды ішу ауруды тарататынын ескертті.
In October 2010, following a fatal cholera outbreak (the first in generations) in the Haitian headwaters of the river, locals were alerted that drinking untreated water from this river may spread the disease.