Солтүстік Македония тілі: Тарихы, ерекшеліктері мен орны

Кіріспе

Солтүстік Македонияда қолданылатын оңтүстік славян тілі – қазіргі оңтүстік славян тілі, бірақ 19 ғасырдың соңында оның батыс диалектілері жеке-жеке «македон тілі» деп танылды. Стандартты македон тілі 1945 жылы қалыптастырылды және содан бері қазіргі заманғы әдебиетті дамытты. Басқа оңтүстік славян тілдерімен диалектілік континуумның бір бөлігі болғандықтан, македон тілі болгар тілімен және серб-хорват тілінің нұсқаларымен өзара түсіністікке ие. Тіл білімі мамандары македон тілінің 29 диалектісін ажыратады, тілдік ерекшеліктері батыс және шығыс диалектілер тобын бөліп көрсетеді. Македон тілінің грамматикалық ерекшеліктеріне – алдыңғы екі буыннан соңғы буынға түсетін динамикалық екпін, сөйлеушіге қатысты зат есімнің орнын көрсететін үш деиктикалық жұрнақ, сондай-ақ қарапайым және күрделі етістік уақыттарын қолдану жатады. Македон тілінің орфографиясы фонемалық, яғни әр дыбысқа бір әріп сәйкес келеді. Ол 31 әріптен тұратын, алты жаңа әріп қосылған кириллица әліпбиімен жазылады. Македон тілінің синтаксисі субъект-филіал-объект (SVO) типінде және сөздердің реті икемді. Македон тілінің сөздік қорына тарихи түрде түрік және орыс тілдері әсер еткен. Көрші және беделді тілдерден де сөздік ықпал болған. Болгариядан тыс халықаралық консенсус бойынша, македон тілі – шығыс оңтүстік славян диалектілері континууміндегі дербес тіл. Дегенмен, македон және болгар тілдері өзара түсіністікке ие және әлеуметтік-тарихи тұрғыдан байланысты болғандықтан, лингвистердің аз бөлігі оларды екі жеке тіл деп қарастыруда немесе бірнеше орталыққа ие тіл деп санайды. 5 мамыр – Югославиялық Македония үкіметі македон әліпбиін республиканың ресми жазуы ретінде қабылдаған күн – Македон тілі күні ретінде атап өтіледі. Бұл күн 2019 жылы Солтүстік Македония үкіметімен жұмыс күні деп жарияланды.

Жіктеу және байланысты тілдер

Македон тілі – болгар тілі мен жойылып кеткен Көне шіркеу славян тілімен бірге, Үнді-Еуропа тілдер отбасындағы славян тілдерінің Оңтүстік славян тармағының шығыс тобына жатады. Кейбір авторлар бұл топқа Торлак диалектілерін де жатқызады. Македон тілінің ең жақын туысы – болгар тілі, одан кейін серб-хорват және словен тілдері, бірақ соңғысы алыс туысқан. Оңтүстік славян тілдері диалектілік континуумды құрайды. Македон тілі, басқа Шығыс Оңтүстік славян тілдері сияқты, Балқан тілдер қауымдастығының бөлігіне кіретін ерекшеліктерге ие. Бұл қауымдастық генетикалық жақындық емес, аймақтық сәйкестік негізінде қалыптасқан типологиялық, грамматикалық және лексикалық ерекшеліктерге негізделген. Осы тұрғыдан алғанда, македон тілі грек, ароман, албан және романи тілдері сияқты осы топқа жататын басқа тілдермен конвергенттік эволюцияны бастан өткерді. Бұл негізінен ауызша қарым-қатынас арқылы жүзеге асқан мәдени және тілдік алмасулардың нәтижесі. Македон және болгар тілдері, қалған Оңтүстік славян тілдерінен өзгеше, зат есімдердің падеждерін қолданбайды (атай сөзді қоспағанда, және бұл екеуінде кездесетін, бұрын өнімді болған падеждердің іздерінен басқа) және инфинитив жоғалған. Олар сондай-ақ, белгілі бір артикльдері бар жалғыз славян тілдері (стандартты болгар тілі тек бір артикльді пайдаланса, стандартты македон тілінде және кейбір Оңтүстік-Шығыс болгар диалектілерінде үш деиктикалық артикль бар: белгісіз, жақын және алыс белгілі артикль). Македон және болгар тілдері – баяндау райын қолданатын жалғыз Үнді-Еуропа тілдері. Чемберс және Трудгиллдің пікірінше, болгар және македон тілдері бір тілдің диалектілері ме, әлде жеке тілдер ме деген мәселе тек тілдік негізде шешілмейді, ал әлеуметтік-тілдік критерийлерді, яғни этникалық және тілдік идентитікті ескеру керек. Бұл пікірді Жоуко Линдштедт та қолдайды, ол таза тілдік критерийлерді қолдану мүмкін болған жағдайда, артқы жақтың дыбыстық өзгерісін әлеуетті шекара ретінде қарастырды. Грекияның славян диалектілеріне келетін болсақ, Трудгилл Шығыс Грекия Македониясындағы диалектілерді болгар тілінің аймағына, ал қалғандарын македон диалектілеріне жатқызады. Рики ван Боешотеннің мәліметінше, Шығыс Грекия Македониясындағы диалектілер (Серрес және Драма маңындағылар) болгар тіліне жақын, Батыс Грекия Македониясындағылар (Флорина және Кастория маңындағылар) македон тіліне жақын, ал орталықтағылар (Эдесса және Салоника) екеуінің аралық нүктесінде орналасқан.

Macedonian belongs to the eastern group of the South Slavic branch of Slavic languages in the Indo European language family, together with Bulgarian and the extinct Old Church Slavonic. Some authors also classify the Torlakian dialects in this group. Macedonian's closest relative is Bulgarian followed by Serbo Croatian and Slovene, although the last is more distantly related. Together, South Slavic languages form a dialect continuum. Macedonian, like the other Eastern South Slavic idioms has characteristics that make it part of the Balkan sprachbund, a group of languages that share typological, grammatical and lexical features based on areal convergence, rather than genetic proximity. In that sense, Macedonian has experienced convergent evolution with other languages that belong to this group such as Greek, Aromanian, Albanian and Romani due to cultural and linguistic exchanges that occurred primarily through oral communication. Macedonian and Bulgarian are divergent from the remaining South Slavic languages in that they do not use noun cases (except for the vocative, and apart from some traces of once productive inflections still found scattered throughout these two) and have lost the infinitive. They are also the only Slavic languages with any definite articles (unlike standard Bulgarian, which uses only one article, standard Macedonian as well as some south eastern Bulgarian dialects have a set of three deictic articles: unspecified, proximal and distal definite article). Macedonian and Bulgarian are the only Indo European languages that make use of the narrative mood. According to Chambers and Trudgill, the question whether Bulgarian and Macedonian are distinct languages or dialects of a single language cannot be resolved on a purely linguistic basis, but should rather take into account sociolinguistic criteria, i. e., ethnic and linguistic identity. This view is supported by Jouko Lindstedt, who has suggested the reflex of the back yer as a potential boundary if the application of purely linguistic criteria were possible. As for the Slavic dialects of Greece, Trudgill classifies the dialects in the east Greek Macedonia as part of the Bulgarian language area and the rest as Macedonian dialects. According to Riki van Boeschoten, dialects in eastern Greek Macedonia (around Serres and Drama) are closest to Bulgarian, those in western Greek Macedonia (around Florina and Kastoria) are closest to Macedonian, while those in the centre (Edessa and Salonica) are intermediate between the two.

Тарих

Біздің заманымыздың VI ғасырында Балқанға қоныс аударған славян халқы өздерінің диалектілерін сөйледі және басқа адамдармен қарым-қатынас жасау үшін әртүрлі диалектілерді немесе тілдерді қолданды. Македония тілінің "канондық" Ежелгі шіркеу славяндық даму кезеңі 9 ғасырда басталып, 11 ғасырдың бірінші жартысына дейін созылды. Ол грек тіліндегі діни мәтіндерді аударуды қамтыды. Ежелгі шіркеу славян тілінің македониялық редакциясы да сол кезеңде Болгария империясында пайда болды және Охрид әдеби мектебінің еңбектеріне байланысты осылай аталды. 13 ғасырдың соңында Сербияның ықпалы артты, себебі Сербия өзінің шекарасын оңтүстікке қарай кеңейтті. Осман империясының бес ғасылдық үстемдігі кезінде, 15-ден 20 ғасырға дейін, қазіргі Солтүстік Македония аумағында сөйленетін тіл грамматикалық және тілдік өзгерістерге ұшырады, осы өзгерістер македон тілін Балқан тілдері қауымдастығының мүшесі ретінде сипаттауға әкелді. Осы кезеңде түрік тілінен көптеген сөздер қарызға алынды. 18 ғасырдың екінші жартысында қазіргі әдеби македон тілінің қалыптасуымен бірге, жазушылар македондық диалекттерді "болгар" деп атады. 19 ғасырдың бірінші жартысында Осман империясындағы Оңтүстік славян халықтары арасында ұлтшылдық сезімдер күшейді. Осы кезеңде болгар және македон славяндары үшін ортақ шіркеу құруды жақтаушылар пайда болды, олар ортақ қазіргі заманғы болгар әдеби стандартын қолдануды ұсынды. 1840 және 1870 жылдар аралығында қарапайым "болгар" деп аталатын ортақ тілдің диалектілік негізін анықтау үшін күрес жүрді, нәтижесінде екі қарама-қарсы көзқарас қалыптасты. Бір идеология болгар әдеби тілін македондық диалекттерге негізделген етіп құру болды, бірақ мұндай ұсыныстар болгар тіл білімі мамандары тарапынан қабылданбады. Осы кезеңде Струга диалектінде орыс тілінен алынған элементтері бар өлеңдер жазылды. Оқулықтарда тілдің диалектілік түрлері немесе аралас македо-болгар тілі қолданылды. Кейіннен македон тілін жеке тіл ретінде қолдану идеясының жақтаушылары пайда болды. Крсте Петков Мисирковтың 1903 жылы жарық көрген "За македонските работи" (Македония мәселелері туралы) кітабы жеке әдеби тілді ресмилендірудің алғашқы әрекеті болды. Кітапта автор македон грамматикасын ұсынды және тілді кодтау және оны мектептерде қолдану мақсатын білдірді. Автор Прилеп-Битола диалектісін македон стандартты тілінің қалыптасуы үшін диалектілік негіз ретінде қолдану принципін ұсынды; алайда оның идеясы 1940 жылдарға дейін қабылданбады. 1944 жылдың 2 тамызында Македонияның Ұлттық азаттық үшін бірінші Антифашистік Ассамблеясының (ASNOM) отырысында македон тілі ресми тіл деп жарияланды. Осылайша ол стандартты әдеби формаға қол жеткізген негізгі славян тілдерінің соңғысы болды.

The Slavic people who settled in the Balkans during the 6th century CE, spoke their own dialects and used different dialects or languages to communicate with other people. The "canonical" Old Church Slavonic period of the development of Macedonian started during the 9th century and lasted until the first half of the 11th century. It saw translation of Greek religious texts. The Macedonian recension of Old Church Slavonic also appeared around that period in the Bulgarian Empire and was referred to as such due to works of the Ohrid Literary School. Towards the end of the 13th century, the influence of Serbian increased as Serbia expanded its borders southward. During the five centuries of Ottoman rule, from the 15th to the 20th century, the vernacular spoken in the territory of current day North Macedonia witnessed grammatical and linguistic changes that came to characterize Macedonian as a member of the Balkan sprachbund. This period saw the introduction of many Turkish loanwords into the language. The latter half of the 18th century saw the rise of modern literary Macedonian through the written use of Macedonian dialects referred to as "Bulgarian" by writers. The first half of the 19th century saw the rise of nationalism among the South Slavic people in the Ottoman Empire. This period saw proponents of creating a common church for Bulgarian and Macedonian Slavs which would use a common modern Macedo Bulgarian literary standard. The period between 1840 and 1870, saw a struggle to define the dialectal base of the common language called simply "Bulgarian", with two opposing views emerging. One ideology was to create a Bulgarian literary language based on Macedonian dialects, but such proposals were rejected by the Bulgarian codifiers. That period saw poetry written in the Struga dialect with elements from Russian. Textbooks also used either spoken dialectal forms of the language or a mixed Macedo Bulgarian language. Subsequently, proponents of the idea of using a separate Macedonian language emerged. Krste Petkov Misirkov's book Za makedonckite raboti (On Macedonian Matters) published in 1903, was the first attempt to formalize a separate literary language. With the book, the author proposed a Macedonian grammar and expressed the goal of codifying the language and using it in schools. The author postulated the principle that the Prilep Bitola dialect be used as a dialectal basis for the formation of the Macedonian standard language; his idea however was not adopted until the 1940s. On 2 August 1944 at the first Anti fascist Assembly for the National Liberation of Macedonia (ASNOM) meeting, Macedonian was declared an official language. With this, it became the last of the major Slavic languages to achieve a standard literary form.

Географиялық таралуы

Македон тілінің ана тілі мен екінші тілінде сөйлейтіндердің нақты саны көрші елдердің саясаты мен халықтың эмиграциясы салдарынан белгісіз болғандықтан, шамамен 1,4 миллионнан 3,5 миллионға дейін болса екен деп есептеледі. 2002 жылғы халық санауы бойынша Солтүстік Македонияның жалпы халқы 2,022,547 адамды құрады, ал 1,344,815 азамат македон тілін өз ана тілі деп жариялады. Македон тілі елдегі барлық этникалық азшылықтар үшін әртүрлі деңгейде екінші тіл ретінде оқытылады және қолданылады. Солтүстік Македониядан тыс жерде, көрші елдерде македон тілінде сөйлейтін шағын этникалық македондық азшылықтар бар, олардың ішінде Албанияда – 4.697 (1989 жылғы санақ), Болгарияда – 1.609 (2011 жылғы санақ) және Сербияда – 12.706 (2011 жылғы санақ) адам бар. Грецияда македон тілінде сөйлейтіндердің нақты санын анықтау елдің саясатының салдарынан қиын. ХХ ғасырдың соңында 50 000-нан 300 000-ға дейін славян тілінде сөйлейтіндердің саны есептелген. 1964 жылғы есептерге сәйкес, Солтүстік Македониядан тыс жерде шамамен 580 000 македониялық тұрады, олардың ең ірі эмигранттық қауымдастықтары Австралия, Канада және АҚШ-та орналасқан. Осы елдерде македон тілінде сөйлейтіндердің саны сәйкесінше 66,020 (2016 жылғы санақ), 15,605 (2016 жылғы санақ) және 22,885 (2010 жылғы санақ) адамды құрайды. Македон тілінде Батыс Еуропа елдерінде, атап айтқанда Германияда, Швейцарияда және Италияда 50 000-нан астам ана тілі бар адамдар бар. Македон тілі тек Солтүстік Македонияда ғана мемлекеттік тіл мәртебесіне ие, ал Албанияның (Пустец), Румынияның, Сербияның (Ябука және Пландиште) және Босния мен Герцеговинаның кейбір аймақтарында мойндалған азшылық және мемлекеттік тіл болып табылады. Румынияда македон тілін оқуға мүмкіндіктер бар, себебі македониялықтар ресми түрде танылған азшылық тобы болып есептеледі. Македон тілі әлемнің әртүрлі университеттерінде оқытылады және зерттеу орталықтары Еуропаның (Франция, Германия, Австрия, Италия, Ресей) университеттерінде, сондай-ақ Австралия, Канада және АҚШ-та (Чикаго және Солтүстік Каролина) орналасқан.

Although the precise number of native and second language speakers of Macedonian is unknown due to the policies of neighboring countries and emigration of the population, estimates ranging between 1.4 million and 3.5 million have been reported. According to the 2002 census, the total population of North Macedonia was 2,022,547, with 1,344,815 citizens declaring Macedonian their native language. Macedonian is also studied and spoken to various degrees as a second language by all ethnic minorities in the country. Outside North Macedonia, there are small ethnic Macedonian minorities that speak Macedonian in neighboring countries including 4.697 in Albania (1989 census), 1,609 in Bulgaria (2011 census) and 12,706 in Serbia (2011 census). The exact number of speakers of Macedonian in Greece is difficult to ascertain due to the country's policies. Estimates of Slavophones ranging anywhere between 50,000 and 300,000 in the last decade of the 20th century have been reported. Approximately 580,000 Macedonians live outside North Macedonia per 1964 estimates with Australia, Canada, and the United States being home to the largest emigrant communities. Consequently, the number of speakers of Macedonian in these countries include 66,020 (2016 census), 15,605 (2016 census) and 22,885 (2010 census), respectively. Macedonian also has more than 50,000 native speakers in countries of Western Europe, predominantly in Germany, Switzerland and Italy. The Macedonian language has the status of an official language only in North Macedonia, and is a recognized minority and official language in parts of Albania (Pustec), Romania, Serbia (Jabuka and Plandište) and Bosnia and Herzegovina. There are provisions to learn Macedonian in Romania as Macedonians are an officially recognized minority group. Macedonian is studied and taught at various universities across the world and research centers focusing on the language are found at universities across Europe (France, Germany, Austria, Italy, Russia) as well as Australia, Canada and the United States (Chicago and North Carolina).

Фоналогия

Стандартты македон тілінің фонетикалық жүйесі Прилеп-Битола диалектісіне негізделген. Македон тілінде бес дауысты дыбыс, бір жартылай дауысты дыбыс, үш сұйық дауыссыз, үш мұрындық жабық дауыссыз, үш жұп үйкеліс дыбыс, екі жұп жарылыс-үйкеліс дыбыс, жұптасқан емес, дауыссыз үйкеліс дыбыс, тоғыз жұп дауысты және дауыссыз дауыссыз дыбыс, және төрт жұп жабық дауыссыз дыбыс бар. Барлық славян тілдерінің арасында македон тілінде дауысты дыбыстардың дауыссыз дыбыстарға қатынасы ең жоғары, әдеттегі македон сөйлемдерінде әрбір дауыстыға орташа есеппен 1,18 дауыссыз дыбыс келеді.

Синтаксисі

Македониялық синтаксис мағынасы бойынша субъект-етістік-объект (SVO) сөз ретін қабылдайды, бірақ бұл рет икемді және тақырыптық өзгеріске ұшырауы мүмкін. Мысалы, Марија го сака Иван (Мария Иванды жақсы көреді) сөйлемі объект-етістік-субъект (OVS) түріне, яғни Иван го сака Марија, айналуы мүмкін. Тақырыптық өзгеріс сөз реті мен интонацияның үйлесімі арқылы да қол жеткізіледі; мысалы, төмендегі сөйлемдердің барлығы әртүрлі мәнді білдіреді:
Мачката ја каса кучето. – Ит мысықты шағады (назар объектіге аударылған)
Кучето мачката ја каса. – Ит мысықты шағады (назар объектіге аударылған)
Мачката кучето ја каса. – Ит мысықты шағады (назар субъектіге аударылған)
Ја каса кучето мачката. – Ит мысықты шағады (назар субъекті мен етістікке аударылған)
Ја каса мачката кучето. – Ит мысықты шағады (назар етістік пен объектіге аударылған)

Македония тілі – нөлдік субъект тілі, яғни субъекттік есімдіктерді жіберуге болады, мысалы Што сакаш (ти)? (Сіз не қалайсыз?), (јас) читам книга (Мен кітап оқып жатырмын), (ние) го видовме (Біз оны көрдік). Македония тіліндегі пассивтік конструкция қысқа рефлексивті есімдік се (девојчето се уплаши, қыз қорқып қалды) немесе «болу» етістігінің сөздік пішімдерімен (Тој е миен, ол жуылған) бірігу арқылы жасалады. Бірінші жағдайда белсенді және пассивтік арасындағы айырмашылық айқын емес. Македония тіліндегі бағынышты сөйлемдерді енгізу үшін қатыстық сөздер немесе қатыстық есімдіктер қолданылады. Мысалы:

Жағдайлық жүйе болмағандықтан, македониялық тілде сөздер арасындағы қатынасты білдіру үшін предлогтарды (предлози) кеңінен пайдаланады. Ең маңызды македониялық предлог – на, ол орналасу («үстінде») немесе бағыт («қарай») мағыналарын білдіре алады. Дәлдеме жағдайын алмастыру үшін на предлогы қысқа жанама объектілік пішінмен бірге қолданылады, сөйлемнің жанама объектісіне қатысты әрекетті білдіреді, Му давам книга на Иван (Мен Иванға кітап беремін), Им велам нешто на децата (Мен балаларға бірдеңе айтамын). Сонымен қатар, на иелік жағдайын алмастырып, меншікті білдіруге мүмкіндік береді, таткото на другар ми (досымның әкесі).

Сөздік

Македон тілінің лексикасы барлық басқа славян тілдерімен ұқсастықтарды көрсетеді, ал көптеген зат есімдер туыс, оның ішінде отбасылық қатынастар мен сандарға қатысты сөздер де бар. Сонымен қатар, болгар және серб-хорват тілдерімен тығыз байланыс нәтижесінде македон тілі өзінің лексикасының көп бөлігін осы тілдермен бөліседі. Осман түркі тілі және, күшейіп келе жатқан ағылшын тілі сияқты билікке ие болған басқа тілдер де қарыз сөздердің маңызды үлесін қамтамасыз етті. Көне шіркеу славян тілі сияқты беделді тілдер – оның қазіргі македон тілімен қарым-қатынасы ортағасырлық латын тілінің қазіргі роман тілдерімен қарым-қатынасына тең – және орыс тілі де лексикалық элементтердің көзі болды. Грек және албан тілдерінен, сондай-ақ француз және неміс сияқты беделді тілдерден де басқа қарыз сөздер мен сөздіктер келді. Стандарттау процесінде тілдің лексикасын тазартуға ұқыпты көңіл бөлінді. Бұл аймақтағы осы тілдердің ықпалына байланысты кең таралған серб немесе болгар стандартты тілдерімен байланысты сөздер, жергілікті диалекттер мен архаизмдерден алынған сөздерге бағындырылды. Бұл тілде серб, болгар, тіпті орыс стандартты тілдерімен байланысты сөздер жоқ дегенді білдірмейді, керісінше, олар "алғашқыда ана тіліндегі материалды іздеу" принципі бойынша ынталандырылмады. XIX ғасырдың басындағы жазушылардың тілі орыс және, нақтырақ айтқанда, көне шіркеу славян тілінің лексикалық және морфологиялық элементтеріне толы болды, олар қазіргі нормада жергілікті сөздермен ауыстырылды немесе өнімді морфемаларды қолдана отырып, калькуляцияланды. Жаңа сөздер ішкі логикаға сәйкес жасалды, ал басқалары орыс тілінен алынғандарды ауыстыру үшін туысқан тілдерден (әсіресе серб-хорват тілінен) алынды, мысалы: известие (орыс. известие) → извештај 'хабарлама', количество (орыс. количество) → количина 'мөлшері, саны', согласие (орыс. согласие) → слога 'келісім, келісім' және т.б. Македон кириллицасына тән бірнеше әріптер бар, атап айтқанда ѓ, ќ, ѕ, џ, љ және њ, соңғы үш әріп серб тілшісі Вук Стефанович Караджич қабылдаған серб-хорват фонетикалық әліпбиінен алынған, ал ѕ графемасы шіркеу славян әліпбиінде баламалы. љ және њ әріптерін бұрын македониялық жазушы Крсте Петков Мисирков л' және н' ретінде жазған. Македон жазуы практикада үйлесімді және фонемалық, бір фонемаға бір графема принципіне жуық. Бұл бір-бірге сәйкес келу көбінесе "сөйлегендей жаз және жазылғандай оқы" принципімен сипатталады. /л/ әрпі алдыңғы дауыстылардың алдында /l/ деп айтылатын бір ғана ерекшелік бар (мысалы, лист (жапырақ); [list] деп айтылады) және /j/ (мысалы, полјанка (болын); [poljanka] деп айтылады), бірақ басқа жерлерде /ł/ деп айтылады (мысалы, бела (ақ) [beła] деп айтылады). Жазбаша түрінде көрсетілмейтін, бірақ сөздерде айтылатын тағы бір дыбыс – шва.

Macedonian exhibits lexical similarities with all other Slavic languages, and numerous nouns are cognates, including those related to familial relations and numbers. Additionally, as a result of the close relationship with Bulgarian and Serbo Croatian, Macedonian shares a considerable amount of its lexicon with these languages. Other languages that have been in positions of power, such as Ottoman Turkish and, increasingly, English have also provided a significant proportion of the loanwords. Prestige languages, such as Old Church Slavonic—which occupies a relationship to modern Macedonian comparable to the relationship of medieval Latin to modern Romance languages—and Russian also provided a source for lexical items. Other loanwords and vocabulary also came from Greek and Albanian as well as prestige languages such as French and German. During the standardization process, there was deliberate care taken to try to purify the lexicon of the language. Words that were associated with the Serbian or Bulgarian standard languages, which had become common due to the influence of these languages in the region, were rejected in favor of words from native dialects and archaisms. This is not to say that there are no words associated with the Serbian, Bulgarian, or even Russian standard languages in the language, but rather that they were discouraged on a principle of "seeking native material first". The language of the writers at the turn of the 19th century abounded with Russian and, more specifically, Old Church Slavonic lexical and morphological elements that in the contemporary norm have been replaced by native words or calqued using productive morphemes. New words were coined according to internal logic and others calqued from related languages (especially Serbo Croatian) to replace those taken from Russian, which include известие (Russ. известие) → извештај 'report', количество (Russ. количество) → количина 'amount, quantity', согласие (Russ. согласие) → слога 'concord, agreement', etc. There are several letters that are specific for the Macedonian Cyrillic script, namely ѓ, ќ, ѕ, џ, љ and њ, with the last three letters being borrowed from the Serbo Croatian phonetic alphabet adapted by Serbian linguist Vuk Stefanović Karadžić, while the grapheme ѕ has an equivalent in the Church Slavonic alphabet. Letters љ and њ were previously used by Macedonian writer Krste Petkov Misirkov written as л' and н'.||Љ љ Macedonian orthography is consistent and phonemic in practice, an approximation of the principle of one grapheme per phoneme. This one to one correspondence is often simply described by the principle, "write as you speak and read as it is written". There is only one exception to this rule with the letter /л/ which is pronounced as /l/ before front vowels (e. g. лист (leaf); pronounced as [list]) and /j/ (e. g. полјанка (meadow); pronounced as [poljanka]) but velar /ł/ elsewhere (e. g. бела (white) pronounced as [beła]). Another sound that is not represented in the written form but is pronounced in words is the schwa.

Тілге қатысты саяси көзқарастар

Солтүстік Македония, Болгария және Грекия саясаткерлері мен ғалымдары македон тілінің болуы және ерекшелігі туралы қарама-қайшы пікірде. Тарих бойы македон тілі көбінесе болгар тілінің бір түрі ретінде қарастырылған, бірақ әсіресе 20 ғасырдың бірінші жартысында серб тілі және дербес тіл ретінде де танылған. Тарихи тұрғыдан алғанда, тілдің қалыптасуынан кейін оның қолданылуы Сербияда, Болгарияда және Грецияда түрлі көзқарастар мен ішкі саясаттың нысаны болды. Кейбір халықаралық ғалымдар македон-болгар тілі 20 ғасырға дейін бірнеше орталыққа ие тіл болғандығын, ал тілдік сепаратизм идеясы 19 ғасырдың соңында македон ұлтшылдығының пайда болуымен туындап, 20 ғасырдың басында жеке македон әдеби тілінің қажеттілігі пайда болды деп санайды. Әртүрлі тіл білімі мамандарының пікірінше, македон әдеби тілі қалыптасқан кезде орфографиясы мен сөздік қоры тұрғысынан сербтің ықпалына ішкен. Болгария үкіметі, болгар ғалымдары, Болгария Ғылым академиясы және халық македон тілін болгар диалектілерінің бір бөлігі деп есептейді және осы пікірді ұстанады. Коммунистік кезеңде македон тілі Болгарияда азсымдық тіл ретінде танылып, 1946 жылдан 1948 жылға дейін білім беруде қолданылды. Кейін ол болгар тілінің диалектісі ретінде сипатталды. 1956 жылы Болгария үкіметі Югославиямен өзара құқықтық қорғаныс туралы келісімге қол қойды, онда македон тілі болгар, серб-хорват және словен тілдерімен қатар заңдық мақсаттарда қолданылатын тілдердің бірі ретінде көрсетілді. Сол жылы Болгария македон ұлтын және тілін мойындаудан бас тартып, соғысқа дейінгі олардың жоқ екендігі туралы позициясын қайтадан бекітті. 1999 жылы Софиядағы үкімет екі елдің ресми тілдерінде бірлескен декларацияға қол қойды, бұл екіжақты келісімге алғаш рет македон тілінде қол қоюға келісім берді. Болгар тілінің диалект мамандары македон тілін македонска езикова норма (македон тілінің лингвистикалық нормасы) деп атайды. 2019 жылға қарай екі елдегі ғылыми және саяси орталарда тілдің және оның шығу тегіне қатысты пікір таластары жалғасуда. Грек ғылыми қауымдастығы мен халық грек-македондық атаулар дауына байланысты тілді атау үшін «македондық» терминін қолдануға қарсылық танытты. Оның орнына тіл көбінесе «славян», «славомакедон» (ағылшын тілінен аударғанда «македондық славян»), makedonski, makedoniski («македондық»), slaviká (грекше: «славян»), dópia немесе entópia (грекше: «жергілікті [тіл]»), balgàrtzki (болгарша) немесе Кастория аймағының кейбір бөліктерінде «македондық», Dolna Prespa-ның кейбір бөліктерінде bògartski («болгарша»), naši («біздің») және stariski («ескі») деп аталады. Алайда, 2018 жылдың маусым айында қол қойылған және 2019 жылдың 25 қаңтарында Грекия Парламенті ратификациялаған Преспа келісімімен Грекия ресми түрде тілді «македондық» деп тануға келісті. Сонымен қатар, 2022 жылдың 27 шілдесінде Грекиядағы Македон тілі орталығы үкіметтік емес ұйым ретінде ресми түрде тіркелді. Бұл Грецияда македон тілін насихаттаушы мәдени ұйымға алғаш рет заңды рұқсат берілгендігі және кем дегенде 1928 жылдан бері Грецияда македон тілін заңды түрде танудың алғашқы құралы болып табылады.

Politicians and scholars from North Macedonia, Bulgaria and Greece have opposing views about the existence and distinctiveness of the Macedonian language. Through history Macedonian has been referred mainly to as a variant of Bulgarian, but especially during the first half of the 20th century also as Serbian, and as a distinct language of its own. Historically, after its codification, the use of the language has been a subject of different views and internal policies in Serbia, Bulgaria and Greece. Some international scholars also maintain Macedo Bulgarian was a single pluricentric language until the 20th century and argue that the idea of linguistic separatism emerged in the late 19th century with the advent of Macedonian nationalism and the need for a separate Macedonian standard language subsequently appeared in the early 20th century. Different linguists have argued that during its codification, the Macedonian standard language was Serbianized with regards to its orthography and vocabulary. The government of Bulgaria, Bulgarian academics, the Bulgarian Academy of Sciences and the general public have and continue to widely consider Macedonian part of the Bulgarian dialect area. During the Communist era, Macedonian was recognized as a minority language in Bulgaria and utilized in education from 1946 to 1948. Subsequently, it was described as a dialect of Bulgarian. In 1956 the Bulgarian government signed an agreement on mutual legal defense with Yugoslavia, where the Macedonian language is named as one of the languages to be used for legal purposes, together with Bulgarian, Serbo Croatian and Slovenian. The same year Bulgaria revoked its recognition of Macedonian nationhood and language and implicitly resumed its prewar position of their non existence. In 1999 the government in Sofia signed a Joint Declaration in the official languages of the two countries, marking the first time it agreed to sign a bilateral agreement written in Macedonian. Dialect experts of the Bulgarian language refer to the Macedonian language as македонска езикова норма (Macedonian linguistic norm) of the Bulgarian language. As of 2019, disputes regarding the language and its origins are ongoing in academic and political circles in the two countries. The Greek scientific and local community opposed using the denomination Macedonian to refer to the language in light of the Greek Macedonian naming dispute. Instead, the language is often called "Slavic", "Slavomacedonian" (translated to "Macedonian Slavic" in English), makedonski, makedoniski ("Macedonian"), slaviká (Greek: "Slavic"), dópia or entópia (Greek: "local/indigenous [language]"), balgàrtzki (Bulgarian) or "Macedonian" in some parts of the region of Kastoria, bògartski ("Bulgarian") in some parts of Dolna Prespa along with naši ("our own") and stariski ("old"). However, with the Prespa agreement signed in June 2018 and ratified by the Greek Parliament on 25 January 2019, Greece officially recognized the name "Macedonian" for the language. Additionally, on 27 July 2022, in a landmark ruling, the Centre for the Macedonian Language in Greece was officially registered as a non governmental organization. This is the first time that a cultural organization promoting the Macedonian language has been legally approved in Greece and the first legal recognition of the Macedonian language in Greece since at least 1928.