Gunārs Astra

Кіріспе

Латыш адам құқықтары белсендісі (1931-1988) Гунарс Астра (22 қазан 1931 - 6 сәуір 1988) - латыш адам құқықтары белсендісі және Кеңес Одағының қарсылық білдірген қайраткері. 1961 жылы Совет Одағы тұтқындап, 15 жылға бас бостандығынан айырды. Ол 1976 жылы босатылды. 1983 жылы ол қайтадан тұтқындалды, бірақ өлімінен бірнеше апта бұрын босатылды.

Өмірбаян

Гунярс Астра 1931 жылы 22 қазанда Ригада дүниеге келген. Бастауыш мектепті бітіріп, кейін электромеханикалық техникалық мектепте білімін жалғастырды. 1952 жылы бітіргеннен кейін Латвия КСР-індегі ең ірі электромеханикалық зауыттардың бірінде жұмыс істей бастады. Астра өте білімді және еңбекқор жұмысшы болғандықтан, ол жоғарылатылып, 7-ші радио өндіріс цехының бастығы болды. Сонымен қатар университетте ағылшын тілін сырттай оқыды. 1958 жылы Гунярс Астра Ригада американдық дипломаттармен кездесуге мүмкіндік алды. Бұл кездесу оған өмірінің кейінгі кезеңінде үлкен әсер етті, ол Батыс мәдениетін қарастыруға және коммунизм мен КСРО-ға қарсылық білдіруге мүмкіндік берді. 1961 жылы Астраны тыңшылық, советке қарсы үгіт-насихат және отанға сатқындық жасады деп айыптап, 15 жылға бас бостандығынан айырады. Ол Мордовияда, кейін Пермь облысында тұтқындалды. Түрмеде ол білім алып, бүкіл Кеңес Одағынан келген саяси тұтқындармен танысты. Астра 1976 жылы босатылып, Латвияға оралды. Ол өзінің саяси көзқарасын өзгертпей, кеңес өкіметінің қарсылығына қарсылық білдіруді жалғастырды. 1983 жылы екінші рет тұтқындалып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл жолы ол антисовет әдебиетін ұстап тұрып, таратты деген айып тағылды, оның бірі - Джордж Оруэллдің "1984" кітабы. Совет өкіметіне дейінгі соттарда Астра өзінің соңғы мәлімдемесімен танымал болды, онда ол Кеңес өкіметін айыптап отырды. Ол сөзін былай деп аяқтады: "Мен бұл кезеңдер қасірет сияқты жоғалып кетеді деп сенемін. Бұл маған мұнда тұрып, тынышталуға күш береді". Ол 1988 жылдың ақпан айында түрмеден босатылды, бірақ көп ұзамай 6 сәуірде Ленинградтағы ауруханада жүрек ауруынан қайтыс болды. Дегенмен, оның өліміне КГБ қатысы бар деген расталмаған теориялар бар. Ригадағы жерлеу рәсіміне 10 000 адам қатысты. Ригадағы Астраға үкім шығарылған аудан сотының ғимаратында ескерткіш тақта орнатылған, сондай-ақ астанадағы бір көшеге оның есімі берілген. Гунярс Астра Ригадағы Орман зиратында жатыр. 2019 жылдың 3 мамырында ол өлімінен кейін Виэстур орденімен марапатталды. 2022 жылдың 20 қаңтарында Латвияның Жоғарғы соты ғимаратының алдында оған арналған ескерткіш ашылды.

Gunārs Astra was born in Riga, on 22 October 1931. He graduated from primary school and later continued his education in an electromechanical technical school. After graduation in 1952, he started to work in one of the largest electromechanical factories in the Latvian SSR – VEF. Because Astra was a very erudite and industrious worker, he was granted a promotion and became chief of the 7th Radio manufacturing workshop. He also studied the English language in university as an external student. In 1958, Gunārs Astra had the chance to meet American diplomats in Riga. This encounter had a great influence on him in his later life, allowing him to consider Western culture and develop an innate opposition to Communism and the USSR. In 1961, Astra was accused of spying, promoting anti Soviet propaganda, and homeland betrayal, and was sentenced to 15 years in prison. He was imprisoned in Mordovia, and later in the Perm Oblast. During his custody, he educated himself and met other political prisoners from all over the Soviet Union. Astra was released in 1976 and returned to Latvia. He had not changed his political views and continued to oppose the Soviet regime. In 1983, he was arrested for the second time and sentenced to 7 years imprisonment. This time he was accused of possessing and distributing anti Soviet literature, one of them being George Orwell's 1984. In courts proceeding the Soviet rule, Astra became known for his famous final statement, in which he condemned the Soviet regime. He ended his speech by saying, "I believe that these times will disappear like a nightmare does. That gives me the strength to stand and breathe here." He was released from prison in February 1988, but died in a hospital in Leningrad on 6 April shortly afterwards, from heart disease. Nevertheless, there remain unconfirmed theories that the KGB was involved in his death. His funeral in Riga was reportedly attended by 10,000 people. There is a commemorative plaque on the District Court building in Riga where Astra was sentenced, and a street in the capital bears his name. Gunārs Astra lies in the Forest Cemetery in Riga. On 3 May 2019, he was posthumously awarded with the Order of Viesturs. On 20 January 2022, a monument to him was unveiled in front of the Latvian Supreme Court building.