Кіріспе

1988 жылғы Словениядағы сот, Югославия СФР 1988 жылы Словениядағы әскери сотта өткен саяси сот болды. Жауапкерлер Янез Янша, Иван Боршнер, sl және sl, Югослав Халық Армиясына сын мақалалар жазып, жариялағаннан кейін "әскери құпияларды сатқан" үшін алты айдан төрт жылға дейін бас бостандығынан айырылды. Сот Словенияда үлкен шатастырды және республикадағы либералды-демократиялық оппозицияның ұйымдастырылуы мен дамуы үшін маңызды оқиға болды. Адам құқықтарын қорғау комитеті тұтқындалған күні құрылды, бұл жалпы алғанда, "Словения көктемінің" басталуы деп саналады.

Өмірбаян

1980 жылдардың соңында Словения либералды демократиялық реформалар процесін бастады, бұл басқа бес Югослав республикаларында теңдесі жоқ болды. Словенияның коммунистік басшылығы, Милан Кучан баспаға еркіндік берді. "Младина" журналы осы жағдайды пайдаланып, Словенияда өте танымал болды, ол жаңалықтар мен сатира арқылы бұрынғы табуларды бұза отырып, баспасөз бостандығының шекарасын әдейі сынады. 1987 жылы ол Югослав Халық Армиясына (ЮНА) және оның басшылығына жиі шабуыл жасай бастады, мысалы, қорғаныс министрі Бранко Мамуланы аштық шаққан Эфиопияға қару сатқан "өлім саудагері" деп атады. Көптеген мақалаларды жас қорғаныс сарапшысы Янез Янша жазды, ол көп ұзамай JNA басшылығын әсіресе ашуландырады. ЮНА-ның пікірінше, Младина Югославияның бірлігін қорғаған әскерге және осылайша Югославияның өзіне шабуыл жасады. Словения үкіметі Младинаға қарсы әрекет етпейтінін түсінгеннен кейін, олар мұны өздері жасауға шешім қабылдады. 1988 жылы Младинага Югославия Коммунистер Лигасының орталық комитетінің құпия отырысынан Словенияда журналистер мен диссиденттерді тұтқындау жоспарларын егжей-тегжейлі баяндаған жазбалар қолға түсті. Бұл құжаттарға ие болулары Жапон ұлттық құрамына қажетті сылтау берді. Көп ұзамай, 31 мамырда Янша, тағы бір "Младина" журналисі Дэвид Тасич және СНА-дағы словендық сержант Иван Боршнер тұтқындалды. Кейін "Младинаның" редакторы Франси Заврль де қамауға алынды. Оларды әскери құпияны ашуда айыптап, әскери соттың алдында соттады. Словения үкіметі іс-қараға қатыспаған.

Сот

СНА Словенияға бақылау деңгейін орнатуға және республикада өз билігін нығайтуға үміттенді. Алайда, бұл жағдайда, айыпталушылардың (Янша, Боршнер, Тасич, Заврл) инициалдарынан белгілі болған JBTZ соты JNA үшін толық сәтсіздікке ұшырады және словендерді Югославиядан алшақтатуға ғана қызмет етті. Словенияның көпшілік пікірі төрт айыпталушыны қолдады. Адам құқықтарын қорғау комитеті құрылды, ал төрт айыпталушыны қолдауға арналған петиция 100 000 қол жинады. 22 маусымда Словения астанасы Люблянаның орталық Конгресс алаңында өткен демонстрацияға кем дегенде 40 000 адам қатысты. Барлық наразылық акциялары бейбіт өтті, әскерге араласуға себеп болмады. Сот жабық түрде өтті, ал айыпталушылардың ашып көрсеткен құжаттары ресми түрде жарияланбады, бұл көптеген аңыздарға себеп болды және бүкіл сот процессі Янша мен Младинага кек алу үшін жасалған тұжырым болды. Бұдан басқа, армия сот процесін словен тілінде емес, серб-хорват тілінде өткізу туралы шешім қабылдады, бұл словен республикасының конституциясында барлық ресми істер словен тілінде жүргізілуі керек деген ережелерге қарамастан. Бұл словендік қоғамның ашуын оятты, оған словен тілінің қолданылуы үлкен символикалық мәнге ие болды. Төрт айыпталушы алты айдан төрт жылға дейін бас бостандығынан айырылды және Словения билігіне қайтарып берілді, олар жазаны барынша жеңіл түрде орындады. Кейінірек Заврл былай деп әңгімеледі: "Мен күніне бір рет кеңседе, ал түнде түрмеде журналға редактор болып жұмыс істедім. Бірде мен кеш қайтып келгенімде, қамауға алушылар қақпасының сымдары арқылы кірдім!"

Салдары

JBTZ ісінің нәтижесі Джеймс Гоу мен Кэти Кармайкл словен саясатының "гомогенизациясы" деп атаған: ол барлық словендерге саяси ұстанымына қарамастан келісуге мүмкіндік берді. Адам құқықтарын қорғау комитеті құрамында ұйымдастырылған қарсылық Словенияның коммунистік президенті Янез Становникке келді, ол олардың мүддесіне жанашырлығын ашық білдірді. Сот процессі Словениядағы саяси қозғалыстарды ұйымдастырудың маңызды катализаторына айналды. Сонымен қатар, Словенияның Югославияның орталық билік органдарынан тәуелсіздік алуы керек деген идеяны күшейтті, бұл оқиға 1991 жылы 25 маусымда толық тәуелсіздік жариялаумен аяқталды. Янша сот процесінің жарнамасынан пайдаланып, 1990 жылы Словенияның қорғаныс министрі, 2004 жылдан 2008 жылға дейін 2012 жылдан 2013 жылға дейін және тағы да 2020 жылдан бастап тәуелсіз Словенияның премьер-министрі болып қызмет етті. 2013 жылдың 31 мамырында әскери соттың өткізілген ғимаратында оқиғаның 25 жылдығына арналған тақта ашылды. Бірнеше күннен кейін тақта мен ғимарат граффитимен бұзылды. 2013 жылдың 4 шілдесінде тақта ұрланып, ғимарат тағы да граффитимен бұзылған.